در انتظار ال‌نینوی رکــــــوردشکن

به گزارش رکنا ،بر پایه تازه‌ترین گزارش «سازمان جهانی هواشناسی»، ال‌نینوی پیش‌رو به احتمال بسیار زیاد رکوردهای دمایی را جابه‌جا می‌کند و خطر وقوع رویدادهای حدی اقلیمی نیز بالاست؛ به‌طوری‌که پیامدهای گسترده‌ای، از جمله سیلاب، خشکسالی و گرمای شدید، تا سال ۲۰۲۷ ادامه می‌یابد.

«آنتونیو گوترش»، دبیرکل «سازمان ملل متحد»، در واکنش به این هشدار گفته است: «ال‌نینو در برابر چشمان ما در حال بزرگ‌تر و شدیدتر شدن است. علم هیچ جایی برای تردید باقی نمی‌گذارد: سیاره وارد قلمرو ناشناخته‌ای شده و این قلمرو در حال گرم‌تر شدن است. جهان در منطقه پدیده‌های شدید جوی قرار دارد. اکنون میان تشدید خطرها و تعهد ما به اقدام اقلیمی و حفاظت از مردم، رقابتی سرنوشت‌ساز در جریان است. ما باید در این رقابت پیروز شویم.»

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد این ال‌نینو می‌تواند گرمای بیشتری به جوی وارد کند که دمای آن همین حالا هم بر اثر گرمایش زمین، با سرعت زیادی در حال افزایش است. ترکیب این دو عامل می‌تواند سال ۲۰۲۷ را به گرم‌ترین سال ثبت‌شده تبدیل کند و رکورد دمایی پیشین را با فاصله‌ای قابل‌توجه پشت سر بگذارد.

ال‌نینو همین‌جاست

ال‌نینو چرخه‌ای طبیعی و اقلیمی است که در آن، تغییر جهت بادها بر فراز «اقیانوس آرام» به افزایش دمای آب‌های اقیانوس و انتقال حجم عظیمی از گرما به جو منجر می‌شود. تازه‌ترین داده‌ها که دوشنبه هفته پیش منتشر شده‌اند، نشان می‌دهند دمای آب‌های بخشی از «اقیانوس آرام» که ال‌نینو در آن شکل گرفته، ۲.۶ درجه سانتی‌گراد بیشتر از میانگین ۳۰ساله است. این رقم در حالی به بالاترین ناهنجاری دمایی ثبت‌شده در دوره ماهواره‌ای، یعنی ۳.۱ درجه سانتی‌گراد در سال ۲۰۱۵، نزدیک شده است که هنوز چند ماه تا رسیدن ال‌نینو به اوج خود باقی مانده است.

بحران اقلیمی که بر اثر انتشار آلاینده‌های ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی شکل گرفته، همین حالا هم به تشدید رخدادهای حدی اقلیمی و افزایش تلفات انسانی منجر شده است. وقوع شدیدترین موج گرمای ثبت‌شده در «اروپا» در تابستان امسال، به ثبت دست‌کم ۳۵ هزار مرگ اضافی انجامید. پیش‌بینی‌های تازه می‌گویند ال‌نینو می‌تواند این پیامدها را تشدید کند و فشار بیشتری بر سامانه اقلیمی وارد آورد؛ چنان‌که برخی کارشناسان شدت این رویداد را «بسیار حیرت‌انگیز» توصیف کرده‌اند.

«دیمین کارینگتون» در «گاردین» نوشته است که افزایش دمای ناشی از ال‌نینو همین حالا هم آثار خود را در تشدید آتش‌سوزی‌های جنگلی در «اندونزی» و کاهش بارش‌های حیاتی موسمی در «هند» نشان داده است. پیامدهای این پدیده، از افزایش خطر آتش‌سوزی در «استرالیا» تا تشدید سیلاب‌ها در «آمریکای جنوبی»، به مناطق مختلف جهان گسترش می‌یابد. «برنامه جهانی غذا» نیز در ماه اوت هشدار داد که ال‌نینو می‌تواند نزدیک به ۵۰ میلیون نفر دیگر را با خطر گرسنگی حاد روبه‌رو کند.

به‌روزرسانی‌های ال‌نینوی «سازمان جهانی هواشناسی» (WMO) براساس اجماع مدل‌های پیش‌بینی مراکز اقلیمی سراسر جهان تهیه می‌شوند و از معتبرترین پیش‌بینی‌های این پدیده به شمار می‌آیند.

براساس میانگین پیش‌بینی ۱۴ مدل مختلف، انتظار می‌رود این ناهنجاری دمایی در ماه نوامبر به حدود ۴ درجه سانتی‌گراد برسد. ناهنجاری دمایی بالاتر از ۰.۵ درجه سانتی‌گراد در دسته ال‌نینو قرار می‌گیرد. «زیک هاسفادر»، تحلیلگر اقلیم، می‌گوید بررسی مرجان‌ها، حلقه‌های رشد درختان و اسناد تاریخی نشان می‌دهد هیچ ال‌نینویی در هزاره گذشته به چنین سطحی نرسیده است.

«سلسته سائولو»، دبیرکل «سازمان جهانی هواشناسی»، می‌گوید: «ال‌نینو می‌تواند ضربه‌ای سنگین به جوامع و اقتصاد سراسر جهان وارد کند. ما همین حالا شاهد اختلال و ویرانی ناشی از خشکسالی‌ها و سیلاب‌ها هستیم و انتظار داریم با تشدید ال‌نینو، این پیامدها افزایش یابد.»

