مرکبات و لبنیات، سپر طبیعی در برابر سنگ کلیه؛ ۷ تغییر طلایی در سبد غذایی

به گزارش رکنا،  بسیاری از ما کم‌آبی را تنها مقصر اصلی می‌دانیم، اما غافل از اینکه سفره‌ی روزانه‌مان نقش پررنگ‌تری در این ماجرا ایفا می‌کند. مصرف بی‌رویه‌ی نمک، قندهای افزوده و گوشت قرمز از یک سو، و کمبود کلسیم و سیترات مرکبات از سوی دیگر، می‌توانند زمینه‌ساز تشکیل کریستال‌های خطرناک در کلیه‌ها شوند. در این گزارش جامع، با استناد به جدیدترین یافته‌های علمی، قدم‌به‌قدم شما را با مواد غذایی معجزه‌گر (از لیمو و پرتقال گرفته تا لبنیات و حبوبات) و عادات روزانه‌ی کلیدی آشنا می‌کنیم تا با تغییراتی ساده اما پایدار، کلیه‌هایتان را برای همیشه از شر این مهمان ناخوانده در امان نگه دارید.

مصرف زیاد پروتئین‌های حیوانی، به‌ویژه گوشت قرمز، نیز با افزایش اسید اوریک ادرار و بالا رفتن احتمال تشکیل برخی انواع سنگ کلیه ارتباط دارد؛ قندهای افزوده نیز از دیگر عوامل خطر محسوب می‌شوند

از هر ۱۰ نفر، تقریبا یک نفر در طول زندگی دچار سنگ کلیه می‌شود و شیوع این عارضه در دهه‌های اخیر رو به افزایش بوده است. 

به نوشته ایتینگ‌ول، اگرچه کم‌آبی بدن مهم‌ترین عامل خطر تشکیل سنگ کلیه به شمار می‌رود، برنامه غذایی و سبک زندگی نیز نقش مهمی در بروز این مشکل دارند. بسیاری از عادت‌های غذایی می‌توانند احتمال تشکیل سنگ را افزایش دهند، و اصلاح برنامه غذایی می‌تواند به کاهش این خطر کمک کند.

سنگ کلیه چگونه تشکیل می‌شود؟

سنگ کلیه زمانی تشکیل می‌شود که غلظت برخی مواد معدنی و ترکیبات موجود در ادرار افزایش پیدا کند و به‌تدریج به شکل کریستال درآید. شایع‌ترین نوع سنگ‌ اگزالات کلسیم است که در اثر اتصال کلسیم و اگزالات در کلیه ایجاد می‌شوند. سنگ‌ اسید اوریک نیز بیشتر با مصرف زیاد پروتئین‌های حیوانی ارتباط دارد و سنگ‌ استروویت معمولا در پی عفونت‌های دستگاه ادراری ایجاد می‌شود.

یکی از مهم‌ترین عوامل تغذیه‌ای، مصرف زیاد سدیم است. نمک بیش از حد باعث می‌شود کلیه‌ها کلسیم بیشتری از طریق ادرار دفع کنند و همین امر احتمال تشکیل سنگ‌های اگزالات کلسیم را افزایش می‌دهد. کاهش مصرف غذاهای فوق‌فراوری‌شده، تنقلات بسته‌بندی‌شده، فست‌فودها و غذاهای رستورانی و جایگزینی آن‌ها با غذاهای خانگی می‌تواند به کاهش مصرف سدیم کمک کند.

برخلاف تصور رایج، دریافت کلسیم ناکافی نیز خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهد. کلسیم موجود در مواد غذایی با اگزالات در روده ترکیب می‌شود و مانع جذب و ورود اگزالات به کلیه‌ها می‌شود. بنابراین، کمبود کلسیم باعث می‌شود اگزالات بیشتری به ادرار برسد و زمینه تشکیل سنگ فراهم شود.

