هوش مصنوعی گاهی بهتر از انسان دلداری می‌دهد؛ اما یک چیز را نمی‌تواند جایگزین کند!

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  پژوهشگران دانشگاه های منچستر و دورهام در پنج آزمایش، پیام های حمایتی نوشته شده توسط انسان ها را با پیام های تولید شده توسط مدل های زبانی بزرگ مقایسه کردند. در یکی از آزمایش ها، ۳۹۰ نفر موقعیت هایی مربوط به خشم، غم یا ترس را تصور کردند و سپس یک پیام حمایتی انسانی یا تولید شده توسط هوش مصنوعی خواندند؛ بدون اینکه بدانند نویسنده پیام چه کسی است. نتایج نشان داد در موقعیت های مربوط به خشم و ترس، برخی شرکت کنندگان پیام های هوش مصنوعی را حمایتگرتر ارزیابی کردند، اما در موقعیت مربوط به غم تفاوت قابل اتکایی دیده نشد. با این حال، این یافته به معنای آن نیست که مردم هوش مصنوعی را به انسان ترجیح می دهند. در بخش های دیگری از پژوهش، وقتی افراد می دانستند پاسخ از سوی هوش مصنوعی تولید شده است، این مزیت کاهش پیدا کرد و در موقعیت هایی که افراد به دنبال ارتباط عاطفی بودند، همچنان انسان را ترجیح می دادند.

چرا این خبر زرد می شود؟

زردی خبر از جایی شروع می شود که یک یافته محدود درباره کیفیت یک پیام حمایتی، به یک نتیجه بزرگ درباره جایگزینی انسان با ماشین تبدیل شود. تیترهایی مانند هوش مصنوعی از انسان آرامش بخش تر است یا چت بات بهتر از دوست شما همدلی می کند، از نظر رسانه ای جذاب هستند؛ اما معنای پژوهش را بیش از حد گسترده می کنند.

این مطالعه بررسی نکرده که آیا هوش مصنوعی می تواند جای یک دوست، شریک عاطفی یا درمانگر را بگیرد. پژوهش درباره واکنش افراد به پیام های کوتاه حمایتی در موقعیت های فرضی بوده، نه تجربه یک رابطه طولانی مدت انسانی. تفاوت مهمی وجود دارد بین یک پاسخ خوب و یک رابطه حمایتی.

چرا این برداشت از نظر روانشناسی غلط است؟

در روانشناسی، همدلی فقط مجموعه ای از کلمات آرامش بخش نیست. وقتی یک انسان از فرد دیگری حمایت می کند، این حمایت درون یک رابطه اتفاق می افتد. فرد مقابل فقط جمله ها را دریافت نمی کند؛ بلکه سابقه رابطه، شناخت متقابل، خاطرات مشترک و احساس اعتماد را هم تجربه می کند.

اگر دوست صمیمی شما بگوید می فهمم که چقدر سخت است، این جمله فقط به دلیل کلماتش معنا ندارد. معنا از این می آید که چه کسی آن را گفته، چقدر شما را می شناسد و در گذشته چگونه کنار شما بوده است.

هوش مصنوعی ممکن است بتواند پاسخ هایی تولید کند که آرام، منظم، بدون قضاوت و متناسب با موقعیت باشند. حتی ممکن است در بعضی شرایط، بهتر از یک پاسخ عجولانه انسانی احساس حمایت ایجاد کند اما این به معنای داشتن رابطه انسانی نیست.

بخشی از چیزی که در این پژوهش به عنوان حمایت هوش مصنوعی دیده شده، ممکن است مربوط به ویژگی های یک پاسخ خوب باشد؛ مثل بازتاب دادن احساس فرد، ارائه پیشنهاد عملی و ایجاد حس نظم در یک موقعیت هیجانی. اگر یک انسان هم همان ویژگی ها را در پاسخ خود داشته باشد، تفاوت میان پاسخ انسانی و هوش مصنوعی کمتر می شود.

این باور نادرست چه تاثیر منفی بر مخاطب دارد؟

تیترهای اغراق آمیز درباره هوش مصنوعی می توانند دو برداشت اشتباه ایجاد کنند. برداشت اول این است که انسان دیگر به انسان نیاز ندارد. فردی که احساس تنهایی می کند ممکن است تصور کند: پس دیگر لازم نیست با کسی حرف بزنم. یک چت بات می تواند همه نیازهای عاطفی من را برطرف کند. اما این نتیجه گیری با شواهد علمی سازگار نیست. یک گفت و گوی حمایتی کوتاه با یک رابطه انسانی پایدار تفاوت دارد.

برداشت دوم این است که افراد توانایی های هوش مصنوعی را کاملا نادیده بگیرند. در حالی که اگر یک ابزار هوش مصنوعی بتواند به فرد کمک کند احساساتش را بهتر نام گذاری کند، افکارش را مرتب کند، برای یک گفت و گوی دشوار آماده شود یا یک قدم عملی پیدا کند، می تواند نقش کمکی داشته باشد. مشکل زمانی ایجاد می شود که نقش کمکی با جایگزینی کامل اشتباه گرفته شود.

باور درست چیست؟

هوش مصنوعی می تواند در بعضی موقعیت ها پاسخ هایی تولید کند که آرامش بخش، منظم و حمایتگر به نظر برسند. اما آرامش گرفتن از یک پیام با داشتن یک رابطه عاطفی یکسان نیست.هوش مصنوعی می تواند پاسخ بدهد، اما یک دوست می تواند شما را در طول زمان بشناسد. هوش مصنوعی می تواند کمک کند افکارتان را مرتب کنید، اما یک انسان می تواند حضور واقعی، تجربه مشترک و واکنش عاطفی متقابل داشته باشد. بنابراین سوال اصلی این نیست که هوش مصنوعی جای انسان را می گیرد یا انسان جای خود را به ماشین می دهد.

سوال مهمتر این است که چگونه می توان از هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار حمایتی استفاده کرد، بدون اینکه تفاوت میان یک پاسخ تولید شده و یک رابطه انسانی فراموش شود.