یک نان تاریخی به نام رستم؛ طعم اصالت در سیستان و فرصتی برای رونق مشاغل خانگی

به گزارش خبرگزاری رکنا، نان محلی و بومی سیستان، معروف به «نان رستم»فراتر از یک ماده غذایی، بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی مردمان این خطه از ایران به شمار می‌رود؛ میراثی ارزشمند که عطر و طعم آن با زندگی روزمره، سنت‌های دیرینه و خاطرات نسل‌های مختلف مردم سیستان گره خورده است.

این نان‌ که با تکیه بر دانش بومی، مواد اولیه در دسترس و شیوه‌های سنتی پخت تهیه می‌شوند، بازتابی از سادگی، تلاش، خلاقیت و سازگاری مردم این منطقه با شرایط اقلیمی و جغرافیایی سرزمینشان هستند.

در سیستان، نان تنها بر سر سفره خانواده‌ها قرار نمی‌گیرد، بلکه نمادی از مهمان‌نوازی، همدلی، برکت و پیوندهای اجتماعی است.

شیوه تهیه خمیر، مهارت دستان زنان و استفاده از ابزارها و روش‌های سنتی، هر یک بخشی از داستان فرهنگی این سرزمین را روایت می‌کند؛ داستانی که از گذشته‌های دور آغاز شده و همچنان در زندگی برخی خانواده‌ها جریان دارد.

با وجود تغییر سبک زندگی، گسترش تولیدات صنعتی و دگرگونی الگوهای غذایی، حفظ و معرفی نان‌های بومی سیستان ضرورتی فرهنگی و اجتماعی محسوب می‌شود.

نان محلی سیستان، نشانی از اصالت و ریشه‌داری فرهنگی مردمی است که بخشی از هویت خود را در آیین‌های ساده زندگی حفظ کرده‌اند؛ میراثی که پاسداشت آن، پاسداشت تاریخ، فرهنگ و حافظه جمعی سیستان به شمار می‌رود.

در فرهنگ سیستان، نان جایگاهی فراتر از یک ماده غذایی دارد

محمدعلی ابراهیمی، مدیر موزه جنوب شرق در گفت و گو با خبرنگار مهر، با تأکید بر اهمیت حفظ سنت‌های بومی اظهار کرد: نان رستم را باید بخشی از میراث فرهنگی ناملموس منطقه دانست که شیوه تهیه، مهارت پخت و انتقال تجربه‌های مرتبط با آن، بیانگر پیوند عمیق مردم با سنت‌های گذشته است.

وی افزود: در فرهنگ سیستان، نان همواره جایگاهی فراتر از سفره خانواده داشته و در بسیاری از مناسبات اجتماعی، نمادی از برکت، مهمان‌نوازی و همدلی بوده است؛ شناخت این سنت‌ها می‌تواند به درک بهتر سبک زندگی مردم منطقه و ارزش‌هایی کمک کند که در طول نسل‌ها حفظ شده‌اند.

ابراهیمی با اشاره به نقش زنان سیستانی در تداوم این سنت دیرینه بیان کرد: در گذشته، زنان در بسیاری از خانواده‌ها و اجتماعات محلی در کنار یکدیگر به تهیه و پخت نان می‌پرداختند؛ این فعالیت جمعی، علاوه بر تأمین نیاز خانواده‌ها، فرصتی برای تبادل تجربه، انتقال مهارت‌ها و تقویت روابط میان زنان و خانواده‌های همسایه فراهم می‌کرد. حضور زنان باتجربه در کنار دختران و نسل جوان، زمینه آشنایی آنان با روش‌های سنتی آماده‌سازی خمیر و پخت نان را فراهم می‌ساخت و همین ارتباط میان نسل‌ها، یکی از عوامل مهم ماندگاری این دانش بومی به شمار می‌رود.

مدیر موزه جنوب شرق بیان کرد: نان محلی سیستان روایتگر فرهنگی است که در آن همکاری، مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی جایگاه ویژه‌ای داشته است؛ از این منظر، توجه به نان بومی تنها به معنای حفظ یک محصول غذایی نیست، بلکه پاسداشت بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی مردم منطقه محسوب می‌شود.

نان محلی سیستان، نمادی از همیاری اجتماعی، مشارکت زنان و اصالت فرهنگی منطقه

صادق حسینی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان زابل در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، بیان کرد: نان محلی سیستان، افزون بر جایگاه ویژه خود در سبد غذایی خانواده‌های سیستانی، نمادی از همیاری اجتماعی، مشارکت زنان و اصالت فرهنگی مردمان این منطقه است؛ سنتی دیرینه که در جریان آن، زنان سیستانی با حضور در کنار یکدیگر، هنر نان‌پزی را حفظ کرده و بخشی از دانش و تجربه زندگی بومی را به نسل‌های بعد انتقال داده‌اند.

