تحلیل روانشناسی خبر ترند / وقتی بحران هنوز نرسیده، اما اضطرابش به خانه رسیده است

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  روانشناسی نشان می دهد گاهی فشار ناشی از انتظار یک بحران، پیش از آشکار شدن تمام پیامدهای آن آغاز می شود. در چنین شرایطی، نااطمینانی اقتصادی به مسئله ای فراتر از تجارت تبدیل می شود؛ مسئله ای که می تواند بر احساس امنیت، روابط خانوادگی و تصمیم های روزمره اثر بگذارد.

شرح خبر؛ افزایش زمان حمل کالا و نگرانی درباره مسیرهای تجاری

 در روزهای اخیر موضوع دشواری حمل کالا از چین به ایران و پیامدهای محدودیت های تجاری بار دیگر مورد توجه رسانه ها قرار گرفته است. امیر روشن بخش قنبری، معاون ارتقای کسب و کارهای بین المللی سازمان توسعه تجارت ایران، در اظهاراتی اعلام کرده که زمان حمل بار در برخی مسیرهای ریلی از چین به تهران، که پیش تر حدود ۱۵ تا ۲۰ روز بود، به حدود دو و نیم تا سه ماه افزایش یافته است. او تغییر مسیرهای تجاری، محدودیت های حمل و نقل و ناکافی بودن ظرفیت برخی مسیرهای جایگزین را از چالش های موجود عنوان کرده است.

در مقابل، پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل و نقل اتاق بازرگانی تهران، از ادامه جابجایی ریلی کالا میان چین و ایران خبر داده و گفته است که زمان سیر قطارها در مسیر مورد اشاره او تا مرز اینچه برون حدود ۲۱ تا ۳۰ روز است. این دو گزارش لزوما درباره یک مسیر، یک محموله و یک نقطه تحویل صحبت نمی کنند و نباید از کنار هم قرار دادن آنها نتیجه گرفت که همه حمل و نقل ریلی متوقف شده یا تمام کالاها با تاخیر سه ماهه مواجه هستند اما همین تفاوت میان مسیرها، زمان های اعلام شده و شرایط تجاری، موضوع مهمی را پیش می کشد: وقتی اطلاعات اقتصادی پیچیده و آینده نامعلوم است، ذهن مردم چگونه خطر را ارزیابی می کند و چه زمانی نگرانی طبیعی به فشاری فرساینده تبدیل می شود؟

 چرا ذهن پیش از رسیدن بحران واکنش نشان می دهد؟

ریچارد لازاروس، روانشناس و پژوهشگران برجسته حوزه استرس و هیجان، همراه با سوزان فولکمن، روانشناس و متخصص پژوهش درباره استرس و مقابله، توضیح داده اند که فشار روانی فقط به خود رویداد وابسته نیست، بلکه به نحوه ارزیابی فرد از تهدید و توانایی مقابله با آن نیز بستگی دارد. به همین دلیل، ممکن است فرد هنوز افزایش قیمت یا کمبود کالایی را تجربه نکرده باشد، اما خبر اختلال احتمالی در تجارت را تهدیدی برای آینده اقتصادی خود بداند برای مثال صاحب یک کسب و کار کوچک ممکن است نگران تامین مواد اولیه باشد، در حالی که یک خانواده بیشتر به قیمت کالاهای مصرفی فکر کند. هر دو با یک خبر مواجه شده اند، اما ذهن آنها پیامدهای متفاوتی را پیش بینی می کند. این واکنش در حد متعادل می تواند به برنامه ریزی کمک کند، اما اگر ذهن بطور مداوم بدترین سناریوها را مرور کند، فرد ممکن است انرژی زیادی را صرف نگرانی درباره اتفاق هایی کند که هنوز رخ نداده اند.

وقتی ندانستن از خود خبر آزاردهنده تر می شود

میشل دوگاس، روانشناس بالینی کانادایی و پژوهشگر حوزه اضطراب فراگیر، از جمله متخصصانی است که نقش عدم تحمل بلاتکلیفی را در نگرانی مزمن بررسی کرده است. این مفهوم به دشواری برخی افراد در پذیرش موقعیت هایی اشاره دارد که نتیجه آنها روشن نیست. در چنین شرایطی، فرد ممکن است احساس کند تا زمانی که پاسخ قطعی پیدا نکرده، نمی تواند آرام باشد.

