به مناسبت روز خبرنگار، نگاهی به یکی از کمتر دیده شده ترین چالش های این حرفه
خبرنگاران هر روز تروما را روایت می کنند؛ اما چه کسی از سلامت روان شان مراقبت می کند؟ /گفت وگو با دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه
اجتماعی رکنا: خبرنگاران هر روز روایتگر تلخترین صحنههای زندگی انسانها هستند؛ از حوادث و قتل و خودکشی تا بحرانهای اجتماعی و بلایای طبیعی. اما در حالی که افکار عمومی اخبار را میبیند، کمتر کسی از فشارهای روانی پنهانی که بر دوش خبرنگاران سنگینی میکند سخن میگوید. دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه، در گفتوگو با رکنا به مناسبت روز خبرنگار، از «تروما»، فرسودگی شغلی، آسیب اخلاقی و ضرورت حمایت روانشناختی از فعالان رسانه میگوید؛ موضوعی که امروز در بسیاری از رسانههای معتبر جهان بخشی از ایمنی شغلی خبرنگاران به شمار میرود.
وقتی از روز خبرنگار صحبت می کنیم، معمولاً درباره آزادی بیان، مسئولیت اجتماعی یا سختی های حرفه ای این شغل حرف می زنیم. چرا به نظر شما سلامت روان خبرنگاران هم باید به یکی از محورهای اصلی این روز تبدیل شود؟
دکتر مریم سامانی: چون خبرنگاران تنها پیام آوران خبر نیستند؛ آنها شاهد رنج انسان ها هستند. پوشش جنگ، زلزله، سیل، قتل، خودکشی، کودک آزاری، تجاوز، خشونت خانگی یا حتی حضور مداوم در بیمارستان ها و دادگاه ها، صرفاً یک تجربه شغلی نیست، بلکه یک مواجهه روانی مکرر با درد و تروماست. تا سالها تصور می شد خبرنگاران به دلیل ماهیت شغلی شان باید این فشارها را تحمل کنند، اما امروز پژوهش های بینالمللی نشان می دهد آنها از گروههای شغلی پرخطر از نظر سلامت روان محسوب می شوند و نیازمند حمایت سازمانی و روانشناختی هستند.
یعنی خبرنگارهم ممکن است مانند قربانیان یک حادثه دچار تروما شود؟
دکتر سامانی: بله، البته همیشه به شکل مستقیم نه. در روانشناسی مفهومی به نام «آسیب تروماتیک ثانویه وجود دارد یعنی فرد خود قربانی حادثه نیست، اما آنقدر با روایت ها، تصاویر و تجربه های آسیب زا مواجه می شود که مغز و بدنش واکنشی شبیه فرد آسیب دیده نشان می دهند. خبرنگاری که ساعت ها تصاویر جنگ یا قتل را مرور می کند یا بارها روایت قربانیان تجاوز و کودک آزاری را می شنود، ممکن است دچار همان علائمی شود که در افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه می بینیم.
شایع ترین مشکلات روانی خبرنگاران چیست؟
دکتر سامانی: اگر بخواهیم بر اساس پژوهش ها مشکلات را اولویت بندی کنیم، نخست باید به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و آسیب تروماتیک ثانویه اشاره کنیم پس از آن فرسودگی شغلی ، اضطراب و افسردگی از مهمترین مشکلات هستند. علاوه بر این، اختلالات خواب، فرسودگی همدلی، آسیب اخلاقی، سردردهای مزمن، مشکلات گوارشی ناشی از استرس و در برخی موارد گرایش به مصرف الکل یا داروهای آرامبخش نیز گزارش شده اند.
فرسودگی شغلی در خبرنگاران چه تفاوتی با خستگی معمولی دارد؟
دکتر سامانی: فرسودگی فقط خسته بودن نیست. فرد احساس می کند از نظر هیجانی تخلیه شده، انگیزه خود را از دست داده و دیگر مانند گذشته نمی تواند با کارش ارتباط برقرار کند. خبرنگاری که سالها هر روز با بحران، مرگ و رنج انسان ها روبرو است، اگر فرصت بازیابی روانی نداشته باشد، به تدریج دچار نوعی بی حسی عاطفی می شود. این وضعیت هم کیفیت زندگی شخصی او را کاهش می دهد و هم می تواند بر کیفیت گزارشهایش اثر بگذارد.
