رکنا گزارش می دهد
تهران؛ لرزهخیزترین استان هفته/ ایران روی گسل اضطراب؛ از ۱۲ هزار زلزله سالانه در کشور تا فروردین و اردیبهشت لرزان ۱۴۰۵
رکنا، ایران سالانه بین ۱۰ تا ۱۲ هزار زمینلرزه را تجربه میکند، اما بهار ۱۴۰۵ با موجی از لرزشهای پیاپی، بهویژه در تهران و شرق پایتخت، نگاهها را دوباره به خطر زلزله در کشور دوخت. از زلزله جنجالی رودهن و فعال شدن گسل مشا تا ثبت دهها زمینلرزه در استانهای مختلف.
به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، این روزها خبر وقوع زلزله در ایران، صبح و ظهر و عصر و شب مطرح می شود. آیا این تعداد خبر زلزله باید ما را دل نگران کند؟ پاسخ این است که ایران، کشوری که روی کمربند لرزهای آلپ ـ هیمالیا قرار گرفته، هر سال هزاران بار میلرزد؛ لرزشهایی که بسیاری از آنها هرگز احساس نمیشوند اما در اعماق زمین، نشانهای از تنش دائمی پوسته ایراناند.
آمارهای رسمی نشان میدهد کشور بهطور متوسط سالانه بین ۱۰ تا ۱۲ هزار زمینلرزه با بزرگی بیش از ۱ ریشتر را تجربه میکند؛ آماری که ایران را در زمره لرزهخیزترین کشورهای جهان قرار داده است.
بر پایه دادههای لرزهنگاری، در یک سال معمول در ایران حدود ۲۵۰ زلزله با بزرگی ۴ تا ۴.۹، حدود ۲۵ زلزله با بزرگی ۵ تا ۵.۹ و دستکم دو زمینلرزه در بازه ۶ تا ۶.۹ ریشتر رخ میدهد. احتمال وقوع زلزلهای بین ۷ تا ۷.۹ ریشتر نیز حدود ۰.۲ در سال برآورد میشود؛ یعنی تقریبا هر پنج سال یک بار ایران شاهد زلزلهای بزرگ و مخرب است. متخصصان همچنین معتقدند وقوع یک یا دو زلزله بالای ۸ ریشتر در محدوده فلات ایران در هر قرن، سناریویی دور از ذهن نیست.
اما آنچه در بهار ۱۴۰۵ رخ داد، توجه افکار عمومی را بیش از همیشه به وضعیت لرزهای کشور جلب کرد؛ بهویژه تهران، پایتختی که سالهاست کارشناسان آن را «ابرشهر روی بمب لرزهای» توصیف میکنند.
فروردین ۱۴۰۵؛ آغاز سال با ۲۴۷ زلزله
شبکههای لرزهنگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران اعلام کردند که تنها در فروردین ۱۴۰۵، تعداد ۲۴۷ زمینلرزه در ایران و نواحی همجوار ثبت و مکانیابی شده است. این عدد تنها مربوط به زلزلههایی است که توسط شبکههای رسمی ثبت شدهاند و شامل لرزشهای بسیار ضعیف نمیشود.
در همان روزهای نخست سال، فعالیت گسلهای شرق تهران، کرمان، البرز و شمال کشور توجه کارشناسان را جلب کرد. افزایش تعداد زمینلرزههای کوچک و متوسط در اطراف گسل مشا، بار دیگر هشدارها درباره وضعیت لرزهای تهران را زنده کرد.
زلزله جنجالی رودهن؛ شبی که تهران بیدار ماند
شامگاه ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، زلزلهای با بزرگی ۴.۶ ریشتر در رودهن تهران رخ داد؛ زمینلرزهای که شاید از نظر عددی متوسط به نظر برسد، اما از نظر سیاسی، اجتماعی و امنیتی به یکی از بحثبرانگیزترین رخدادهای سال تبدیل شد.
این زلزله توسط بیش از ۵۰ ایستگاه شتابنگاری در تهران، البرز، مازندران و سمنان ثبت شد. بیشترین شتاب ثبتشده در ایستگاه رودهن، ۸۲ گال بود و پس از آن پردیس بیشترین شدت لرزش را تجربه کرد.
اما ماجرا زمانی جنجالی شد که همزمان با فعال شدن گسل مشا، گزارشهایی از وقوع زمینلرزه در استانهای کرمان، اردبیل، مازندران و لرستان منتشر شد. همزمانی لرزشها در چند استان، موجی از گمانهزنیها را در فضای مجازی ایجاد کرد؛ از فرضیههای امنیتی گرفته تا پروژههای مخفی نظامی و آزمایشهای زیرزمینی.
