دستگیری مادورو ضربهای به چین است؟ / چینی ها از آن بهعنوان الگویی برای تایوان استقبال کردند
رکنا سیاسی: در حالی که نیروهای ویژه آمریکا در مراحل نهایی برنامهریزی یک عملیات جسورانه شبانه برای نفوذ به قلب پایتخت ونزوئلا بودند، نیکلاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، در حال گرفتن عکس یادگاری با فرستاده ارشد چین در امور آمریکای لاتین بود و از رهبری پکن با ستایش فراوان یاد میکرد.
به گزارش گروه ترجمه رکنا، به نقل از سی ان ان، مادورو در جریان این دیدار در کاخ میرافلورس کاراکاس، در حالی که خنده در فضای گفتوگو طنینانداز شده بود، به دیپلمات چینی، چیائو شیائوچی، گفت: «از رئیسجمهور شی جینپینگ بابت برادری مداومش سپاسگزارم؛ مانند یک برادر بزرگتر.»
ساعاتی بعد، مادورو از اتاق خوابش توسط کماندوهای نخبه نیروی دلتا از ارتش آمریکا ربوده شد و چین با واقعیتی تلخ روبهرو شد: از دست دادن یکی از سرسختترین شرکای خود در آمریکای لاتین.
چین و ونزوئلا دهههاست روابط نزدیکی دارند؛ روابطی که بر پایه ایدئولوژی سیاسی مشترک و بیاعتمادی متقابل به نظمی جهانی به رهبری ایالات متحده شکل گرفته است.
پکن از طریق یک «شراکت راهبردی همهجانبه» که در سال ۲۰۲۳ ایجاد شد، با تعمیق کمکهای اقتصادی و حمایتهای دیپلماتیک، کاراکاس را بیش از پیش به مدار نفوذ خود کشاند.
بخش عمده صادرات نفت ونزوئلا به چین روانه میشود و شرکتهای چینی پروژههای گسترده زیرساختی و سرمایهگذاریهای متعددی را در سراسر این کشور تأمین مالی کردهاند؛ بهگونهای که پکن در دهههای اخیر میلیاردها دلار به کاراکاس وام داده است.
اقدام ترامپ، دستکم در مقطع کنونی، این رابطه را دستخوش آشفتگی کرده و پرسشهایی را درباره دسترسی ترجیحی چین به نفت ونزوئلا و آینده نفوذ سیاسی و اقتصادی آن در منطقه وسیعتر مطرح ساخته است.
پکن بهسرعت دستگیری مادورو را محکوم کرد و واشنگتن را به رفتار پلیسگونه در جهان متهم ساخت. همزمان، شبکههای اجتماعی چین نیز مملو از هیجان و بحث درباره اقدام آمریکا شد.
تا اواخر روز دوشنبه، موضوعات مرتبط با دستگیری مادورو توسط ترامپ بیش از ۶۵۰ میلیون بازدید در ویبو، پلتفرم شبکه اجتماعی شبیه به ایکس در چین، به خود اختصاص داد و بسیاری از کاربران این اقدام را الگویی بالقوه برای تصرف نظامی تایوان توسط پکن دانستند.
بسیاری میپرسند اگر آمریکا میتواند در حیاطخلوت خود یک رهبر را برباید، چرا چین نتواند چنین کاری انجام دهد؟
حزب کمونیست حاکم بر چین، این دموکراسی خودگردان را بخشی از قلمرو خود میداند؛ با وجود آنکه هرگز بر آن کنترل نداشته است، و متعهد شده در صورت لزوم، حتی با توسل به زور، این جزیره را به خود ملحق کند. پکن در سالهای اخیر، از جمله با شبیهسازی محاصرهها، فشار و ارعاب نظامی علیه تایوان را افزایش داده است.
اما در حالی که احتمال دستگیری رهبر تایوان ممکن است در فضای آنلاین موجب شعلهور شدن احساسات ملیگرایانه شده باشد، پکن بهطور رسمی لحن کاملاً متفاوتی در پیش گرفته و یورش آمریکا را «اقدامی هژمونیک» توصیف کرده و خواستار آزادی فوری مادورو و همسرش شده است.
