مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک و مقاومت میکروبی / در چه شرایطی نباید استفاده کرد؟

به گزارش رکنا به نقل از وبدا، دکتر امید مرادی، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به اهمیت مقابله با مقاومت میکروبی، اظهار کرد: مقاومت میکروبی زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها در برابر داروهای ضدمیکروبی مقاوم شوند و دیگر به درمان‌های معمول پاسخ مناسبی ندهند؛ موضوعی که می‌تواند به طولانی‌تر شدن دوره بیماری، افزایش خطر عوارض، گسترش عفونت و حتی مرگ منجر شود.

وی با بیان اینکه مقاومت میکروبی در سال‌های اخیر به یکی از نگرانی‌های جدی نظام‌های سلامت تبدیل شده است، افزود: بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۵، در سال ۲۰۲۳ از هر شش عفونت باکتریایی شایع شناسایی‌شده در آزمایشگاه، یک مورد به آنتی‌بیوتیک‌های معمول مقاوم بوده است. همچنین وضعیت مقاومت در مناطق مدیترانه شرقی و جنوب شرق آسیا از مناطق با بار بالاتر این مشکل گزارش شده و این موضوع برای کشورهایی مانند ایران، که در منطقه مدیترانه شرقی قرار دارد، اهمیت ویژه‌ای دارد.

دکتر مرادی با تأکید بر اینکه مقاومت میکروبی پدیده‌ای طبیعی در روند تکامل میکروب‌هاست، گفت: میکروب‌ها در طول زمان و در نتیجه تغییرات ژنتیکی می‌توانند به مقاومت دست یابند، اما مصرف بیش از حد و غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها، این روند را سرعت می‌بخشد. هنگامی که میکروب‌ها در معرض داروی ضدمیکروبی قرار می‌گیرند، گونه‌های حساس از بین می‌روند و میکروب‌های مقاوم امکان بقا و تکثیر پیدا می‌کنند؛ بنابراین هر بار مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک می‌تواند به افزایش این خطر کمک کند.

این متخصص داروسازی بالینی، مصرف آنتی‌بیوتیک برای بیماری‌های ویروسی را یکی از مهم‌ترین اشتباهات رایج در جامعه دانست و افزود: آنتی‌بیوتیک‌ها بر ساختارها و فرآیندهای اختصاصی باکتری‌ها اثر می‌گذارند و در درمان بیماری‌های ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا کاربردی ندارند. حتی ترشحات غلیظ یا زرد و سبز بینی نیز به‌تنهایی نشانه نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست و بیشتر گلودردها نیز منشأ ویروسی دارند.

وی ادامه داد: مصرف آنتی‌بیوتیک در چنین شرایطی نه‌تنها کمکی به بهبود بیماری نمی‌کند، بلکه می‌تواند عوارضی مانند تهوع، اسهال، سرگیجه، بثورات پوستی و عفونت‌های قارچی ایجاد کند. در برخی موارد نیز عوارض جدی‌تری مانند عفونت شدید روده‌ای رخ می‌دهد؛ از این رو مصرف این داروها باید تنها در موارد ضروری و با تجویز پزشک انجام شود.

دکتر مرادی با اشاره به اینکه مقاومت میکروبی می‌تواند درمان عفونت‌های ساده و رایج را نیز با دشواری مواجه کند، اظهار کرد: عفونت‌های ادراری از نمونه‌هایی هستند که افزایش مقاومت باکتریایی در آنها می‌تواند انتخاب درمان مناسب را محدود کند. در چنین شرایطی، داروهایی که پیش‌تر برای درمان عفونت مؤثر بوده‌اند، ممکن است دیگر پاسخ مطلوبی ایجاد نکنند و درمان به داروهای جایگزین یا پیچیده‌تر نیاز داشته باشد.

وی خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک را از مهم‌ترین رفتارهای نادرست دارویی برشمرد و گفت: مصرف آنتی‌بیوتیک برای سرماخوردگی، گلودرد و سایر عفونت‌های تنفسی بدون مراجعه به پزشک، از اشتباهات رایج در جامعه است. افراد نباید بر اساس تجربه بیماری‌های قبلی، توصیه اطرافیان یا باقی‌مانده داروهای مصرف‌شده، برای بیماری جدید آنتی‌بیوتیک انتخاب کنند؛ چراکه نوع دارو و مدت درمان باید متناسب با نوع عفونت، شرایط بیمار و تشخیص پزشک تعیین شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین درباره نحوه مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها توضیح داد: دارو باید دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف شود و افراد نباید به‌صورت خودسرانه درمان را زودتر قطع کنند یا بیش از مدت تجویزشده ادامه دهند. قطع زودهنگام ممکن است درمان را ناقص بگذارد و مصرف طولانی‌تر از مدت لازم نیز می‌تواند خطر عوارض و مقاومت میکروبی را افزایش دهد. هرگونه تغییر در مدت یا نحوه مصرف دارو باید با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از نگهداری آنتی‌بیوتیک‌های باقی‌مانده برای بیماری‌های بعدی، افزود: مصرف داروی تجویزشده برای فرد دیگر نیز اقدامی نادرست و خطرناک است؛ زیرا انتخاب آنتی‌بیوتیک به شرایط اختصاصی هر بیمار وابسته است. داروهای اضافه یا تاریخ‌گذشته نیز باید به شیوه ایمن و مطابق دستورالعمل‌های مربوط دفع شوند و از مصرف مجدد آنها خودداری شود.

دکتر مرادی در ادامه، پیشگیری از عفونت‌ها را یکی از مؤثرترین راهکارهای کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک و مقابله با مقاومت میکروبی دانست و خاطرنشان کرد: رعایت بهداشت فردی و عمومی، شست‌وشوی صحیح دست‌ها، رعایت آداب سرفه و عطسه، پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار، ماندن در خانه هنگام بیماری و دریافت واکسن‌های توصیه‌شده، از جمله واکسن آنفلوانزا، می‌تواند در کاهش ابتلا به عفونت‌ها و نیاز به درمان‌های ضدمیکروبی مؤثر باشد.

وی با اشاره به نقش واکسیناسیون در کاهش بار بیماری‌ها افزود: واکسن‌ها با پیشگیری از برخی عفونت‌ها و کاهش خطر عوارض و عفونت‌های ثانویه، می‌توانند به کاهش نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک و بستری در مراکز درمانی کمک کنند. در کنار آن، رعایت اصول بهداشتی و کنترل عفونت در جامعه و مراکز درمانی نیز نقش مهمی در جلوگیری از گسترش میکروب‌های مقاوم دارد.

این متخصص داروسازی بالینی در پایان با تأکید بر مسئولیت همگانی در حفظ اثربخشی داروهای ضدمیکروبی گفت: آنتی‌بیوتیک‌ها از داروهای نجات‌بخش هستند، اما اثربخشی آن‌ها نامحدود نیست. مصرف منطقی این داروها، پرهیز از خوددرمانی و پیشگیری از عفونت‌ها، مسئولیتی مشترک برای حفاظت از سلامت امروز و نسل‌های آینده است.

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1267952