همه ما روزی ممکن است معلول شویم/ چرا مطالبات معلولان دیده نمی‌شود؟

امیر رهبر، فعال رسانه‌ای، در یادداشتی که آن را در اختیار خبرگزاری رکنا قرار داده، به موضوع دیده نشدن مطالبات معلولان در جامعه ایرانی پرداخته است.

پیامبر اکرم (ص) فرمود: «خداوند می‌فرماید هنگامی که به بنده‌ای از بندگانم مصیبتی از جهت بدنی، مالی و اولادی متوجه نمایم و او صابر باشد، شرم دارم که در روز قیامت برای رسیدگی به امور او حساب و کتابی قرار دهم.»

انصاف چه می‌گوید؟

مطابق ماده ۲۷ قانون حمایت از حقوق معلولان، دولت باید به هر معلول شدید و خیلی شدیدِ واجد شرایط، ماهانه مبلغ ۷ میلیون و ۱۶۶ هزار تومان پرداخت کند، اما متأسفانه از اجرای آن خودداری کرده است.

به این ترتیب، در سال ۱۴۰۲ مبلغ ۶۴ میلیون تومان از هر معلول شدید و خیلی شدید دریغ شده یا به عبارتی، دولت رقم فوق را از جیب هر یک از ۶۰۰ هزار معلول مشمول این قانون برداشته است؛ رقمی که در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۸۶ میلیون تومان خواهد بود.

آیا معلولیت فقط جسمی است؟

بدن انسان و حتی روح و روان او گاه دچار بیماری و آسیب می‌شود و فرد بیمار و حتی معلول می‌گردد؛ این امری طبیعی است.

زندگی انسان در این جهان با یک رشته عوامل ناراحتی توأم و همراه است. کسی را پیدا نمی‌کنیم که در طول عمر خود بیمار نشود. از این جهت، یکی از دستورات اسلام، حمایت از بیماران است که به صورت خدمت به برادر یا کمک به ناتوان عنوان شده است؛ به‌ویژه هنگامی که این برادر مجروح شود، آسیب ببیند یا به صورت معلول درآید و یکی از اعضای حساس خود را از دست بدهد.

با این حال، بعضی از مردم هنوز نسبت به معلولان و آسیب‌دیدگان رفتار مناسب و شایسته ندارند.

وظایف مردم

متأسفانه درباره وظایف مردم نسبت به معلولان، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی کافی نشده است. حتی مسئولان و اقشار فرهیخته نیز اطلاعات و تجربه کافی در این زمینه ندارند.

وقتی در یک جامعه با اقلیتی دارای ویژگی‌های منجر به ناتوانی یا کم‌توانی مواجهیم، در حالی که این اقلیت هیچ نقش و تقصیری در بروز این ویژگی‌ها نداشته‌اند و ممکن است این ویژگی‌ها بر اثر یک حادثه، سهل‌انگاری یا قصور پزشکی ایجاد شده باشد یا اینکه فرد با آن متولد شده باشد، باید تعداد این اقلیت را به‌درستی بشناسیم، نیازهایشان را بدانیم، برای رفع نیازهایشان تلاش کنیم و مهم‌تر از همه، زمینه اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از تولد جمعیتی با ویژگی‌های منجر به ناتوانی یا کم‌توانی را ایجاد کنیم.

روش دیگر، فرهنگ‌سازی درباره نگرش مثبت و بدون قید و شرط جامعه در قبال معلولان از طریق رسانه‌های جمعی، خصوصاً صداوسیما، روزنامه‌ها و به‌ویژه تریبون‌های نماز جمعه است؛ چراکه با مدیریت می‌توان به‌تدریج نگرش‌های منفی را از بین برد و در عوض، دیدگاه‌های مثبت را جایگزین آنها کرد.

وظایف نهادهای حکومت

امیر رهبر می‌گوید: شناسایی افراد معلول در همان سنین طفولیت و فراهم آوردن بسترهای مناسب تربیتی و رشد برای آنها، به صورت مدیریت حساب‌شده، خصوصاً تشکیل کلاس‌های ویژه آموزش مهارت‌های اجتماعی و تزریق روحیه امید و نشاط، یکی از مسائل مهم است.

همچنین مباحث مناسب‌سازی اماکن و تهیه ابزارهای مناسب توانبخشی، قطعاً در این حیطه مهم و سرنوشت‌ساز تلقی می‌شوند. بنابراین، عصا، سمعک، ویلچر و... و امکان تردد در مکان‌های عمومی، یک ضرورت مهم اولیه است و نه ثانویه.

اگر در این موارد کاستی وجود داشته باشد، بی‌گمان با کمبودهای مختلف روحی نیز روبه‌رو خواهیم شد.