روز دوشنبه، شی جینپینگ در دیدار با نخستوزیر ایرلند، با لحنی غیرمستقیم بار دیگر به واشنگتن تاخت و «قلدری یکجانبه» را که «نظم بینالمللی را بهشدت تضعیف میکند» محکوم کرد.
او گفت: «همه کشورها باید به انتخاب مستقل مسیرهای توسعه از سوی ملتهای دیگر احترام بگذارند و به حقوق بینالملل و اهداف و اصول منشور سازمان ملل متحد پایبند باشند؛ بهویژه قدرتهای بزرگ که باید الگو باشند.»
رسانههای دولتی چین نیز بهسرعت از این حادثه برای برجسته کردن آنچه «ریاکاری آمریکا» خواندهاند، بهره گرفتند. خبرگزاری دولتی شینهوا در تفسیری نوشت: «تهاجم آمریکا بیش از پیش برای همگان روشن ساخته است که آنچه ایالات متحده ‘نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد’ مینامد، در واقع چیزی جز نظمی مبتنی بر غارت و منافع آمریکا نیست.»
یک حساب کاربری در شبکههای اجتماعی که به ارتش آزادیبخش خلق چین مرتبط است، بیشتر بر قدرت و امنیت چین تمرکز کرده و هشدار داد که ضعف توانمندیهای نظامی میتواند به بروز بحرانها منجر شود.
در این پیام آمده است: «بدون توانمندیهای سخت و هستهای، نهتنها بازدارندگی در برابر قدرتهای بزرگِ غارتگر ممکن نیست، بلکه حتی حفاظت از امنیت مردم در زمان بروز ناگهانی بحران نیز امکانپذیر نخواهد بود.»
با این حال، لفاظی پکن درباره حاکمیت در دیگر مناقشات بهطور محسوسی کمرنگ بوده است.
زمانی که روسیه، یکی دیگر از شرکای راهبردی چین، در سال ۲۰۲۲ به اوکراین حمله کرد، پکن از محکوم کردن مسکو یا مخالفت با جنگ خودداری کرد و در عوض روایت روسیه مبنی بر مقصر دانستن ایالات متحده و متحدان ناتو را تکرار نمود.
چین پس از آنکه ترامپ در سال ۲۰۱۹ تحریمهایی علیه ونزوئلا اعمال کرد، در سالهای اخیر به بزرگترین خریدار نفت خام این کشور تبدیل شده است. بر اساس گزارش بهروزرسانی بازار که ماه گذشته توسط شرکت دادهکاوی کلپر منتشر شد، در ماههای پایانی سال ۲۰۲۵ احتمالاً تا ۸۰ درصد از صادرات ونزوئلا راهی چین شده است.
با این حال، سرمایهگذاران و تحلیلگران نفتی معتقدند اقدامات آمریکا علیه ونزوئلا بعید است تأثیر عمدهای بر تأمین نفت چین داشته باشد، چرا که تولید ونزوئلا نسبتاً محدود است و خریداران غیردولتی نقش پررنگی دارند.
در دوران دولتهای مادورو و سلف او، هوگو چاوز، تولید نفت خام ونزوئلا نسبت به اوج خود دوسوم کاهش یافته و به حدود یک میلیون بشکه در روز رسیده است؛ سطحی که بهطور آشکاری با جایگاه این کشور بهعنوان دارنده بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان در تضاد است.
بیشتر واردکنندگان چینی نفت ونزوئلا، پالایشگاههای کوچک و مستقل موسوم به «تیپات» هستند که عمدتاً بهدلیل تخفیفهای سنگین، به این نفت جذب میشوند.
ترامپ پیشنهاد داده است که چین میتواند به خرید بخشی از نفت ونزوئلا ادامه دهد، اما با حجم کمتر. چنین ترتیبی احتمالاً به تخفیفهای عمیقی که نفت ونزوئلا را برای تیپاتها جذاب کرده بود، پایان خواهد داد.