اخبار تجاری و تحریمی اغلب با همین ویژگی همراه هستند. ممکن است محدودیتی اعلام شود، اما میزان اجرای آن، راههای جایگزین و پیامد نهایی آن برای بازار هنوز مشخص نباشد. ذهن برای پر کردن این خلأ اطلاعاتی شروع به پیش بینی می کند. گاهی فرد بارها اخبار را بررسی می کند تا به اطمینان برسد، اما هر خبر تازه پرسش دیگری ایجاد می کند. در نتیجه، پیگیری اطلاعات به جای کاهش نگرانی، ممکن است چرخه ای از جست و جوی مداوم اطمینان بسازد.

البته نگرانی درباره معیشت و آینده اقتصادی را نباید صرفا به یک ویژگی روانشناختی فرد نسبت داد. بخشی از این نگرانی می تواند واکنشی واقع بینانه به دشواری های اقتصادی باشد. روانشناسی در اینجا قرار نیست مسئله ساختاری را به مشکل شخصی شهروندان تقلیل دهد؛ بلکه توضیح می دهد چرا ابهام اقتصادی برای بعضی افراد فشار بیشتری ایجاد می کند.

وقتی فشارهای اقتصادی روی هم انباشته می شوند

بروس مک ایون، عصب شناس و پژوهشگر برجسته زیست شناسی استرس، مفهوم بار آلوستاتیک را برای توضیح هزینه های جسمی و روانی سازگاری مکرر با فشار مطرح کرد. بدن انسان برای مقابله با تهدیدها سامانه های تنظیمی دارد، اما فعال شدن طولانی مدت این سامانه ها می تواند با پیامدهای نامطلوب همراه باشد.

در زندگی روزمره، نگرانی درباره تجارت ممکن است تنها یکی از چند فشار همزمان باشد. فردی را تصور کنید که پیش تر با هزینه بالای اجاره، نگرانی شغلی و مخارج درمان خانواده روبرو بوده است. خبر تازه درباره دشواری واردات ممکن است به این مجموعه اضافه شود. در چنین شرایطی، واکنش او را نمی توان فقط با یک تیتر خبری توضیح داد؛ بلکه باید فشارهای انباشته زندگی را نیز در نظر گرفت.

این مفهوم به معنای آن نیست که انتشار یک خبر تحریمی بطور مستقیم باعث بیماری جسمی یا روانی می شود اما چارچوب بار آلوستاتیک یادآوری می کند فشار اقتصادی طولانی مدت فقط مسئله ای ذهنی و گذرا نیست و توجه به شرایط زندگی افراد اهمیت دارد.

سرایت نگرانی؛ چگونه رفتار دیگران بر تصمیم های اقتصادی اثر می گذارد؟

رابرت چالدینی، روانشناس اجتماعی و پژوهشگر حوزه نفوذ اجتماعی، در آثار خود به نقش رفتار دیگران در شکل گیری تصمیم های فردی پرداخته است. انسان ها به ویژه در موقعیت های مبهم، گاهی رفتار اطرافیان را نشانه ای برای تشخیص اقدام مناسب می دانند. این سازوکار می تواند مفید باشد، اما اگر اطلاعات اولیه ناقص یا نادرست باشد، زمینه تصمیم های شتاب زده را نیز فراهم می کند برای مثال وقتی فرد می شنود اطرافیانش به دلیل نگرانی از گرانی احتمالی در حال خرید زودهنگام برخی کالاها هستند، ممکن است تصور کند او نیز باید فورا اقدام کند. در چنین وضعیتی، تصمیم فرد فقط بر اساس نیاز واقعی شکل نمی گیرد؛ ترس از عقب ماندن از دیگران نیز وارد محاسبه می شود. اگر این رفتار در مقیاس گسترده رخ دهد، ممکن است خود بر تقاضا تاثیر بگذارد، هرچند نتیجه نهایی آن به عوامل اقتصادی فراوانی وابسته است.

