بحران بی‌سابقه آب/ سقوط ۲۳ درصدی پوشش برف کشور و ورود سدهای تهران به بحرانی‌ترین وضعیت سال‌های اخیر + نمودار

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  پایش تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد سطح پوشش برف در هفته سوم بهمن نسبت به سال گذشته ۲۳ درصد کاهش یافته است. همزمان، ذخایر سدهای تهران به دلیل تداوم گرمای زودهنگام و کم‌بارشی پاییز، در بحرانی‌ترین حالت سال‌های اخیر قرار گرفته است.

بر اساس تازه‌ترین بولتن «پایش هفتگی سطح پوشش برف کشور» که سازمان هواشناسی ایران منتشر کرده، مساحت برف کشور در هفته منتهی به ۲۱ بهمن‌ماه۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۳ درصد و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۱۷ ساله حدود ۱۶ درصد کاهش یافته است.

پوشش برف؛ از اوج زمستانی تا سقوط سریع

 آمارهای سازمان هواشناسی نشان می‌دهد که اگرچه زمستان جاری در بازه اوج خود (اواخر دی تا اوایل بهمن) مقادیری بالاتر از میانگین بلندمدت را ثبت کرده بود، اما افت سریع پوشش برف در هفته‌های اخیر، یک روند نزولی محسوس را رقم زده است.

این پایش‌ها که با اتکا به تصاویرسنجنده MODIS انجام می‌شود، نشان می‌دهد کانون‌های اصلی برف اکنون به ارتفاعات البرز، شمال‌غرب کشور و بخش‌هایی از زاگرس میانی و شمالی محدودشده است. با این حال، پیوستگی و ماندگاری برف در زاگرس که نقش حیاتی در تغذیه حوضه‌های کارون، کرخه و دز دارد، نسبت به سال‌های پُربارش محدودتر ارزیابی می‌شود. درشرق وجنوب‌شرق کشور نیز پوشش برف کاملاً پراکنده و محدود به قلل مرتفع است.

اضافه بر این آمار، هفته پایانی بهمن با دمایی فراتر از نرمال در بسیاری از مناطق کوهستانی به پایان رسید و کشور باهمین شرایط گرم وارد اسفند 1404 شد.

بررسی‌هانشان می‌دهد میانگین دمای کشور دربازه‌های مختلف زمستان، به‌ویژه در نیمه بهمن تاهفته اول اسفند بالاتر از نرمال است. تداوم این گرما می‌تواند به ذوب زودهنگام برف و جلو افتادن زمان پیک رواناب بهاره منجر شود.

این پدیده، ضمن افزایش احتمال سیلاب‌های مقطعی در اواخر زمستان، عملاً فرصت ذخیره‌سازی آب را کاهش داده واز ذخیره آبی قابل اتکا برای تابستان خواهد کاست.

 با این حال، بر اساس پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، شکست این موج گرما و کاهش دما در روزهای آینده محتمل است. کارشناسان تأکید دارند که اگر این افت دما با بارش مؤثر همراه شود، می‌تواند بخشی ازماندگاری برف راتقویت کند؛

بحران در حوضه‌های آبریز تهران

اما نگرانی‌ها فراتر از آمارهای کلان کشوری است.  داده‌های میدانی از استان تهران تصویر هشدار دهنده‌تری را ترسیم می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که علیرغم بارش‌های اخیر، بارش تجمعی در حوضه سدهای استان تهران تا یک هفته مانده به پایان سال، همچنان کمتر از نرمال است. این در حالی است که دما با آنومالی مثبت (بالاتر از نرمال) همراه بوده که به معنای تشدید ذوب ذخایر برفی است. 

در نهایت باید تاکید کنیم که برای درک عمق بحران، باید میان «سطح پوشش برف» و «آب معادل برف» تمایز قائل شد. تصاویرماهواره‌ای تنها سطح را نشان می‌دهند، اما برای تحلیل دقیق وضعیت سدها، مولفه‌های کلیدی دیگری نظیر «چگالی» و «تراکم» برف اهمیت دارند که تنها از طریق عملیات میدانی برف‌سنجی قابل محاسبه هستند.

متاسفانه آخرین آمارهای شرکت آب منطقه‌ای  تهران از کاهش قابل توجه «بودجه برفی» در حوضه‌های آبریز سدها حکایت دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند که افزایش دما در  بهار می‌تواند باعث شود ذخیره برفی که تغذیه‌ کننده دبی پایه رودخانه‌ها درماه‌های گرم است، زودتر از دسترس خارج شود. بدیهی است که اگر در فروردین و اردیبهشت بارش‌های مؤثر و سیلابی (که قابلیت ذخیره‌سازی داشته باشند) رخ ندهد، شرایط بحرانی‌تر خواهدشد.  آب معادل برف اگرچه نسبت به سال گذشته در برخی نقاط افزایش یافته، اما نسبت به بلندمدت کاهشی است و تداوم آنومالی مثبت دما، این وضعیت راتشدید می‌کند‌.