کودکان بهزیستی به جای مرکز، دوباره به خانواده برمی‌گردند

به گزارش  رکنا از سازمان بهزیستی کشور، حمیدرضا الوند افزود: سازمان بهزیستی در حال حاضر تنها مدلی که برای ارائه خدمات به فرزندان دارد، مدل مراکز شبانه‌روزی است. به همین دلیل مدل مراکز روزانه در راستای برنامه خانواده‌محور (که سیاست اصلی سازمان و دفتر تخصصی است) طراحی شده تا از سپردن غیرضروری کودکان و نوجوانان به مراکز شبانه‌روزی پیشگیری کرده و کمک کند تا کودکان بتوانند وارد سیستم مراقبت روزانه شوند و توسط تیم تخصصی مرکز (مسئول فنی، مدکار، روانشناس و مربی) خدمات تخصصی دریافت کنند و در پایان روز به آغوش خانواده باز گردند.

الوند گفت: این کار کمک می‌کند تا نقش والدگری مسئول در خانواده‌ها تقویت شود؛ موضوعی که قانون کشور ما هم در قانون مدنی، هم در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست، هم در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و هم در قانون تأمین زنان و کودکان بی‌سرپرست (مصوبه سال ۱۳۷۱) بر آن تأکید کرده است که سرپرستان قانونی باید مسئولیت‌های خود را بپذیرند.

وی افزود: راه اندازی مراکز روزانه کمک می‌کند که طیف وسیعی از کودکان بد سرپرست (نزدیک به ۸۷ درصد) در پایان روز به خانواده خود برگردند که این بزرگترین آرزوی کودکان و تقویت پیوند عاطفی با خانواده است. تا امروز چون ما چنین مدلی نداشتیم و فقط مدل شبانه‌روزی داشتیم، با جدا کردن کودکان از خانواده، ناخواسته به تضعیف بنیان خانواده دامن می‌زدیم. اما توسعه مراکز روزانه، با توجه به تغییر شیوع از بی‌سرپرستی به بدسرپرستی، کمک می‌کند تا با مداخلات حرفه‌ای و مددکاری، این کودکان را دوباره به اعضای صلاحیت‌دار خانواده پیوند بزنیم.

مدیرکل امور مراقبتی و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: بیش از ۸۷ درصد کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی سازمان، به دلیل بدسرپرستی و با رأی صادره از مراجع قضایی ذیصلاح، وارد سیستم مراقبت‌های شبانه‌روزی می‌شوند، این امر به معنی آن نیست که تمام اعضای هم‌بسته خانواده آن‌ها صلاحیت نگهداری از آنان را ندارند. در یک نظام خانواده و خویشاوندی گسترده، بدون تردید بسیاری از اعضای خانواده مانند پدربزرگ و مادربزرگ (جد پدری و جد مادری) یا سایر بستگان نزدیک صلاحیت‌های اجتماعی لازم را برای نگهداری از این کودکان را دارا هستند.

به گفته الوند، در برخی از اوقات پدر یا مادر رد صلاحیت می‌شود و نفر الگوساز بعدی در همان نظام خویشاوندی، شرایط اجتماعی لازم برای صلاحیت‌های لازم نگهداری فرزند را دارد؛ اما به دلایل کاری یا شرایط ضعیف خانوادگی، دستگاه قضایی برای اینکه این کودکان آسیب نبینند، آن‌ها را به سازمان بهزیستی معرفی می‌کند. بنابراین طرح مراقبت موقت حمایتی در مراکز روزانه ویژه کودکان و نوجوانان اجرا و برای این کار اعتبار خاصی در نظر گرفته شده که دو بخش دارد.

