راز شکل‌ گیری بیابان‌ ها در کنار اقیانوس‌ ها؛ چرا برخی سواحل با وجود آب فراوان، خشک و بی‌ آب‌ و علف هستند؟

به گزارش رکنا، بیابان‌های ساحلی مانند آتاکاما در آمریکای جنوبی و نامیب در جنوب آفریقا نمونه‌های شگفت‌انگیزی هستند که نشان می‌دهند وجود آب فراوان در نزدیکی یک منطقه، لزوماً به معنای بارندگی و سرسبزی آن نیست.

دانشمندان می‌گویند ترکیب سه عامل مهم جوی و جغرافیایی باعث می‌شود این مناطق، با وجود همجواری با اقیانوس، به بیابان تبدیل شوند.

چرا کنار اقیانوس باران نمی‌بارد؟

در نزدیکی خط استوا، تابش شدید خورشید باعث گرم شدن هوا و صعود آن می‌شود. این هوای گرم هنگام بالا رفتن، رطوبت خود را به شکل باران تخلیه می‌کند و جنگل‌های بارانی استوایی را به وجود می‌آورد.

اما همین هوا پس از صعود، به عرض‌های جغرافیایی ۲۰ تا ۴۰ درجه شمالی و جنوبی حرکت می‌کند و دوباره به سمت سطح زمین فرومی‌نشیند. هوای در حال فرونشست خشک است و اجازه تشکیل ابر و بارش را نمی‌دهد. به همین دلیل بسیاری از بزرگ‌ترین بیابان‌های جهان، از جمله صحرای آفریقا، در همین کمربند جغرافیایی قرار گرفته‌اند.

جریان‌های سرد اقیانوسی چگونه بیابان می‌سازند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل شکل‌گیری بیابان‌های ساحلی، جریان‌های سرد اقیانوسی است. این جریان‌ها هوای بالای سطح آب را سرد می‌کنند و از صعود آن جلوگیری می‌کنند. در نتیجه، ابرهای باران‌زا تشکیل نمی‌شوند و بارندگی بسیار اندک خواهد بود.

به همین دلیل، سواحل برخی بیابان‌ها اغلب مه‌آلود هستند؛ زیرا رطوبت به‌صورت مه باقی می‌ماند و به باران تبدیل نمی‌شود.

نقش بادها در خشک ماندن سواحل

بادهای تجاری نیز در ایجاد این بیابان‌ها نقش مهمی دارند. این بادها هنگام عبور از روی قاره‌ها، بخش زیادی از رطوبت خود را در مناطق شرقی تخلیه می‌کنند و زمانی که به سواحل غربی می‌رسند، هوایی خشک و کم‌رطوبت به همراه دارند. همین موضوع یکی از دلایل شکل‌گیری بیابان نامیب در غرب آفریقا است.

رشته‌کوه‌ها چگونه مانع رسیدن باران می‌شوند؟

کوهستان‌ها نیز با ایجاد پدیده‌ای به نام «سایه باران» در تشکیل بیابان‌ها نقش دارند. زمانی که هوای مرطوب به دامنه کوه می‌رسد، بالا رفته، سرد می‌شود و بارندگی رخ می‌دهد. اما پس از عبور از قله، هوای خشک به سمت دامنه دیگر پایین می‌آید و بارندگی به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.

نمونه معروف این پدیده، رشته‌کوه آند در آمریکای جنوبی است. این کوهستان رطوبت بادهای شرقی را جذب می‌کند و در نتیجه، سواحل غربی شیلی و بیابان آتاکاما به یکی از خشک‌ترین مناطق جهان تبدیل شده‌اند.

بیابان‌های ساحلی چه ویژگی‌هایی دارند؟

برخلاف تصور رایج، این بیابان‌ها معمولاً نسبت به بیابان‌های داخلی دمای معتدل‌تر و شب‌های خنک‌تری دارند. همچنین بسیاری از گیاهان و جانوران آن‌ها برای استفاده از رطوبت مه سازگار شده‌اند. برای مثال، برخی سوسک‌های بیابان نامیب قطرات مه را روی بدن خود جمع‌آوری کرده و از آن برای تأمین آب مورد نیازشان استفاده می‌کنند.

آیا بیابان فقط در مناطق گرم تشکیل می‌شود؟

خیر. بیابان‌های قطبی نیز نمونه‌ای از مناطق بسیار خشک هستند. در قطب جنوب و بخش‌هایی از قطب شمال، دمای بسیار پایین باعث می‌شود هوا توان نگهداری بخار آب را نداشته باشد. علاوه بر این، جریان‌های اقیانوسی و بادهای شدید از ورود رطوبت به داخل این مناطق جلوگیری می‌کنند و در نتیجه، با وجود یخ فراوان، میزان بارندگی بسیار ناچیز است.

عوامل اصلی تشکیل بیابان‌های ساحلی

جمع‌بندی

وجود اقیانوس در کنار یک منطقه، تضمینی برای بارندگی نیست. ترکیب الگوهای گردش جو، جریان‌های سرد اقیانوسی، جهت وزش بادها و وجود رشته‌کوه‌ها می‌تواند حتی در کنار پهنه‌های عظیم آبی نیز شرایطی ایجاد کند که یکی از خشک‌ترین بیابان‌های جهان شکل بگیرد. به همین دلیل، بیابان‌های ساحلی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌های اقلیمی زمین به شمار می‌روند.