ادعای رویترز: کشورهای خلیج‌فارس دور تازه جنگ را نمی‌خواهند

شش ماه پس از حمله نیروهای آمریکا و اسرائیل به ایران که منجر به کشته شدن رهبر عالی ایران شد، دولت ایران اگرچه تحت محاصره اقتصادی قرار دارد، اما همچنان قدرت را در دست دارد و معتقد است که زمان به نفع اوست. 

به گزارش رکنا، فرارو به نقل از رویترز نوشت: تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر اعمال تحریم‌های جدید و فلج‌کننده علیه ایران با مشکلی اساسی روبروست: تهران بر این باور است که او گام نهایی را برای شکستن بن‌بست برنخواهد داشت؛ گامی که عبارت است از اجرای قاطعانه تحریم‌های ثانویه علیه کشورهایی که اقتصاد ایران را سرپا نگه داشته‌اند، و در رأس آن‌ها چین و هند. 

اقدامات اخیر واشنگتن که روز دوشنبه اعلام شد، نشان‌دهنده مرحله جدیدی در مناقشه‌ای است که از ۲۸ فوریه آغاز شده و میدان نبرد را از حوزه موشک‌ها و حملات هوایی به سمت درآمدهای نفتی، بانک‌ها و شرکای تجاری ایران تغییر داده است. 

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، ادعا کرده است که ایالات متحده شریان‌های حیاتی مالیِ حامی اقتصاد ایران را قطع خواهد کرد؛ این در حالی است که محاصره دریایی به رهبری آمریکا، صادرات نفت و دسترسی تهران به ارزهای خارجی را محدود می‌سازد. 

آرون دیوید میلر، دیپلمات پیشین آمریکایی و کارشناس ارشد «موقوفه کارنگی»، در این باره گفت: «دولت (ترامپ) به شیوه‌ای حاکی از استیصال، در تکاپوی یافتن راهی برای برون‌رفت از این وضعیت است.» 

بِسِنت هنگام رونمایی از تحریم‌ها، به عملیات پیاده‌سازی نیروهای متفقین در سواحل فرانسه (موسوم به «دی-دی» یا D-Day) در سال ۱۹۴۴ و در جریان جنگ جهانی دوم اشاره کرد؛ اما میلر گفت: «به نظر من، این «دی-دی» نیست، بلکه «روزِ استیصال» است. گمان نمی‌کنم دولت در یافتن راهی برای برون‌رفت از این وضعیت، پیشرفت چندانی کرده باشد. »

مایکل نایتس، مدیر بخش تحقیقات در مؤسسه مشاوره راهبردی «هورایزن اِنگِیج» (Horizon Engage) مستقر در نیویورک، اظهار داشت که شاید پیامدهای این محاصره از خودِ تحریم‌ها سنگین‌تر باشد؛ زیرا چالش فوری ایران دیگر صرفاً بقا در برابر فشارهای اقتصادی نیست، بلکه یافتن راهی برای رهایی از آن است. 

به گفته او، تهران دهه‌هاست که خود را با شرایط تحریم سازگار کرده و پیش‌تر نیز کارزارهای «فشار حداکثری» را بدون آنکه تغییری در رفتارش ایجاد کند، تاب آورده است. او افزود که تشدید فشارهای اقتصادی ممکن است انگیزه ایران را برای افزایش هزینه‌های تقابل برای رقبا و دشمنانش تقویت کند؛ بدین‌صورت که با اعمال فشار بر کشورهای حوزه خلیج فارس به‌ویژه عربستان سعودی آن‌ها را وادارد تا واشنگتن را به سمت مسیری دیپلماتیک برای خروج از بحران سوق دهند. 

