نشانه هایی که می گوید تسمه تایم خودرو باید عوض شود / خودروهایی که بیشتر در معرض خطر هستند

نکته مهم این است که پارگی تسمه تایم در همه خودروها خسارت یکسانی ایجاد نمی‌کند. نوع طراحی موتور، دور موتور هنگام پارگی و وضعیت قطعات داخلی تعیین می‌کنند که خودرو صرفاً خاموش شود یا آسیب جدی ببیند.

چرا پارگی تسمه تایم به موتور آسیب می‌زند؟

برای درک علت این اتفاق، باید به نحوه عملکرد موتورهای چهارزمانه توجه کرد. پیستون‌ها در داخل سیلندر حرکت می‌کنند و سوپاپ‌ها وظیفه ورود هوا و سوخت و خروج گازهای حاصل از احتراق را بر عهده دارند. هماهنگی دقیق میان حرکت پیستون‌ها و باز و بسته‌شدن سوپاپ‌ها برای عملکرد صحیح موتور ضروری است.

تسمه تایم این هماهنگی را از طریق ارتباط میان میل‌لنگ و میل‌سوپاپ برقرار می‌کند. اگر تسمه پاره شود یا دندانه‌های آن آسیب ببینند، زمان‌بندی حرکت این قطعات به هم می‌ریزد و در برخی موتورها احتمال برخورد مستقیم پیستون با سوپاپ وجود دارد.

تفاوت موتورهای تداخلی و غیرتداخلی چیست؟

موتورها از نظر احتمال برخورد پیستون و سوپاپ پس از برهم‌خوردن زمان‌بندی، به دو گروه کلی تقسیم می‌شوند.

موتور تداخلی: در این نوع موتور، مسیر حرکت پیستون و فضای اشغال‌شده توسط سوپاپ باز با یکدیگر هم‌پوشانی دارند. به همین دلیل، اگر زمان‌بندی موتور از بین برود، احتمال برخورد این قطعات وجود دارد. بسیاری از موتورهای مدرن از این معماری استفاده می‌کنند.

موتور غیرتداخلی: در این موتورها، حتی در صورت برهم‌خوردن زمان‌بندی نیز فضای کافی میان پیستون و سوپاپ وجود دارد تا از برخورد آن‌ها جلوگیری شود. در نتیجه، پارگی تسمه معمولاً به خاموش‌شدن موتور منجر می‌شود و احتمال آسیب داخلی سنگین کمتر است.

البته غیرتداخلی‌بودن موتور به معنای بی‌خطر بودن پارگی تسمه یا بی‌نیازی از بررسی فنی نیست.

پس از پارگی تسمه تایم چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگامی که تسمه تایم در زمان روشن‌بودن موتور پاره می‌شود، میل‌لنگ ممکن است همچنان به حرکت خود ادامه دهد؛ در حالی که حرکت میل‌سوپاپ متوقف می‌شود یا دیگر هماهنگی لازم را ندارد. در چنین شرایطی، بعضی سوپاپ‌ها ممکن است در وضعیت باز باقی بمانند و پیستون‌های در حال حرکت به آن‌ها برخورد کنند.

شدت خسارت به شرایط لحظه وقوع حادثه بستگی دارد، اما پیامدهای احتمالی عبارت‌اند از:

• خم‌شدن سوپاپ‌ها: یکی از رایج‌ترین آسیب‌ها در موتورهای تداخلی است و می‌تواند مانع آب‌بندی صحیح محفظه احتراق شود.

• آسیب به سرسیلندر: برخورد شدید ممکن است به محل قرارگیری سوپاپ‌ها و دیگر اجزای سرسیلندر صدمه بزند.

• آسیب به پیستون‌ها: ایجاد فرورفتگی، ترک یا در موارد شدیدتر شکستگی از پیامدهای احتمالی برخورد است.

• آسیب به دیواره سیلندر و شاتون: در شرایط شدید، قطعات شکسته یا نیروهای ناشی از برخورد می‌توانند خسارت را به بخش‌های دیگر موتور گسترش دهند.

در چنین وضعیتی ممکن است تعمیرکار ناچار به بازکردن موتور، تعویض سوپاپ‌ها و تعمیر سرسیلندر شود. در موارد شدیدتر نیز تعویض پیستون‌ها یا قطعات اصلی دیگر ضرورت پیدا می‌کند.

کدام خودروهای بازار ایران در معرض این خطر هستند؟

در گزارش‌های فنی، برخی موتورهای پرکاربرد بازار ایران از جمله خانواده‌های TU5، EF7، XU7 و K4M به‌عنوان موتورهایی مطرح می‌شوند که پارگی تسمه تایم در آن‌ها می‌تواند خطر برخورد پیستون و سوپاپ را به همراه داشته باشد.

این موتورها در خودروهای مختلفی از جمله پژو ۲۰۶، پژو ۲۰۷، رانا، تارا، سمند، دنا، پژو ۴۰۵، پژو پارس، رنو تندر ۹۰ و رنو ساندرو به کار رفته‌اند.