فشار اقتصادی چگونه به روابط خانوادگی منتقل می شود؟

رند کانگر، روانشناس رشد و از پژوهشگران شناخته شده تاثیر فشار اقتصادی بر خانواده، در مدل فشار خانوادگی نشان داده است که دشواری های اقتصادی می توانند از مسیر فشار هیجانی والدین و کیفیت تعاملات خانوادگی بر روابط و سازگاری فرزندان اثر بگذارند. این مدل به معنای آن نیست که هر خانواده دارای مشکلات مالی دچار تعارض می شود؛ بلکه مسیرهای احتمالی تاثیر فشار اقتصادی بر روابط نزدیک را توضیح می دهد.

در شرایط نااطمینانی، اختلاف درباره خرید، پس انداز یا هزینه تحصیل فرزندان ممکن است شدت بگیرد. فردی که نگران آینده شغلی خود است، ممکن است تحمل کمتری در برابر تنش های روزمره داشته باشد. از سوی دیگر، گفت و گوی روشن، تقسیم مسئولیت ها و حمایت عاطفی می توانند به خانواده کمک کنند فشار بیرونی را بهتر مدیریت کند. بنابراین، مسئله فقط میزان درآمد نیست؛ کیفیت روابط و امکان همکاری نیز اهمیت دارد.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا اخبار مربوط به تحریم و تجارت تنها در سطح شرکت ها، بنادر و مسیرهای حمل و نقل باقی نمی مانند. چنین خبرهایی ممکن است در ذهن مردم به پرسش هایی درباره آینده درآمد، قیمت کالا و امکان تامین نیازهای خانواده تبدیل شوند. با این حال، باید میان پیامد اقتصادی تایید شده، احتمال کارشناسی و برداشت روانی مخاطب تفاوت گذاشت. هدف این گزارش ایجاد ترس از کمبود کالا نیست، بلکه بررسی هزینه روانی نااطمینانی و اهمیت اطلاع رسانی دقیق در شرایط اقتصادی حساس است.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

مسئولان اقتصادی و تجاری باید اطلاعات مربوط به مسیرهای حمل و نقل، محدودیت های اجرایی و برنامه های جایگزین را تا حد امکان روشن و قابل بررسی منتشر کنند. اعلام یک عدد کلی درباره زمان حمل کالا، بدون توضیح مسیر، نوع محموله و نقطه تحویل، می تواند به برداشت های نادرست منجر شود. همچنین حمایت از کسب و کارهای آسیب پذیر و کاهش موانع تامین کالا باید در کنار اطلاع رسانی مورد توجه قرار گیرد. شهروندان برای برنامه ریزی زندگی خود به اطلاعات معتبر و حداقلی از پیش بینی پذیری نیاز دارند و این نیاز را نمی توان صرفا با توصیه به آرامش پاسخ داد.

راهکار برای خانواده ها

خانواده ها بهتر است اخبار اقتصادی را از منابع معتبر دنبال کنند و میان احتمال اختلال در یک مسیر تجاری و کمبود قطعی کالا در بازار تفاوت بگذارند. خریدهای ضروری باید بر اساس نیاز واقعی و توان مالی انجام شود، نه صرفا واکنش به شایعه یا رفتار دیگران. همچنین گفت و گو درباره بودجه خانوادگی، تعیین اولویت های مشترک و پرهیز از سرزنش یکدیگر می تواند به مدیریت فشار کمک کند. اگر نگرانی اقتصادی به اختلال پایدار در خواب، تمرکز یا روابط منجر شده است، دریافت حمایت روانشناختی نیز می تواند مفید باشد.

تلنگر روانشناختی

گاهی کالا هنوز در مسیر است، اما نگرانی زودتر از آن به خانه رسیده است. مردم پیش از آنکه بدانند چه اتفاقی خواهد افتاد، بارها در ذهن خود با احتمال گرانی، کمبود و دشواری آینده روبه رو می شوند. این نگرانی را نمی توان فقط با گفتن اینکه نگران نباشید از میان برد. جامعه برای آرامش، علاوه بر تاب آوری فردی، به اطلاعات روشن، سیاست گذاری قابل اتکا و امکان برنامه ریزی نیاز دارد. زیرا یکی از فرساینده ترین شکل های فشار اقتصادی، زندگی کردن در انتظار اتفاقی است که هنوز سرنوشت آن معلوم نیست.