با این حال، رئیس شبکه ملی شتابنگاری زلزله بهصراحت اعلام کرد دادههای ثبتشده نشان میدهد این رخداد «کاملاً زمینساختی» بوده و هیچ نشانهای از انفجار یا عامل مصنوعی در آن دیده نمیشود. به گفته او، در انفجارها دامنه امواج اولیه (P) بزرگتر است، در حالی که در زلزله رودهن، امواج ثانویه (S) غالب بودهاند؛ الگویی کلاسیک برای زمینلرزههای طبیعی.
گسل مشا؛ هیولای خاموش شمال تهران
گسل مشا که از شرق تهران عبور میکند، یکی از خطرناکترین گسلهای ایران محسوب میشود. این گسل حدود ۱۷۴ سال پیش زمینلرزهای حدود ۷ ریشتر ایجاد کرد؛ رخدادی که بخشهایی از تهران قدیم را ویران کرد.
کارشناسان میگویند افزایش ریزلرزهها در شرق تهران لزوماً به معنی وقوع زلزله بزرگ نیست، اما نشانهای روشن از فعال بودن سامانه گسلی منطقه است. تنها از شامگاه ۲۱ اردیبهشت تا ظهر ۲۲ اردیبهشت، دستکم ۱۵ رخداد لرزهای در ایستگاه رودهن ثبت شد.
زلزله ۴.۱ ریشتری ۲۸ فروردین و سپس رخداد ۴.۶ ریشتری اردیبهشت، باعث شد بار دیگر موضوع «قفل بودن یا آزاد شدن انرژی گسل مشا» به صدر تحلیلهای لرزهشناسی بازگردد.
تهران؛ لرزهخیزترین استان هفته
بر اساس گزارش رسمی مؤسسه ژئوفیزیک، در هفته سوم اردیبهشتماه (۱۹ تا ۲۵ اردیبهشت)، مجموعاً ۹۳ زمینلرزه در کشور ثبت شد:
۷۶ زلزله کمتر از ۳ ریشتر
۱۳ زلزله بین ۳ تا ۴ ریشتر
۳ زلزله بین ۴ تا ۵ ریشتر
۱ زلزله بین ۵ تا ۶ ریشتر
در این میان، استان تهران با ۲۷ زمینلرزه، لرزهخیزترین استان کشور بود. پردیس به تنهایی ۲۴ زمینلرزه ثبت کرد و به کانون توجه لرزهشناسان تبدیل شد.
پس از تهران، استان یزد با ۱۳ زلزله و خوزستان با ۹ زلزله در رتبههای بعدی قرار گرفتند. کرمان نیز با ۸ رخداد لرزهای همچنان یکی از فعالترین پهنههای زلزلهخیز کشور باقی ماند.
شدیدترین زلزله آن هفته، زمینلرزه ۵ ریشتری بردسیر کرمان در ۲۴ اردیبهشت بود.
آیا زلزلههای همزمان غیرطبیعیاند؟
همزمانی چند زمینلرزه در استانهای مختلف، برای افکار عمومی همواره سوالبرانگیز بوده است. اما متخصصان تأکید میکنند ایران روی مجموعهای از گسلهای فعال قرار دارد و وقوع همزمان چند رخداد در مناطق مختلف، الزاماً پدیدهای غیرعادی نیست.
ایران در محل برخورد صفحه عربی و اوراسیا قرار گرفته؛ برخوردی که سالانه حدود دو سانتیمتر فشار به پوسته کشور وارد میکند. نتیجه این فشار، آزاد شدن تدریجی انرژی در قالب هزاران زمینلرزه کوچک و بزرگ است.
با این حال، آنچه در اردیبهشت ۱۴۰۵ نگرانیها را تشدید کرد، تمرکز رخدادها در اطراف تهران بود؛ شهری با بیش از ۱۵ میلیون جمعیت که بسیاری از مناطق آن روی پهنههای پرخطر ساخته شدهاند.
سناریوی ترسناک تهران
مطالعات بینالمللی نشان میدهد اگر زلزلهای بالای ۷ ریشتر در تهران رخ دهد، ممکن است یکی از مرگبارترین فجایع شهری قرن رقم بخورد. تراکم جمعیت، فرسودگی بافتها، گسلهای فعال و زیرساختهای شکننده، تهران را به یکی از آسیبپذیرترین پایتختهای جهان تبدیل کرده است.
زلزلههای پیاپی بهار ۱۴۰۵ هنوز در محدوده «هشدار علمی» قرار دارند، نه «پیشنشانگر قطعی فاجعه». اما پیام آنها روشن است، زمین زیر پای ایران آرام نیست.
ارسال نظر