راز کنترل دیابت در روده؟ پژوهش جدید از تاثیر پروبیوتیک‌ ها پرده برداشت

به گزارش رکنا، نتایج یک مطالعه مروری گسترده نشان می‌دهد که تنظیم میکروبیوم روده با کمک پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها می‌تواند به بهبود کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ کمک کند؛ هرچند میزان اثربخشی این مکمل‌ها در همه بیماران یکسان نیست.

دیابت نوع ۲ همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت در جهان به شمار می‌رود و در سال‌های اخیر، توجه پژوهشگران بیش از گذشته به نقش میکروبیوم روده در تنظیم سوخت‌وساز بدن جلب شده است. اکنون نتایج یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل که داده‌های ۴۸ کارآزمایی بالینی تصادفی را بررسی کرده، نشان می‌دهد مصرف پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها می‌تواند برخی شاخص‌های مهم کنترل قند خون را در مبتلایان به دیابت نوع ۲ و تا حدی افراد مبتلا به پیش‌دیابت بهبود بخشد.

این پژوهش با همکاری محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه ملی پزشکی بوگومولتس اوکراین، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علوم پزشکی بوشهر انجام شده است. پژوهشگران در این بررسی، نتایج ۴۸ مطالعه منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ را که در مجموع ۲ هزار و ۷۸ شرکت‌کننده را شامل می‌شد، مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند.

پروبیوتیک‌ها چه تأثیری بر قند خون دارند؟

بر اساس یافته‌های این مطالعه، مصرف پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها به طور متوسط باعث کاهش ۷ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر قند خون ناشتا، کاهش ۱.۷۲ میکرواحد در میلی‌لیتر انسولین ناشتا، کاهش ۰.۳۴ درصدی هموگلوبین A1c و بهبود شاخص مقاومت به انسولین شده است.

چه افرادی بیشترین سود را می‌برند؟

نتایج منتشرشده در نشریه Probiotics and Antimicrobial Proteins نشان می‌دهد همه بیماران به یک اندازه از این مکمل‌ها سود نمی‌برند. بیشترین اثربخشی در افرادی مشاهده شد که به دیابت نوع ۲ مبتلا بودند و در آغاز مطالعه، قند خون ناشتای آن‌ها بیش از ۱۲۶ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر بود.

همچنین افرادی که دست‌کم ۱۲ هفته از پروبیوتیک‌ها یا سین‌بیوتیک‌ها استفاده کرده بودند، بهبود بیشتری در شاخص‌هایی مانند انسولین ناشتا و مقاومت به انسولین تجربه کردند.

از دیگر یافته‌های مهم این پژوهش، برتری نسبی سین‌بیوتیک‌ها نسبت به پروبیوتیک‌ها بود. سین‌بیوتیک‌ها که ترکیبی از پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌ها هستند، در برخی شاخص‌ها عملکرد بهتری داشتند؛ به‌طوری‌که کاهش قند خون ناشتا در مصرف‌کنندگان این ترکیبات تقریباً دو برابر افرادی بود که تنها پروبیوتیک دریافت کرده بودند.

باکتری‌های روده چگونه به کنترل دیابت کمک می‌کنند؟

اگرچه سازوکار دقیق این اثرات هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما پژوهشگران چند مسیر احتمالی را مطرح کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها، افزایش تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر توسط باکتری‌های مفیدی مانند بیفیدوباکتریوم و لاکتوباسیلوس است. این ترکیبات می‌توانند حساسیت سلول‌ها به انسولین را افزایش داده و به تنظیم بهتر قند خون کمک کنند.

علاوه بر این، پروبیوتیک‌ها ممکن است از طریق تغییر ترکیب اسیدهای صفراوی، کاهش التهاب مزمن و تحریک ترشح برخی هورمون‌های مؤثر بر تنظیم قند خون، وضعیت متابولیک بدن را بهبود ببخشند.

در مورد سین‌بیوتیک‌ها نیز، وجود پری‌بیوتیک‌ها باعث تقویت رشد باکتری‌های مفید روده می‌شود؛ باکتری‌هایی که کاهش جمعیت آن‌ها پیش‌تر با مقاومت به انسولین و اختلالات متابولیک مرتبط شناخته شده است.

این مکمل‌ها برای همه مؤثر نیستند

با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید می‌کنند که اثربخشی این مکمل‌ها در همه افراد یکسان نیست. در افراد مبتلا به پیش‌دیابت، تأثیر پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها بر شاخص‌هایی مانند قند خون ناشتا، انسولین ناشتا و مقاومت به انسولین از نظر آماری معنادار نبود.

همچنین بررسی‌ها نشان داد که طولانی‌تر شدن مدت مصرف مکمل‌ها الزاماً به معنای اثربخشی بیشتر نیست و ارتباط مشخصی میان مدت مصرف و میزان بهبود شاخص‌های قند خون مشاهده نشد.

هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است

پژوهشگران با اشاره به اینکه این فراتحلیل یکی از جامع‌ترین مطالعات انجام‌شده در زمینه پروبیوتیک‌ها و دیابت است، تأکید کردند که تفاوت‌های قابل توجه میان مطالعات از نظر نوع باکتری‌های مورد استفاده، دوز مصرف، مدت درمان و ویژگی‌های شرکت‌کنندگان، از مهم‌ترین محدودیت‌های این بررسی به شمار می‌رود.

با این حال، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها می‌توانند به عنوان یک روش کمکی در کنار درمان‌های رایج دیابت نوع ۲ مورد استفاده قرار گیرند. یافته‌ای که نشان می‌دهد بخشی از آینده درمان بیماری‌های متابولیک، شاید در دنیای میکروارگانیسم‌های مفید ساکن روده انسان نهفته باشد.