آب در آستانه خط قرمز؛ سد کرج فقط کمی جان گرفته، طالقان در سقوط ذخایر

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  بحران آب در البرز در حالی وارد مرحله‌ای ناپایدار و شکننده شده که افزایش مقطعی بارش‌ها، تصویری دوگانه از بهبود و تهدید را به‌طور هم‌زمان پیش روی مدیران منابع آب قرار داده است؛ وضعیتی که نه می‌توان آن را نشانه عبور از خشکسالی دانست و نه می‌توان از پیامدهای جدی کمبود آب در ماه‌های پیش‌رو چشم‌پوشی کرد.

بر اساس اعلام داوود نجفیان، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای البرز، حجم ذخیره سد کرج به ۴۸ میلیون مترمکعب رسیده است؛ رقمی که اگرچه نسبت به ماه‌های بحرانی پاییز گذشته بهبود نسبی را نشان می‌دهد، اما در مقیاس عملکردی یک سد کلیدی تأمین آب شرب و کشاورزی، همچنان در محدوده‌ای پایین ارزیابی می‌شود.

سد کرج به‌عنوان یکی از منابع اصلی تأمین آب برای استان البرز و بخشی از تهران، در شرایط نرمال باید ذخایری به‌مراتب بالاتر داشته باشد تا بتواند تاب‌آوری لازم در برابر دوره‌های خشک را حفظ کند. بنابراین این عدد بیشتر بیانگر خروج موقت از وضعیت بحرانی مطلق است، نه بازگشت به شرایط پایدار.

افزایش ۱۹ درصدی بارش‌ها نسبت به سال گذشته، در نگاه اول شاخصی امیدوارکننده تلقی می‌شود، اما کاهش ۱۸ درصدی نسبت به متوسط بلندمدت نشان می‌دهد که چرخه خشکسالی همچنان فعال است و کسری تجمعی منابع آب جبران نشده است. این شکاف آماری به‌وضوح بیانگر آن است که حتی در صورت تداوم بارش‌های مقطعی، تراز آبی منطقه هنوز در وضعیت منفی قرار دارد. در چنین شرایطی، هرگونه خوش‌بینی مدیریتی بدون در نظر گرفتن روندهای بلندمدت می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های پرریسک در حوزه تخصیص منابع آب منجر شود.

در سوی دیگر این معادله، سد طالقان با وضعیتی به‌مراتب نگران‌کننده‌تر مواجه است. کاهش حجم ذخیره این سد از ۲۳۲ میلیون مترمکعب در سال گذشته به ۱۰۱ میلیون مترمکعب در سال جاری، به معنای افت ۵۷ درصدی است؛ رقمی که از یک بحران عمیق حکایت دارد. این افت شدید نه‌تنها نشان‌دهنده کاهش ورودی‌های آبی است، بلکه می‌تواند ناشی از برداشت‌های بالا و مدیریت ناپایدار مصرف نیز باشد. سد طالقان نقش مهمی در تأمین آب کشاورزی و بخشی از نیازهای شرب دارد و تداوم این وضعیت می‌تواند به محدودیت‌های جدی در تأمین آب در فصل گرم منجر شود.

برآورد وضعیت آب در این منطقه نشان می‌دهد که حتی با فرض تحقق پیش‌بینی‌های هواشناسی و ورود جبهه‌های بارشی جدید، امکان جبران کامل کسری مخازن در کوتاه‌مدت وجود ندارد. ساختار منابع آب در البرز به‌گونه‌ای است که وابستگی بالایی به بارش‌های فصلی دارد و در سال‌هایی که الگوی بارش دچار نوسان می‌شود، این وابستگی به یک عامل بحران‌ساز تبدیل می‌شود. از سوی دیگر، افزایش دما و تبخیر در ماه‌های آینده، بخشی از همین ذخایر محدود را نیز کاهش خواهد داد.

وضعیت فعلی سد کرج را می‌توان «بهبود نسبی در شرایط ناپایدار» توصیف کرد و وضعیت سد طالقان را «بحران ساختاری در منابع آب». اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، سناریوی محتمل برای تابستان پیش‌رو شامل افزایش فشار بر منابع زیرزمینی، احتمال اعمال محدودیت‌های مصرف و تشدید تنش آبی در بخش کشاورزی خواهد بود. مدیریت این وضعیت نیازمند رویکردی فراتر از اتکا به بارش‌های مقطعی است؛ رویکردی که بر کاهش مصرف، بازچرخانی آب و اصلاح الگوی بهره‌برداری استوار باشد تا از تبدیل این بحران خزنده به یک بحران فراگیر جلوگیری شود.