نایتس اظهار داشت که ایران ممکن است به‌طور فزاینده‌ای الگوی مورد استفاده متحدان حوثی خود در دریای سرخ را در پیش گیرد: حملات مقطعی، مذاکرات گسسته و کارزاری طولانی‌مدت برای ایجاد اختلال بدون آنکه به جنگی تمام‌عیار منجر شود که احتمالاً کشتیرانی، بنادر، زیرساخت‌های انرژی یا سایر دارایی‌های حیاتی را هدف قرار می‌دهد تا هزینه تحمل این مناقشه را برای کشورهای حوزه خلیج فارس به‌شدت افزایش دهد. 

واشنگتن این ارزیابی را رد می‌کند و معتقد است که موازنه قدرت به نفع این کشور است. 

آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکایی که در حوزه مسائل ایران فعالیت می‌کرد، این پرسش را مطرح کرد که آیا واشنگتن از حمایت بین‌المللی و سازوکار اداری لازم برای اثربخش کردن این تحریم‌ها برخوردار است یا خیر. 

او اظهار داشت که برخلاف کارزار چندجانبه‌ای که پیش از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ میان تهران و قدرت‌های بزرگ شکل گرفت و طی آن برنامه هسته‌ای ایران در ازای لغو تحریم‌ها محدود شد اقدامات اخیر بیش از آنکه بر دیپلماسی مستمر با متحدان و شرکای تجاری متکی باشد، بر تهدیدهای علنی استوار است. 

مقامات ایرانی راهبرد آمریکا را تکرار سناریویی می‌دانند که پیش‌تر شکست خورده است. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت کشورهایی نظیر چین، صرفاً برای تأمین منافع آمریکا، همکاری خود را با ایران متوقف نخواهند کرد. 

برخی تحلیلگران سیاسی معتقدند که این راهبرد با ایرادی بنیادین روبروست: از کره شمالی گرفته تا روسیه و خودِ ایران، تحریم‌ها به‌ندرت توانسته‌اند دولت‌ها را وادار به دست کشیدن از اهدافی کنند که آن‌ها برای بقای خود حیاتی می‌دانند. 

این مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که تهران بر این باور است هدف گسترده‌تر واشنگتن، دامن زدن به نارضایتی‌های داخلی به امید تبدیل تدریجی مشکلات اقتصادی به ناآرامی‌های سیاسی است؛ اما کارزار «فشار حداکثری» در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ شکست خورد و بار دیگر نیز شکست خواهد خورد. 

او گفت: «اگر فشارها افزایش یابد، رویکرد ایران نیز تغییر خواهد کرد.» وی افزود که دولت‌های عربی حوزه خلیج فارس نیز درک می‌کنند که اعمال فشار بیشتر بر تهران می‌تواند آن‌ها را نیز با خطرات بزرگ‌تری مواجه سازد. 

عبدالعزیز صقر، رئیس «مرکز تحقیقات خلیج» مستقر در عربستان سعودی، اظهار داشت که با توجه به سرسختی رهبری ایران و توانایی آن در حفظ کنترل داخلی، دولت‌های حوزه خلیج فارس متقاعد نشده‌اند که تحریم‌ها به تنهایی بتوانند به سرعت رفتار ایران را تغییر دهند. 

به گفته او، وقوع تغییرات سیاسی عمده یا فروپاشی نظام مذهبی حاکم بر ایران، به سرعت محتمل به نظر نمی‌رسد. 

نتیجه این وضعیت، بروز یک بن‌بست خطرناک خواهد بود، مگر آنکه مذاکرات با میانجیگری به پیشرفتی اساسی و گشایش در اوضاع منجر شود. 

واشنگتن خواهان آن است که ایران از اهرم فشار خود بر تنگه هرمز دست بکشد، بی‌آنکه نقشی در مدیریت این آبراه به تهران واگذار شود؛ ایران خواستار لغو محاصره دریایی آمریکا بدون تن دادن به تسلیم است؛ و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز خواهان مهار مناقشه هستند، مشروط بر آنکه اجازه ندهند ایران به عنوان پیروز میدان ظاهر شود.