به گفته او، در ۵۰ سال فعالیت «سازمان جهانی هواشناسی»، هرگز چنین بسیج گسترده‌ای از خدمات ملی هواشناسی و هیدرولوژی برای نجات جان انسان‌ها و حفظ معیشت مردم راه‌اندازی نشده بود؛ چراکه «دیگر فرصتی برای از دست دادن نداریم».

در همین حال، نگرانی دیگر این است که پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند گرمایش جهانی اکنون چرخه‌های ال‌نینو را تشدید می‌کند و این چرخه‌ها نیز به‌نوبه خود، پیامدهای بحران اقلیمی را شدت می‌بخشند.

پیش‌بینی‌ها درباره «ایران»

هم‌زمان با هشدار «سازمان ملل متحد» درباره احتمال وقوع یکی از شدیدترین ال‌نینوهای ثبت‌شده، «سازمان هواشناسی کشور» می‌گوید همین پدیده می‌تواند پاییزی پربارش‌تر از نرمال و خطر وقوع سیلاب‌های ناگهانی را به همراه داشته باشد. به گفته «سحر تاج‌بخش»، رئیس «سازمان هواشناسی کشور»، این پدیده می‌تواند به افزایش بارش در «خاورمیانه» و «ایران» منجر شود و هم‌زمان احتمال وقوع سیلاب‌های ناگهانی را افزایش دهد. کارشناسان هواشناسی نیز بارش‌های فراتر از نرمال را در بخش‌هایی از کشور، به‌ویژه غرب و جنوب‌غرب، محتمل دانسته‌اند. برخی برآوردها افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی بارش پاییزی را در مناطقی از جمله «زاگرس» و دامنه جنوبی «البرز» مطرح می‌کنند؛ هرچند این پیش‌بینی‌ها قطعی نیستند.

یافته‌های پژوهشی تازه درباره بارش «ایران» نیز نشان می‌دهد ال‌نینو، به‌ویژه در شکل شدید، می‌تواند میزان بارش کشور را افزایش دهد؛ اگرچه این افزایش در همه حوضه‌ها یکسان نیست.

این پژوهش که آوریل ۲۰۲۶ در مجله «پژوهش‌های منطقه‌ای هیدرولوژی» (Journal of Hydrology: Regional Studies) منتشر شده است، با بررسی تغییرات بارش در «ایران» طی سال‌های ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹، تأثیر ال‌نینو بر بارش سالانه کشور را بررسی کرده است.

بر پایه این مطالعه، در دوره‌های ال‌نینو، ناهنجاری‌های مثبت بارش در بیشتر زیرحوضه‌های «ایران» غالب است و با افزایش شدت این پدیده، میزان و فراوانی این ناهنجاری‌ها نیز افزایش می‌یابد. در مقابل، دوره‌های لانینا به‌طور عمده با ناهنجاری‌های منفی و کاهش بارش همراه هستند.

بررسی ناهنجاری بارش سالانه نشان داد بیشترین ناهنجاری مثبت در مرحله ال‌نینوی شدید، معادل ۱۷.۲ درصد، و بیشترین ناهنجاری منفی در مرحله لانینای شدید، معادل منفی ۱۷.۶ درصد ثبت شده است. اثر این نوسان‌ها در حوضه‌های مختلف متفاوت بود. در دوره لانینای شدید، بارش در حوضه‌های «خلیج فارس و دریای عمان» ۱۵.۶ درصد، «دریاچه ارومیه» ۲۰.۸ درصد، «فلات مرکزی» ۲۳.۴ درصد، «مرز شرقی» ۴۰.۲ درصد و «قره‌قوم» ۱۸.۲ درصد کمتر از میانگین بوده است.

در مقابل، بیشترین ناهنجاری مثبت بارش، بسته به حوضه و شدت ال‌نینو، متفاوت بوده است. در حوضه‌های «دریای خزر» و «خلیج فارس و دریای عمان»، بیشترین افزایش بارش در دوره ال‌نینوی شدید و به‌ترتیب ۱۱.۸ و ۳۸.۷ درصد ثبت شده است. در حوضه‌های «دریاچه ارومیه» و «فلات مرکزی»، بیشترین ناهنجاری مثبت در دوره ال‌نینوی ضعیف، به‌ترتیب ۱۷.۶ و ۱۱.۸ درصد بوده است. در حوضه «مرز شرقی»، بیشترین افزایش بارش در دوره ال‌نینوی متوسط، ۲۳.۸ درصد، و در حوضه «قره‌قوم»، در دوره لانینای متوسط، ۱۲.۹ درصد ثبت شده است.

با وجود این پیش‌بینی‌ها، همان‌طور که «سازمان هواشناسی کشور» هشدار داده است، افزایش بارش را نمی‌توان لزوماً مثبت تلقی کرد. شدت بارش‌ها، ظرفیت رودخانه‌ها و وضعیت زیرساخت‌های کشور تعیین می‌کنند که ال‌نینوی پیش‌رو برای «ایران» بیشتر به‌شکل بارش موردنیاز ظاهر شود یا به سیلاب و خسارت بینجامد. این مسئله اهمیت آمادگی برای پاییز پیش‌رو را دوچندان می‌کند.