درماندگی آموخته‌شده؛ قاتل خاموش روابط زناشویی

به گزارش رکنا، درماندگی آموخته‌شده مفهومی روان‌شناختی است که به حالتی اشاره دارد که فرد پس از شکست‌ها و نادیده‌گرفته‌شدن‌های پی‌درپی، احساس بی‌قدرتی می‌کند و به‌تدریج دست از تلاش برمی‌دارد. این پدیده در زندگی زناشویی، اغلب به‌صورت خاموش و تدریجی شکل می‌گیرد و می‌تواند رابطه را به سمت فرسودگی عاطفی سوق دهد.

کارشناسان می‌گویند این وضعیت معمولاً در اثر عواملی مانند بیان مداوم نیازها و شنیده نشدن، تلاش‌های ناموفق برای تغییر رفتار همسر، تجربه بی‌اعتنایی یا تحقیر مزمن و همچنین نابرابری قدرت در تصمیم‌گیری‌های مالی یا عاطفی ایجاد می‌شود. در نتیجه، فرد به‌مرور به باورهایی مانند «سکوت امن‌تر است»، «اعتراض فایده‌ای ندارد» یا «من مقصرم و باید تحمل کنم» می‌رسد.

نشانه‌های فعال شدن درماندگی آموخته‌شده در رابطه شامل حرف نزدن از ناراحتی‌ها، قطع تلاش برای بهبود رابطه، بی‌حسی عاطفی یا افسردگی پنهان، و واگذاری کامل تصمیم‌ها به همسر است. جملاتی مانند «بی‌خیاله… ولش کن»، «همیشه همین بوده» یا «اگر بخواهم تغییر بدهم، بدتر می‌شود» از نشانه‌های زبانی این وضعیت محسوب می‌شوند.

به گفته متخصصان، ادامه این الگو می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد؛ از جمله کاهش شدید عزت‌نفس، شکل‌گیری خشم سرکوب‌شده، افزایش احتمال سردی عاطفی، خیانت احساسی یا حتی «طلاق خاموش». همچنین این الگو می‌تواند به‌عنوان یک مدل رفتاری، به فرزندان منتقل شود.

روان‌شناسان برای خروج از این چرخه، راهکارهایی عملی پیشنهاد می‌کنند. بازسازی «حس اثرگذاری» با شروع از موضوعات کوچک و قابل‌کنترل، بیان نیازها به‌جای دفاع و سرزنش، مرزگذاری تدریجی و شفاف در ارتباط، ثبت حتی تغییرات کوچک برای تقویت احساس امکان‌پذیری، و در نهایت مراجعه به درمان فردی یا زوج‌درمانی از مهم‌ترین راه‌های مقابله با درماندگی آموخته‌شده در زندگی زناشویی عنوان شده است.

کارشناسان تأکید می‌کنند که شناسایی به‌موقع این پدیده و اقدام برای اصلاح آن، می‌تواند از خاموش‌شدن تدریجی روابط جلوگیری کرده و مسیر بازسازی ارتباط سالم را هموار سازد.

سرهنگ یوسفی معاونت فرهنگی و اجتماعی مرکز مشاوره بهمن و سرکلانتری هفتم