آقای وزیر بهداشت دارو گران برای بیماران مثل کمبود دارو است / وزارت بهداشت: «ترجیح دادیم دارو گران باشد تا نباشد»/ وقتی درمان در ویترین داروخانه می‌ماند + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  بازار داروی ایران این روزها در حالی با  افزایش قیمت‌ها روبه‌رو است که یکی از مقام‌های وزارت بهداشت صراحتاً از سیاستی سخن گفته که به باور بسیاری از بیماران و خانواده‌ها معنایی نگران‌کننده دارد؛ «ترجیح دادیم دارو گران باشد تا اصلاً نباشد.»

این جمله از سوی رئیس مرکز اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت در حالی مطرح می‌شود که همزمان گزارش‌های متعددی از افزایش قیمت دارو، کاهش قدرت خرید بیماران و فشار سنگین هزینه‌های درمان بر خانوارها منتشر می‌شود. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که اگر دارو در داروخانه وجود داشته باشد اما بیمار توان خرید آن را نداشته باشد، آیا می‌توان گفت مشکل کمبود دارو حل شده است؟

روایت وزارت بهداشت؛ حفظ زنجیره تولید دارو

دکتر حسین کرمانپور رئیس مرکز اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت در گفت و گو با خبرنگار رکنا برای توضیح سیاست‌های دارویی دولت، تأمین دارو را به «میزی چهارپایه» تشبیه می‌کند؛ میزی که اگر یکی از پایه‌های آن دچار مشکل شود، کل ساختار آن به هم می‌ریزد. به گفته او، زنجیره دارو از تأمین مواد اولیه آغاز می‌شود و تا تولید، توزیع و مصرف ادامه دارد و اگر هر یک از این حلقه‌ها دچار اختلال شود، دسترسی مردم به دارو با مشکل مواجه خواهد شد.

در این روایت، افزایش هزینه‌های تولید ـ از مواد اولیه و بسته‌بندی تا حمل‌ونقل ـ یکی از مهم‌ترین دلایل اصلاح قیمت دارو عنوان می‌شود. مقام وزارت بهداشت تأکید می‌کند که برای جلوگیری از توقف تولید، گاهی سیاست‌گذار میان دو گزینه قرار می‌گیرد: یا قیمت دارو پایین بماند اما خطر کمبود در بازار ایجاد شود، یا قیمت اصلاح شود تا تولید ادامه پیدا کند و دارو در دسترس باقی بماند.

این نگاه در نهایت به همان جمله‌ای ختم می‌شود که این روزها بحث‌برانگیز شده است: «ترجیح دادیم دارو گران باشد تا نباشد.»

پرسشی که در این میان بی‌پاسخ مانده است

اما مسئله‌ای که در این روایت کمتر به آن پرداخته می‌شود، وضعیت واقعی بیماران است؛ بیمارانی که در بسیاری از موارد حتی پیش از افزایش‌های اخیر نیز با هزینه‌های سنگین دارو مواجه بودند.

در نظام سلامت، «دسترسی به دارو» تنها به معنای وجود دارو در قفسه داروخانه‌ها نیست. دسترسی واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که بیمار بتواند داروی مورد نیاز خود را تهیه کند. در غیر این صورت، دارویی که قیمت آن فراتر از توان مالی بیمار است، عملاً تفاوت چندانی با داروی نایاب ندارد.

از همین منظر، بسیاری از کارشناسان حوزه سلامت معتقدند سیاستی که صرفاً بر «حفظ تولید به هر قیمت» تمرکز کند، بدون توجه به توان اقتصادی بیماران، می‌تواند شکافی جدی میان عرضه و مصرف واقعی دارو ایجاد کند.

دارویی که در ویترین می‌ماند

برای بخش قابل توجهی از بیماران، به‌ویژه بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن، دارو هزینه‌ای روزمره و اجتناب‌ناپذیر است. افزایش قیمت‌ها در چنین شرایطی می‌تواند به تصمیم‌های دشواری منجر شود؛ از کاهش دوز مصرف دارو گرفته تا حذف برخی داروها از سبد درمان.

در این وضعیت، داروخانه‌ها ممکن است از نظر موجودی مشکلی نداشته باشند، اما برای بسیاری از بیماران، دارو تنها در ویترین باقی می‌ماند؛ کالایی که هست اما قابل خرید نیست.

به همین دلیل، برخی متخصصان اقتصاد سلامت می‌گویند اگر سیاست‌های دارویی تنها به حفظ تولید و جلوگیری از کمبود محدود شود، بدون آنکه همزمان سازوکار مؤثری برای کاهش پرداخت از جیب بیماران وجود داشته باشد، نتیجه آن می‌تواند افزایش «کمبود پنهان» دارو باشد؛ کمبودی که نه در آمار موجودی داروخانه‌ها، بلکه در نسخه‌هایی دیده می‌شود که هرگز خریداری نمی‌شوند.

نقش بیمه‌ها؛ حلقه‌ای که هنوز ضعیف است

وزارت بهداشت در توضیح سیاست‌های خود بر نقش نظام بیمه‌ای تأکید می‌کند و وعده داده با همکاری سازمان‌های بیمه‌گر، سهم پرداختی از جیب مردم کاهش پیدا کند. با این حال تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که فاصله میان افزایش قیمت دارو و جبران آن توسط بیمه‌ها اغلب زیاد بوده است.

در بسیاری از موارد، پوشش بیمه‌ای با تأخیر اصلاح می‌شود یا برخی داروها اساساً تحت پوشش کامل قرار نمی‌گیرند؛ مسئله‌ای که باعث می‌شود افزایش قیمت‌ها مستقیماً به هزینه‌های خانوار منتقل شود.

معادله‌ای که بدون بیمار حل نمی‌شود

واقعیت این است که سیاست دارویی تنها زمانی موفق تلقی می‌شود که سه عنصر اصلی به طور همزمان برقرار باشد: تولید پایدار، دسترسی فیزیکی به دارو و توان مالی بیماران برای تهیه آن.

اگر یکی از این سه ضلع نادیده گرفته شود، تعادل نظام دارویی به هم می‌ریزد. همان‌طور که مقام وزارت بهداشت از مثال «میز چهارپایه» استفاده می‌کند، شاید بتوان پرسید در این میز، جایگاه بیمار دقیقاً کجاست؟

زیرا برای بیماری که توان خرید داروی گران را ندارد، بودن یا نبودن دارو تفاوت چندانی ایجاد نمی‌کند. دارویی که تنها در قفسه داروخانه دیده می‌شود اما به دست بیمار نمی‌رسد، در عمل تفاوتی با داروی نایاب ندارد؛ تنها ویترینی پرتر دارد.