فراتر از حوزه انرژی، پکن همچنین ونزوئلا را «شریک تجاری مهم و مقصدی قابلتوجه برای سرمایهگذاری چین در آمریکای لاتین» توصیف کرده است.
بر اساس پژوهش مرکز استیمسون مستقر در واشنگتن، چین از سال ۲۰۰۷ تاکنون ۶۲.۵ میلیارد دلار به ونزوئلا وام داده است؛ رقمی که تقریباً نیمی از کل وامدهی چین به آمریکای جنوبی در این دوره را تشکیل میدهد و ونزوئلا را به بزرگترین دریافتکننده تأمین مالی چین در جهان تبدیل کرده است.
در حالی که اکنون بحثها ناگزیر به این سمت میرود که آیا حمله آمریکا به ونزوئلا میتواند چین را جسورتر کند یا نه، در تایوان بسیاری این تهدیدها را جدی نمیگیرند.
وانگ تینگ-یو، قانونگذار حزب حاکم تایوان و عضو کمیته روابط خارجی و دفاعی مجلس این کشور، این ایده را که چین ممکن است از الگوی آمریکا پیروی کرده و به تایوان حمله کند، رد کرد.
او گفت: «چین، آمریکا نیست و تایوان، ونزوئلا نیست. مقایسه اینکه چین بتواند همان کار را در تایوان انجام دهد، اشتباه و نامناسب است.» وی افزود: «چین هرگز از نظر نظامی کمبود خصومت نسبت به تایوان نداشته است؛ آنچه کم دارد، ابزارهای عملی و امکانپذیر است.»
اگرچه شی جینپینگ مدتهاست «وحدت مجدد» با تایوان را اجتنابناپذیر توصیف کرده، اما کارشناسان میگویند پکن همچنان با احتیاط حرکت خواهد کرد.
ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد اندیشکده بینالمللی گروه بحران مستقر در بلژیک، گفت اقدام آمریکا علیه ونزوئلا بعید است «تأثیر مستقیم و بنیادینی» بر محاسبات چین درباره حمله احتمالی به تایوان داشته باشد.
به گفته او، عوامل تعیینکننده زمانبندی پکن برای تسلط بر تایوان شامل وضعیت اقتصادی داخلی چین، توانمندیهای ارتش آزادیبخش خلق، شرایط سیاسی داخلی تایوان و همچنین سیاستهای واشنگتن در قبال تایوان و چین است.
با این حال، او هشدار داد که اقدامات واشنگتن در حال ایجاد یک هنجار جدید است.
یانگ به سیانان گفت: «پیامد این وضعیت برای تایوان این است که توسل به گزینههای نظامی برای پیشبرد برخی اهداف سیاست خارجی، احتمالاً به یک هنجار و واقعیت جدید در جهان تبدیل خواهد شد. تایوان باید این موضوع را جدی بگیرد و به بهبود توان دفاعی و افزایش قابلیت بازدارندگی خود در برابر چین بیندیشد.»
در سوی دیگر آمریکای لاتین نیز پرسشهایی درباره آینده راهبرد بلندمدت چین در منطقهای که واشنگتن بهطور سنتی آن را «حیاطخلوت» خود میداند، مطرح شده است.
دان وانگ، مدیر بخش چین در شرکت مشاوره ریسک سیاسی اوراسیا گروپ، گفت اگرچه برکناری مادورو یک «ضربه بزرگ» به نفوذ راهبردی گستردهتر پکن در منطقه محسوب میشود، اما چین میتواند همچنان از سرمایهگذاریهای خود در آمریکای جنوبی، بهویژه در حوزه تأمین برق و مخابرات، بهرهبرداری کند؛ حوزههایی که تلاش برای حذف شرکتهای چینی از پروژههای زیرساختی حیاتی میتواند به بیثباتی اجتماعی منجر شود.
یانگ نیز با این دیدگاه همنظر بود و گفت پکن بهاحتمال زیاد تمرکز خود را بر به حداقل رساندن پیامدها برای منافع اقتصادیاش خواهد گذاشت، نه ورود به یک رقابت ژئوپلیتیکی تمامعیار با آمریکا در این منطقه.
ارسال نظر