یکی از اصطلاحاتی که این روزها زیاد شنیده میشود، «آسیب اخلاقی» است. این مفهوم در خبرنگاری چه معنایی دارد؟
دکتر سامانی: آسیب اخلاقی زمانی رخ می دهد که فرد میان ارزش های انسانی خود و وظیفه حرفه ایاش دچار تعارض شود. تصور کنید خبرنگاری در صحنه یک حادثه دلخراش حضور دارد؛ از یک سو باید واقعیت را ثبت و روایت کند و از سوی دیگر میل شدیدی برای کمک به قربانی دارد. همیشه امکان انجام هر دو وجود ندارد. این تعارض می تواند احساس گناه، درماندگی و فشار روانی عمیقی ایجاد کند؛ زخمی که شاید در ظاهر دیده نشود، اما در درازمدت بر سلامت روان فرد اثر می گذارد.
آیا این مشکلات فقط خبرنگاران جنگ را تهدید می کند؟
دکتر سامانی: خیر. خبرنگاران حوزه حوادث، سلامت، دادگاه، کودک آزاری، خشونت خانگی، بحران های اجتماعی و حتی کسانی که در تحریریه ساعت ها تصاویر خشونت آمیز را بازبینی می کنند نیز در معرض این آسیب ها هستند. مغز انسان برای پردازش مکرر چنین حجم بالایی از رنج طراحی نشده است.
رسانههای معتبر دنیا برای حفاظت از سلامت روان خبرنگاران چه اقداماتی انجام می دهند؟
دکتر سامانی: در سالهای اخیر نگاه رسانه های بزرگ تغییر کرده است. آموزش سواد تروما، ارزیابی خطرهای روانی پیش از اعزام به مأموریت، جلسات تخلیه روانی پس از پوشش بحران، دسترسی محرمانه به روانشناس و روان درمانگر، آموزش مدیران برای شناسایی علائم فرسودگی و کاهش انگ مراجعه به خدمات سلامت روان، بخشی از اقداماتی است که در بسیاری از تحریریه های حرفه ای اجرا می شود. امروز در دنیا سلامت روان خبرنگار، بخشی از ایمنی شغلی او محسوب می شود.
گاهی خبرنگار احساس می کند آنچه دیده یا برای تهیه آن زحمت کشیده، به دلایل مختلف امکان انتشار کامل یا بازتاب آن را ندارد. این وضعیت از نظر روانشناختی چه پیامدهایی می تواند داشته باشد؟
دکتر مریم سامانی: برای بسیاری از خبرنگاران، کار صرفاً یک شغل نیست؛ بخشی از هویت حرفه ای و اخلاقی آنهااست. زمانی که فرد احساس کند میان آنچه واقعیت می داند و آنچه می تواند منتشر کند فاصله ای ایجاد شده است، ممکن است فشار روانی قابل توجهی را تجربه کند. اگر این تجربه تکرار شود، می تواند به احساس ناکامی، درماندگی، کاهش انگیزه، فرسودگی شغلی و حتی علائم اضطراب یا افسردگی منجر شود.
از منظر روانشناسی، زمانی که فرد بارها احساس کند تلاشهایش به نتیجه نمی رسد یا نمی تواند نقش حرفه ای خود را آنگونه که انتظار دارد ایفا کند، خطر بروز آسیب اخلاقی نیز افزایش می یابد. این وضعیت الزاماً به معنای ابتلا به یک اختلال روانپزشکی نیست، اما می تواند احساس تعارض درونی، گناه، خشم، ناامیدی یا کاهش معنا و رضایت شغلی را در پی داشته باشد. به همین دلیل، در بسیاری از رسانه های حرفه ای جهان تأکید می شود علاوه بر حمایت های حقوقی و سازمانی، خبرنگاران باید به خدمات سلامت روان، فضای گفت وگوی حرفه ای و امکان پردازش هیجان های ناشی از کار خود نیز دسترسی داشته باشند. این حمایت ها به آنها کمک می کند فشارهای اجتناب ناپذیر حرفه را بهتر مدیریت کنند و از تبدیل شدن استرس های شغلی به مشکلات پایدار سلامت روان پیشگیری شود.
اگر بخواهید در روز خبرنگار فقط یک پیام به مدیران رسانه و افکار عمومی بدهید، آن پیام چیست؟
دکتر سامانی: خبرنگاران فقط روایتگر رنج دیگران نیستند؛ آنها خود نیز در معرض همان رنج قرار دارند. ما از آنها انتظار داریم حقیقت را در سخت ترین شرایط ثبت کنند، اما نباید فراموش کنیم پشت هر دوربین، هر میکروفن و هر گزارش، انسانی ایستاده است که روان او نیز نیازمند مراقبت است. می خواهم تاکید کنم قدردانی واقعی از خبرنگاران، فقط با تبریک گفتن در یک روز از سال محقق نمی شود؛ بلکه با ایجاد محیط های کاری ایمن، حمایت روانشناختی و به رسمیت شناختن زخم های پنهان این حرفه معنا پیدا می کند.
پایان خبر / رکنا / کدخبر 1236909-
فیلم خلاصه بازی لخ پوزنان 1 - 0 کلاکسویک
ارسال نظر