با این حال، نوع دقیق موتور و نسخه فنی خودرو باید پیش از نتیجه‌گیری بررسی شود؛ زیرا مشخصات فنی ممکن است با توجه به سال تولید و نسخه پیشرانه متفاوت باشد.

آیا پارگی تسمه در دور موتور پایین هم خطرناک است؟

بله. هرچند پارگی تسمه تایم در دور موتور بالا معمولاً می‌تواند انرژی برخورد بیشتری ایجاد کند، این به معنای بی‌خطر بودن پارگی در دور پایین نیست.

سرعت موتور هنگام وقوع خرابی، موقعیت پیستون‌ها و سوپاپ‌ها و میزان ادامه حرکت میل‌لنگ از عوامل مؤثر بر شدت آسیب هستند. بنابراین، حتی اگر تسمه در سرعت پایین یا هنگام حرکت آرام خودرو پاره شود، احتمال آسیب جدی در موتورهای تداخلی همچنان وجود دارد.

تسمه تایم را هر چند کیلومتر باید تعویض کرد؟

یکی از مهم‌ترین راه‌های جلوگیری از این خرابی، تعویض تسمه تایم در بازه توصیه‌شده سازنده است. برای بعضی خودروها، بازه‌هایی مانند ۶۰ هزار کیلومتر یا چهار سال به‌عنوان معیار سرویس مطرح می‌شود؛ اما این عدد برای تمام خودروها یکسان نیست.

زمان تعویض باید بر اساس دفترچه راهنمای همان خودرو، نوع موتور و شرایط استفاده تعیین شود. علاوه بر مسافت طی‌شده، عمر تسمه نیز اهمیت دارد؛ بنابراین کم‌کارکردبودن خودرو لزوماً به معنای سالم‌بودن تسمه نیست.

هنگام تعویض نیز بهتر است وضعیت هرزگردها و تسمه‌سفت‌کن بررسی شود و در صورت لزوم، مجموعه مطابق توصیه سازنده تعویض شود. باقی‌ماندن قطعات فرسوده در سیستم تایم ممکن است عمر تسمه جدید را کاهش دهد.

چه عواملی عمر تسمه تایم را کاهش می‌دهند؟

علاوه بر گذشت زمان و افزایش کارکرد، عوامل دیگری نیز می‌توانند باعث فرسودگی زودهنگام تسمه شوند:

• نفوذ روغن موتور یا مایع خنک‌کننده به محل قرارگیری تسمه

• خرابی هرزگرد یا تسمه‌سفت‌کن

• نصب نادرست تسمه یا استفاده از قطعات بی‌کیفیت

• گرمای زیاد و شرایط سخت بهره‌برداری

• بی‌توجهی به زمان تعویض توصیه‌شده سازنده

بازرسی ظاهری نیز همیشه برای تشخیص سلامت تسمه کافی نیست؛ زیرا ممکن است بخش‌های داخلی یا دندانه‌های آن آسیب دیده باشند، بدون اینکه نشانه واضحی از بیرون دیده شود.

اگر تسمه تایم پاره شد، چه کار کنیم؟

اگر موتور خودرو به‌طور ناگهانی خاموش شد و احتمال پارگی تسمه تایم وجود داشت، از استارت‌زدن مکرر خودداری کنید. تلاش دوباره برای روشن‌کردن موتور ممکن است در برخی شرایط باعث ادامه حرکت قطعات و افزایش احتمال آسیب شود.

بهتر است خودرو با خودروبر به تعمیرگاه منتقل شود تا وضعیت تسمه، زمان‌بندی موتور و احتمال آسیب داخلی بررسی شود. پس از پارگی تسمه در یک موتور تداخلی، صرفاً نصب تسمه جدید بدون بررسی فنی می‌تواند تصمیم پرخطری باشد.

هزینه تعویض تسمه تایم کمتر از تعمیر موتور است

تسمه تایم یکی از قطعات مصرفی مهم خودرو است که سلامت آن نقش مستقیمی در عملکرد موتور دارد. در موتورهای تداخلی، پارگی این قطعه می‌تواند طی کسری از ثانیه باعث برخورد پیستون و سوپاپ و ایجاد خسارت‌های سنگین شود؛ در حالی که تعویض به‌موقع تسمه و قطعات مرتبط، راهی برای کاهش احتمال چنین خرابی‌ای است.

در نهایت، بهترین راهکار آن است که مالک خودرو زمان تعویض تسمه را بر اساس توصیه سازنده رعایت کند، از قطعات معتبر استفاده کند و علائم فرسودگی یا آلودگی سیستم تایم را جدی بگیرد. هزینه نگهداری پیشگیرانه معمولاً در مقایسه با هزینه تعمیر اساسی موتور، تصمیمی منطقی‌تر و کم‌ریسک‌تر است.