وی اظهار کرد: پخت سنتی نان سیستان در بسیاری از خانواده‌های سیستانی، فعالیتی فردی نبوده و زنان در کنار هم، مراحل آماده‌سازی و پخت را انجام می‌دادند؛ این همراهی، علاوه بر تقسیم کار و تسهیل فعالیت‌های روزمره، زمینه‌ای برای گفت‌وگو، تبادل تجربه و تقویت پیوندهای خانوادگی و همسایگی فراهم می‌کرد.

حسینی افزود: در این سنت ارزشمند، زنان باتجربه دانش خود را به دختران و زنان جوان منتقل می‌کردند، به همین دلیل، نان محلی سیستانی را می‌توان نمادی از تلاش مشترک، همدلی و نقش مؤثر زنان در حفظ هویت فرهنگی جامعه دانست. یکی از ویژگی‌های برجسته فرهنگ بومی سیستان، روحیه همکاری در انجام امور روزمره است؛ و ارزش کار جمعی در کنار مهارت فردی قرار می‌گیرد و نتیجه آن، افزون بر تولید نان، تقویت ارتباطات اجتماعی است.

نان محلی سیستان زمینه مناسب توسعه مشاغل خانگی

مدیر اداره میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان زابل با تأکید بر ظرفیت اقتصادی این میراث بومی بیان کرد: نان‌های محلی سیستان می‌توانند در صورت حمایت هدفمند، زمینه مناسبی برای توسعه مشاغل خانگی و فعالیت‌های اقتصادی زنان فراهم کنند؛ آموزش اصول بهداشتی، بهبود بسته‌بندی، ایجاد فرصت عرضه در بازارهای محلی و حضور در نمایشگاه‌های محصولات بومی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به معرفی بهتر این محصولات و افزایش فرصت‌های درآمدزایی کمک کند.

وی تأکید کرد: در مسیر توسعه اقتصادی این حوزه باید اصالت روش‌های سنتی و هویت فرهنگی نان حفظ شود تا تجاری‌سازی، موجب کمرنگ‌شدن ویژگی‌های بومی و ارزش‌های تاریخی آن نشود.

حسینی همچنین مستندسازی تجربه زنان پیشکسوت را ضروری دانست و تصریح کرد: ثبت خاطرات بانوان نان‌پز، برگزاری کارگاه‌های آموزشی و فراهم‌کردن زمینه یادگیری نسل جوان در کنار استادکاران محلی می‌تواند به حفظ این مهارت ارزشمند کمک کند.

وی خاطرنشان کرد: معرفی نان محلی سیستان، فرصتی برای برجسته‌کردن نقش زنان در حفظ فرهنگ بومی و شناساندن ظرفیت‌های اجتماعی و اقتصادی منطقه است.

نان رستم؛ طعم سنتی سیستان در تنورهای گلی

کیخا، یکی از بانوان نانوای نان سنتی منطقه سیستان در گفت و گو با خبرنگار مهر گفت: نان محلی سیستان که با نام «نان رستم» شناخته می‌شود، یکی از نان‌های سنتی و بزرگ و دایره ای شکل منطقه است که با استفاده از تنورهای گلی و حرارت حاصل از سوختن هیزم پخته می‌شود؛ این نان به دلیل اندازه بزرگ، شیوه پخت سنتی و عطر خاصی که از سوختن هیزم به دست می‌آورد، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ غذایی مردم سیستان دارد.

وی درباره شیوه پخت این نان محلی اظهار کرد: پخت نان رستم به مهارت، تجربه و دقت زیادی نیاز دارد و نانوا باید مراحل آماده‌سازی خمیر و پخت در تنور را به‌خوبی بشناسد.

کیخا افزود: در مرحله نخست، خمیر نان آماده می‌شود و پس از رسیدن به بافت مناسب، برای شکل‌دهی و قرار گرفتن در تنور آماده خواهد شد؛ در ادامه، تنور گلی با استفاده از هیزم گرم می‌شود تا حرارت لازم برای پخت نان فراهم شود؛ پس از آماده شدن تنور، خمیر با مهارت نانوا در ابعاد بزرگ شکل داده شده و برای پخت در فضای داخلی تنور قرار می‌گیرد.

این بانوی نانوا با اشاره به اهمیت تنظیم حرارت در پخت نان بیان کرد: میزان گرمای تنور و زمان پخت نقش مهمی در کیفیت نهایی نان دارد؛ نانوا باید با توجه به شرایط تنور، روند پخت را کنترل کند تا نان به‌خوبی مغزپخت شود و رنگ و بافت مناسبی پیدا کند.

وی ادامه داد: استفاده از تنورهای گلی و هیزم، از ویژگی‌های اصلی این شیوه سنتی پخت است که علاوه بر حفظ روش‌های قدیمی نانوایی، بخشی از هویت فرهنگی و غذایی مردم سیستان را نیز نشان می‌دهد./ مهر