مصرف زیاد پروتئین‌های حیوانی، به‌ویژه گوشت قرمز، نیز با افزایش اسید اوریک ادرار و بالا رفتن احتمال تشکیل برخی انواع سنگ کلیه ارتباط دارد. به همین دلیل، متخصصان توصیه می‌کنند بخشی از پروتئین مورد نیاز از منابع گیاهی مانند لوبیا، عدس، نخود، و توفو تامین شود.

قندهای افزوده نیز از دیگر عوامل خطر محسوب می‌شوند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند حتی نوشیدن روزانه یک نوشابه شیرین می‌تواند خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهد. به همین دلیل، توصیه می‌شود برای پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه، مصرف نوشابه‌ها و سایر نوشیدنی‌های دارای قند افزوده کاهش پیدا کند.

عوامل موثر در کاهش خطر تشکیل سنگ کلیه

در مقابل، برخی مواد غذایی می‌توانند به کاهش خطر تشکیل سنگ کلیه کمک کنند. مرکبات مانند لیمو، پرتقال و لیموترش سرشار از سیترات هستند‌، ترکیبی که از تشکیل کریستال‌های سنگ جلوگیری می‌کند. مصرف کافی مواد غذایی سرشار از کلسیم از جمله لبنیات و نوشیدنی‌های گیاهی غنی‌شده نیز در پیشگیری از سنگ کلیه نقش دارد. برای افرادی که لبنیات مصرف نمی‌کنند، کلم منبع مناسب کلسیم محسوب می‌شود زیرا برخلاف اسفناج، اگزالات کمی دارد.

میوه‌ها و سبزیجات آبدار مانند خیار، هندوانه و مرکبات نیز با افزایش حجم ادرار و رقیق کردن مواد معدنی، احتمال تشکیل سنگ کلیه را کاهش می‌دهند. حبوبات علاوه بر آنکه جایگزین مناسبی برای گوشت محسوب می‌شوند، پورین کمتری دارند و در نتیجه تولید اسید اوریک را کاهش می‌دهند. غلات کامل مانند جو دوسر و برنج قهوه‌ای نیز منبع خوبی از منیزیم‌اند، که با اتصال به اگزالات در روده، مقدار این ماده را پیش از رسیدن به کلیه‌ها کاهش می‌دهد.

علاوه بر تغذیه، برخی عادت‌های روزانه نیز نقش مهمی در پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه دارند. نوشیدن منظم مایعات در طول روز، نه فقط هنگام احساس تشنگی، به حفظ رقیق بودن ادرار کمک می‌کند. رنگ زرد کم‌رنگ ادرار معمولا نشانه دریافت کافی مایعات است. همچنین، بهتر است مصرف آب در طول روز یکنواخت باشد و در حجم زیاد و دفعات کم نوشیده نشود.

فعالیت بدنی منظم نیز با کاهش خطر تشکیل سنگ کلیه ارتباط دارد و حتی پیاده‌روی یا فعالیت‌های سبک روزانه نیز می‌توانند مفید باشند. از سوی دیگر، انتخاب نوشیدنی‌هایی مانند قهوه، چای و آب پرتقال به‌جای نوشابه‌ها و نوشیدنی‌های شیرین ممکن است خطر ابتلا به سنگ کلیه را کاهش دهد. کنترل بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا و دیابت نیز اهمیت دارد، زیرا این دو بیماری با افزایش احتمال تشکیل سنگ کلیه ارتباط دارند.

متخصصان تاکید می‌کنند مجموعه‌ای از تغییرات کوچک اما پایدار در برنامه غذایی و سبک زندگی از جمله نوشیدن آب کافی، کاهش مصرف نمک، قندهای افزوده و گوشت قرمز، همراه مصرف کافی کلسیم، میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل می‌تواند در بلندمدت به حفظ سلامت کلیه‌ها و کاهش خطر تشکیل سنگ کمک کند