بارندگی های امسال نباید ما را فریب دهد همچنان با بحران آب مواجیهم / بحران آب ایران فقط نتیجه خشکسالی نیست؛ سوءمدیریت منابع آب را جدی بگیرید

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، با اشاره به اینکه کمبود آب در ایران تنها ناشی از کاهش بارندگی نیست، گفت: بخش مهمی از بحران آب کشور به دلیل بی‌توجهی به ظرفیت‌های اقلیمی مناطق، بارگذاری بیش از توان طبیعی محیط و برداشت‌های بی‌رویه از منابع آبی ایجاد شده است.

وی توضیح داد: هر منطقه ظرفیت مشخصی برای تامین آب دارد و باید متناسب با همین ظرفیت برای استقرار جمعیت، توسعه کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی برنامه‌ریزی شود. برای مثال، زمانی که ظرفیت یک اتوبوس ۲۰ نفر است، نمی‌توان ۳۰ نفر را در آن جای داد. در برخی مناطق کشور نیز بیش از توان طبیعی محیط، جمعیت، صنعت و کشاورزی مستقر شده‌اند.

وظیفه با اشاره به وضعیت استان اصفهان و تهران اظهار کرد: در استان اصفهان، توسعه هم‌زمان کشاورزی و صنعت فشار زیادی بر منابع آبی وارد کرده است و در استان تهران نیز تمرکز جمعیت، بسیار فراتر از ظرفیت طبیعی منطقه است. در نتیجه، سرانه آب در دسترس کاهش پیدا کرده و به سطحی پایین‌تر از استانداردهای جهانی رسیده است.

وی افزود: بر اساس معیارهای جهانی، اگر سرانه آب تجدیدپذیر در دسترس هر نفر به کمتر از هزار مترمکعب در سال برسد، آن منطقه با بحران آبی مواجه می‌شود. این در حالی است که سرانه آب در دسترس در تهران حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ مترمکعب برآورد می‌شود؛ یعنی به‌مراتب پایین‌تر از حد استاندارد. بنابراین، بروز تنش آبی در چنین شرایطی دور از انتظار نیست.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با اشاره به تمرکز جمعیت در تهران و کرج گفت: حدود یک‌چهارم جمعیت کشور در این محدوده زندگی می‌کنند، در حالی که منابع آبی طبیعی منطقه ظرفیت تأمین نیاز چنین جمعیتی را ندارند. رودخانه‌های کرج و جاجرود نیز با فشار برداشت‌های بالادست مواجه‌اند و بخش قابل توجهی از منابع آبی آن‌ها پیش از رسیدن به مناطق پایین‌دست برداشت می‌شود.

وظیفه تأکید کرد: افزایش دما نیز یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده بحران آب است. با گرم‌تر شدن هوا، میزان تبخیر و تعرق افزایش پیدا می‌کند و هم طبیعت و پوشش گیاهی و هم انسان‌ها به آب بیشتری نیاز پیدا می‌کنند. برای مثال، در روزهای گرم مصرف آب خانگی افزایش می‌یابد و استفاده طولانی‌تر از وسایل سرمایشی نیز به افزایش تقاضای انرژی و منابع منجر می‌شود.

وی ادامه داد: گرمایش جهانی نیز در تشدید این شرایط نقش دارد. میانگین دمای کره زمین در مقایسه با حدود یک قرن گذشته نزدیک به یک‌ونیم درجه افزایش یافته و اگر فقط خشکی‌ها را در نظر بگیریم، میزان افزایش دما به حدود سه درجه می‌رسد. چنین افزایشی به معنای بالا رفتن ظرفیت تبخیر از سطح زمین و از دست رفتن مقدار بیشتری از آب در محیط است.

وظیفه در جمع‌بندی عوامل بحران آب کشور گفت: از یک سو با عوامل طبیعی مانند خشکسالی و افزایش دما مواجه هستیم و از سوی دیگر، ضعف در حکمرانی آب، برداشت‌های بی‌رویه، توسعه نامتناسب با ظرفیت اقلیمی و بارگذاری بیش از توان محیط، این بحران را تشدید کرده است. مجموعه این عوامل باعث شده است امروز در شهرهایی مانند تهران، مشهد و اراک با کمبود آب، فرونشست زمین و خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها روبه‌رو باشیم.

وی با اشاره به بارندگی‌های مناسب امسال خاطرنشان کرد: امسال از نظر بارش شرایط نسبتاً خوبی داشتیم، اما نباید تصور کنیم که با یک سال پربارش، مشکل آب کشور برطرف شده است. برای آینده باید نگران تداوم و گسترش دوره‌های خشکسالی باشیم؛ چراکه این دوره‌ها ممکن است طولانی‌تر، گسترده‌تر و حتی شدیدتر شوند. در چنین شرایطی، اگر اصلاحات اساسی در مدیریت منابع آب و رعایت ظرفیت‌های اقلیمی انجام نشود، وضعیت منابع آبی کشور در آینده به‌مراتب دشوارتر از شرایط فعلی خواهد بود.