آیا بستن تنگه هرمز همچنان یک استراتژی منطقی است؟ تحلیل امروز

بستن تنگه هرمز در دوران جنگ قابل قبول بود؛ اما امروز...

سیدهادی برهانی، استاد دانشگاه تهران، با اشاره به تفاوت فضای جنگ و دوران پس از آتش‌بس، معتقد است اقداماتی مانند بستن تنگه هرمز در زمان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، برای بسیاری از کشورها قابل پذیرش بود. وی توضیح می‌دهد که در آن زمان نه تنها مخالفت جدی از سوی کشورهای منطقه یا جامعه جهانی مشاهده نشد، بلکه حتی کشورهای اروپایی نیز تمایلی به همراهی با آمریکا برای باز نگه داشتن این تنگه نداشتند.

برهانی بیان می‌کند که همین موضوع باعث شکل‌گیری این تصور در ایران شد که می‌توان چنین سیاستی را پس از پایان جنگ نیز ادامه داد و بار دیگر بحث بستن تنگه هرمز یا حمله به کشتی‌ها را مطرح کرد. اما او تأکید دارد که شرایط پس از جنگ به‌طور کلی متفاوت است؛ زیرا در چنین مقطع زمانی، این اقدامات نه توجیه حقوقی دارند و نه از حمایت سیاسی گسترده‌ای در منطقه یا جهان برخوردارند. به گفته وی، اکثر کشورهای منطقه با این سیاست مخالف هستند و حتی عمان، یکی از دو کشور ساحلی تنگه هرمز، نیز در این زمینه با ایران هم‌نظر نیست.

کشورهای منطقه در حال فاصله گرفتن از ایران هستند

برهانی تغییر نگاه کشورهای منطقه به ایران را یکی از پیامدهای مهم این وضعیت می‌داند. او توضیح می‌دهد که در دوره قبلی درگیری‌ها، کشورهایی مثل عراق و قطر، علی‌رغم زیان‌هایی که از بسته شدن تنگه هرمز متحمل می‌شدند، تا حدی منطق ایران را می‌پذیرفتند. اما در شرایط کنونی، رویکرد همان کشورها نسبت به این سیاست تغییر کرده است.

وی اضافه می‌کند که کشورهایی مانند پاکستان، عمان، عراق و قطر دیگر از سیاست‌های ایران درباره تنگه هرمز رضایت ندارند و نشانه‌هایی از دور شدن آنها از تهران به وضوح قابل مشاهده است. برهانی هشدار می‌دهد که نباید این تغییر موضع را نادیده گرفت، زیرا همین کشورها در ماه‌های گذشته تلاش‌هایی برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا انجام داده بودند.

ایران باید از فرصت یادداشت تفاهم به خوبی استفاده می‌کرد

این استاد دانشگاه به موضوع یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا اشاره کرده و می‌گوید کشورهای منطقه برداشت مشابهی داشتند که این توافق به نفع ایران بوده و به همین دلیل برای رسیدن طرفین به این تفاهم‌نامه تلاش بسیاری کرده‌اند.

برهانی بر این باور است که ایران باید تمام تلاش خود را برای حفظ این توافق به کار می‌گرفت و در صورت بروز هرگونه مشکل یا اختلاف در روند اجرایی آن، با دیپلماسی و کمک کشورهایی مانند پاکستان و قطر برای رفع آن اقدام می‌کرد.

او همچنین به شرایط داخلی آمریکا اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که این یادداشت تفاهم به دلیل امتیازاتی که دربر داشت، در میان مردم آمریکا به‌عنوان یک عقب‌نشینی از سوی دولت ترامپ تعبیر شد. نظرسنجی‌ها نیز نشان دادند که این توافق از نظر سیاسی برای ترامپ هزینه‌ساز بود. به گفته برهانی، شکست این توافق‌نامه بیشتر به نفع ترامپ بود تا ایران.

وی همچنین معتقد است که در داخل ایران نیز برخی نگاه‌های افراط‌گرایانه و غیرواقع‌بینانه مانع از درک صحیح ارزش این تفاهم‌نامه و فرصت‌های حاصل از آن شدند.

پیامدها به سود اسرائیل تمام می‌شود

برهانی درباره پیامدهای ادامه فشار بر آمریکا پس از جنگ هشدار می‌دهد و می‌گوید این سیاست می‌تواند نتایج کاملاً مخالف انتظار به همراه داشته باشد.

او تأکید می‌کند که زیرساخت‌های ایران، به خصوص در نقاط جنوبی کشور، در مواجهه با دور تازه تنش‌ها بیش از گذشته در معرض تهدید قرار گرفته‌اند. علاوه بر آن، بحث تنگه هرمز حالا بهانه مضاعفی برای ایالات متحده شده است تا اقدامات بیشتری علیه زیرساخت‌های ایران انجام دهد.

برهانی با اشاره به مسئله اسرائیل توضیح می‌دهد که این کشور در چنین شرایطی از موقعیتی ویژه برخوردار است. برخلاف دوره‌های گذشته، نه هدف مستقیم حملات قرار می‌گیرد و نه هزینه‌ای مشابه دیگر بازیگران متحمل می‌شود؛ اما هرگونه آسیب به ایران، کشورهای عربی منطقه و حتی آمریکا، در نهایت به نفع اسرائیل خواهد بود.

وی نتیجه می‌گیرد که تشدید تنش‌ها، احتمال از سرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا را کاهش داده است و ادامه این روند بیشترین سود را نصیب اسرائیل و بیشترین زیان را متوجه کشورهای اسلامی منطقه خواهد کرد.