کودکان قربانی غفلت؛ آیا مشکل اقتصادی نقشی ندارد؟

به گزارش رکنا، سید محمد حسین جوادی، رئیس اداره مددکاری اجتماعی معاونت درمان وزارت بهداشت در خصوص برنامه وزارت بهداشت برای مقابله با کودک آزاری در بیمارستان ها گفت: بر اساس قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و آیین نامه اجرایی آن برای سال ۱۴۰۰، تکالیفی بر عهده سازمان ها و نهاد های دولتی گذاشته شده است. ما نیز بر اساس این تکالیف، پروتکلی تحت عنوان «راهنمای عمل مداخلات مددکاری اجتماعی در حیطه کودک آزاری در بیمارستان ها» تدوین کرده ایم و آن را به مراکز درمانی سراسر کشور ابلاغ کرده ایم.

وی افزود: پس از آن، به منظور ظرفیت سازی برای اجرایی شدن این پروتکل، به صورت آبشاری، مددکاران اجتماعی را در این حوزه، به ویژه در بیمارستان های فوق تخصصی کودکان و بیمارستان های عمومی ارایه دهنده خدمات درمانی به کودکان، آموزش دادیم. در مجموع ۳۰۰ مددکار اجتماعی به صورت سوپروایزری، در طول شش ماه در این برنامه آموزشی مشارکت داشتند و این افراد پس از گذراندن این این دوره آموزشی، خدمات پیش بینی شده را در بیمارستان ها به گروه هدف ارایه می کنند.

جوادی در ادامه خاطرنشان کرد: در واقع مددکاران اجتماعی در بیمارستان به عنوان یک گذرگاه، برای شناسایی و غربالگری موارد بدرفتاری با کودکان عمل می کنند. موارد شناسایی شده می توانند شامل کودک آزاری جسمی، روانی-عاطفی، جنسی یا غفلت و بی توجهی باشند و بر اساس پروتکل پیش بینی شده ساماندهی می شوند. پس از اجرای پروتکل در بیمارستان ها شواهد نشان داد که به مددکاران اجتماعی، سایر ذینفعان نیز باید در بیمارستان ها درگیر فرایند شناسایی و خدمت رسانه یکپارچه شوند.

به گفته وی به همین دلیل دستورالعمل دیگری مبنی بر «راه اندازی کارگروه حمایت از کودکان» ذیل کمیته اخلاق بالینی تهیه شد و برای تمامی بیمارستان های تحت پوشش دانشگاه های علوم پزشکی ارسال گردید. در واقع، ما در تمام بیمارستان های دولتی یک کارگروه با حضور همه ذینفعان تحت عنوان کارگروه حمایت از کودکان تشکیل داده ایم. در این کارگروه، رئیس یا مدیر بیمارستان، مترون، مددکار اجتماعی و سایر عناصر مرتبط حضور دارند و براساس شرح وظایف پیش بینی شده با در نظرگرفتن مصلحت کودک و خانواده اقدام می کنند، مسئول مددکار اجتماعی بیمارستان نیز به عنوان دبیر این کارگروه جهت هماهنگی امور عمل می کند.

رئیس اداره مددکار اجتماعی وزارت بهداشت تصریح کرد: در ادامه به منظور هماهنگی درون بخشی و بین بخشی برای حمایت از کودکان کارگاه های آموزشی برای اعضای کارگروه اشاره شده به علاوه کارشناسان اوژانس اجتماعی بهزیستی برای ۲۲ بیمارستان فوق تخصصی کودکان در سراسر کشور برگزار شد. هدف از برگزاری این کارگاه ها، افزایش حساسیت و آگاهی نسبت به موضوع حمایت از کودکان برای همه ذی نفعان پیش بینی شده در قانون حمایت از اطفال ونوجوانان مصوب ۱۳۹۹ بود.

جوادی توضیح داد: همچنین، از هر بیمارستان خواسته شد که یک خط مشی و برنامه عمل در زمینه مواجهه با بدرفتاری با کودکان تهیه کنند. این اقدامات با مشارکت سایر ذینفعان نظیر اوژانس اجتماعی بهزیستی به منظور ایجاد یک سیستم یکپارچه و کارآمد در شناسایی و حمایت از کودکان طراحی شده است. این فرآیند برای مواجهه با موارد کودک آزاری، به ویژه در موارد پیچیده است. اکنون با همکاری های انجام شده، موارد بدرفتاری با کودکان در بیمارستان ها به طور مؤثری شناسایی و ساماندهی می شوند. رویکرد قالب در پروتکل مداخلات مددکاری اجتماعی در زمینه کودک آزاری «مدیریت مورد» است و در این رویکرد همه ذی نفعان بعلاوه خانواده بیمار حضور دارند.