احترام، نه ترحم

ارتباطات اجتماعی با معلول باید همراه با احترام باشد و از ترحم به ایشان باید دوری گزید. تفاوت این دو نوع رفتار در این است که در حالت اول، طرف مورد احترام، انسانی بزرگ به شمار می‌آید؛ اما در گزینه ترحم، مخاطب، انسانی ذلیل و خوار شمرده می‌شود که باید همواره دست او را گرفت.

هنگام ترحم، به شخصیت و روحیات معلول توجهی نمی‌شود. به یاد داشته باشیم آنچه توانایی را می‌سازد، اراده است و اگر اراده بخواهد جاری شود، هیچ بهانه‌ای را نمی‌شناسد.

اشتغال معلولان

اشتغال هر فرد موجب استقلال اقتصادی او می‌شود. داشتن شغل به هر کسی هویت و تشخص اجتماعی بخشیده و در او اعتمادبه‌نفس به وجود می‌آورد.

متأسفانه تعداد زیادی از معلولان، به‌رغم گذراندن دوره‌های تحصیلات عالیه و کسب دانش و مهارت لازم، نمی‌توانند به اشتغال مناسب برسند.

در زمینه اشتغال‌زایی برای معلولان، تبعیض فاحشی وجود دارد و گاه میزان بیکاری میان معلولان دو برابر بیکاران عادی است؛ در صورتی که بر اساس قانون، دولت موظف است سه درصد از اشتغال را به معلولان اختصاص دهد، ولی این قانون تاکنون به صورت مطلوب اجرا نشده و شاهدیم که موضوع اشتغال معلولان با بی‌مهری روبه‌رو شده است.

به ناچار، تعداد قابل توجهی از آنان باید بیشترین وقت خود را در میان خانواده سپری کرده و زندگی خود را به سختی ادامه دهند.

آموزش و فرهنگ

معلولان باید فرصت یابند تا استعدادهای خلاق هنری و فکری خود را رشد دهند و آن را نه‌تنها برای منافع خود، بلکه برای غنی‌سازی جامعه به کار گیرند. بنابراین، باید دسترسی آنان برای مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی تضمین شود.

از جمله این اقدامات می‌توان به تهیه وسایل کمک‌ارتباطی برای ناشنوایان، منابع و مطالب علمی به خط بریل یا نوارهای صوتی برای نابینایان و مطالب خواندنی متناسب با توان و استعداد افراد دارای معلولیت ذهنی اشاره کرد.

همه ما روزی یک معلول می‌شویم...

در سنین کهولت، همه دچار نوعی معلولیت می‌شوند. معلولیت نمی‌تواند نقص و بازدارنده باشد. افراد دارای معلولیت حق بودن و زندگی کردن دارند؛ مانند تمام انسان‌های دیگر.

جامعه نمی‌تواند این حق را به دلیل ناتوانی‌هایشان از آنها سلب کند.

ما وظیفه داریم به جای اینکه با دید ترحم به معلولان نگاه کنیم، آنها را به عنوان عضوی از جامعه در کنار خود بپذیریم و به حق و حقوق آنها احترام بگذاریم.

معلولانی در جامعه ما وجود دارند که با تلاش خود بسیار موفق‌تر از من و شما هستند که از سلامت جسمی برخورداریم.

یاری به معلولان

کمک و یاری رساندن به همنوع، فضیلتی بزرگ است و در اسلام سفارش زیادی به آن شده است. البته این کمک باید به حال کمک‌گیرنده مفید باشد و موجب ناراحتی او نشود.

کسانی که با انگیزه خودنمایی، ارضای حس خودبزرگ‌بینی و فخرفروشی به دیگران کمک می‌کنند، راه را به خطا می‌روند.

در این میان، کمک به افراد معلول، برداشتن همه موانع و مشکلات نیست، بلکه کمک به انجام کاری است که این افراد از عهده آن برنمی‌آیند.

فراهم ساختن امکان شرکت واقعی معلولان جسمی در زندگی اجتماعی، در آنها دلگرمی، اعتمادبه‌نفس و نشاط می‌آفریند.

و اما سخن آخر

امیر رهبر در ادامه می‌گوید:

«به نظر می‌رسد افراد دارای معلولیت در یک بن‌بست رها شده‌اند و در معرض آسیب و آزار قرار دارند. مطالبات مهم و حیاتی افراد دارای معلولیت به حاشیه رانده شده و نادیده گرفته می‌شوند.

مگر می‌شود این‌همه مستند ارائه‌شده، نامه‌نگاری، تجمع و... نادیده گرفته شود؟ مگر ممکن است قانون توسط دولت اجرا نشده و مجلس هم نه‌تنها به این موضوع بی‌اهمیت باشد؟ لذا از شورای نگهبان به عنوان یک قوه مستقل، انتظار تسهیلگری داریم؛ در حالی که نمی‌دانیم در پشت پرده چه اتفاقی رخ داده است.

معضلات معلولان روزبه‌روز بیشتر و پیچیده‌تر می‌شود.»