وی اضافه کرد: بخش اول نیمی از اعتبار مربوط به یارانه است که برای ارائه خدمات در مراکز روزانه (خدمات آموزشی، تحصیلی و تربیتی زیر نظر تیم مراقبت شامل مددکار، روان‌شناس، مربی تربیتی و مسئول فنی) هزینه می‌شود. خدماتی که در مراکز مراقبت روزانه به فرزندان ارائه می‌شود مشابه خدمات مراکزشبانه‌روزی است با این تفاوت که فرزندان در پایان روز به آغوش خانواده باز می‌گردند. در بخش دوم، نیمی دیگر از اعتبار بر اساس مدیریت مورد توسط مددکار، بر وضعیت کودک در خانواده نظارت می‌شود تا اطمینان حاصل شود خدماتی که ارائه شده از بین نمی‌رود. همچنین این بخش با مداخلات تخصصی تیم مدیریت مورد، به تقویت خانواده و آموزش مهارت‌های لازم به آن‌ها کمک می‌کند.

شیوه‌نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست در طرح میزبان

الوند در ادامه گفت: در اجرای ماده ۱۳ الحاقی به آئین‌نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۴۰۲/۰۱/۲۰ هیات وزیران به منظور تعیین ضوابط و فرآیندهای مربوط به احراز صلاحیت مؤسسات مراقبت خانواده محور و خانواده‌ای داوطلب، نحوه سپردن کودک و نوجوان به خانواده واجد شرایط، تعیین اصول و استانداردهای مراقبت و نظارت بر نحوه عملکرد مؤسسات و مراقبت در خانواده، «شیوه‌نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست» به شرح زیر ابلاغ شد.

وی افزود: خانواده میزبان خانواده‌ای که کودک یا نوجوان را بهزیستی رأساً یا از طریق مؤسسه مراقبت خانواده محور و در قالب مراقبت موقت به آنان می‌سپارد و هدف از تدوین این شیوه‌نامه؛ تأمین شرایط بهتر برای رشد و تربیت کودک و نوجوان در خانواده، بهبود فرایند بازپیوند یا واگذاری سرپرستی به خانواده جایگزین است.

الوند اضافه کرد: این مدل مراقبتی ویژگی‌هایی دارد از جمله آنکه مراقبت مؤسسه‌ای است، نحوه مراقبت نگهداری کودک توسط خانواده‌ میزبان است، خانواده میزبان برای این نوع مراقبت باید آموزش‌های تخصصی طی کند، سپردن کودک به خانواده میزبان نیاز به دستور یا رأی مرجع قضایی ندارد. کودک توسط بهزیستی رأسا یا از طریق مؤسسه مراقبت خانواده محور کودک را به خانواده میزبان می‌سپارد و مراقبت کودک توسط خانواده میزبان موقت بوده و صرفاً تا زمان بازپیوند به خانواده زیستی یا واگذاری کودک به فرزندخواندگی ادامه می‌یابد.

وی افزود: کودکان مشمول شیوه نامه باید دارای سه شرط باشند، اول سن کودک تا ۱۸ سال تمام شمسی باشد. دوم اینکه کودک مشمول یکی از بندهای ماده ۸ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۲ یا ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹ باشد و سوم اینکه مسئولیت نگهداری کودک از سوی دادسرا یادادگاه به سازمان بهزیستی سپرده شده باشد.

مدیر کل امور مراقبتب و توانمند سازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: تاکنون تعداد ۱۴۸۰ فرزند از نوزاد تا ۱۸ سالگی به خانواده میزبان دعوت شده‌اند از این تعداد ۱۰۵۹ نفر از فرزندان به دلایل مختلف اعم از فرزندخواندگی، بازپیوند، بازگشت به مرکز از خانواده خارج شده‌اند. حضور ۴۳۱ فرزند در حال حاضر خانواده مورد تأیید است. ۵۳درصد متقاضی فرزند دختر و ۴۷ درصد متقاضی فرزند پسرهستند و بالاترین درصد واگذاری از نظر سنی زیر یکسال بوده است. همچنین متقاضی کودکان زیر ۷ سال نیز نسبت به دیگر فرزندان بیشتر هستند.