به گفته وی متاسفانه بخش قابل توجهی از موارد کودک آزاری در داخل خانواده و توسط نزدیکان، از جمله مراقبین، محارم و خویشاوندان رخ می دهد. این واقعیت نشان دهنده این است که بسیاری از کودکان در معرض خطر در محیط هایی هستند که باید برای آن ها امن ترین مکان ها باشند. بیشتر این بدرفتاری ها به دست افرادی انجام می شود که به نوعی مسئولیت نگهداری و حمایت از کودک را دارند. همچنین، شرایط فرهنگی و اجتماعی نیز می تواند تأثیر زیادی بر بروز کودک آزاری داشته باشد. به عنوان مثال، در برخی مناطق، ممکن است خانواده، به شیوه های نادرستی از درمان های سنتی برای درمان بیماری های فرزندان خود اقدام کنند، نظیر استفاده از تریاک برای کاهش دردهای کودک و… که بعضا این اقدامات مشکلات جدی برای سلامت کودک ایجاد می کند.

وی در مورد تفاوت های کودک آزاری در تهران و شهرستان ها نیز خاطرنشان کرد: این موضوعات ممکن است تفاوت هایی داشته باشند. در برخی مناطق، به خصوص در شهرستان های دورافتاده، ممکن است موارد کودک آزاری به دلایل غفلت و ناآگاهی بیشتر باشد، البته تغییرات اجتماعی و مسایل کلان شهر ها نیز می تواند زمینه هایی برای بد رفتاری با کودکان فراهم کند. از جمله دلایل بی توجهی و غفلت از کودکان می تواند شامل دسترسی محدود به خدمات درمانی و آموزشی، فشارهای اقتصادی، و فرهنگ های محلی خاص باشد.

به گفته جوادی، داده ها نشان می دهد غفلت و بی توجهی به عنوان بالاترین فراوانی در بدرفتاری با کودکان است. در بسیاری از موارد، بی توجهی به نیازهای اساسی کودکان، مانند تغذیه، مراقبت های بهداشتی و آموزش، بیشترین سهم را در آمار کودک آزاری دارد.

وی با بیان اینکه گزارش دهی در مورد کودک آزاری جنسی کمتر است و درصد آن نسبت به دیگر انواع کودک آزاری، مانند غفلت و بی توجهی، پایین تر است. بالاترین فراوانی کودک آزاری، مربوط به غفلت و بی توجهی است. همچنین، کودک آزاری روانی و عاطفی نیز از دیگر موارد شایع است که می تواند تأثیرات منفی بر رشد و توسعه کودک داشته باشد. پس از آن غفلت و بی توجهی، کودک آزاری روانی و عاطفی، اعتیاد کودک و در نهایت کودک آزاری جسمی و موارد دیگر قرار دارد.

وی در ادامه افزود: در مورد اعتیاد کودک، دو دسته از کودکان وجود دارند: کودکانی که خودشان مصرف کننده مواد هستند و کودکانی که به دلیل اعتیاد مادر یا خانواده دچار مشکلاتی مانند سندروم پرهیز نوزادی می شوند. این موارد نیاز به توجه ویژه و مداخلات حمایتی دارند تا بتوان به بهبود وضعیت این کودکان کمک کرد.

جوادی یکی از نقاط قوت مداخلات بر مبنای پروتکل کودک آزاری را شناسایی تقریبا ۷۰ درصد موارد بدرفتاری با کودکان در بیمارستان ها در تریاژ و راند توسط مددکاران اجتماعی دانست و گفت: این موضوع نشان دهنده پیشرفت قابل توجهی در آگاهی و توانمندی این گروه است. از سوی دیگر، وجود نزدیک به ۵۰ درصد از موارد کودک آزاری که فاقد شبکه های حمایتی هستند، یک چالش بزرگ است.

وی با بیان اینکه آمارها نشان می دهد ۷۶ درصد موارد کودک آزاری در فرایند درمان با مشکل اقتصادی مواجه نبودند، گفت: این موضوع می تواند موید این باشد که بسیاری از خانواده ها، حتی اگر از نظر اقتصادی در وضعیت مناسبی باشند، ممکن است با مشکلاتی مانند غفلت و بی توجهی مواجه شوند که به بدرفتاری با کودکان منجر می شود و نشان دهنده این است که مسایل عاطفی و روانی در خانواده ها به اندازه مسائل اقتصادی اهمیت دارند. حتی خانواده های نرمال و به ظاهر سالم نیز ممکن است به دلایل مختلف مانند استرس های روزمره، مشکلات ارتباطی یاعدم آگاهی از نیازهای کودکان خود، دچار غفلت شوند.

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت در پایان گفت: در مورد تفاوت های جنسیتی، ممکن است در برخی انواع کودک آزاری، مانند اعتیاد یا سوءاستفاده جنسی، تفاوت هایی بین پسران و دختران وجود داشته باشد. اما در زمینه های غفلت و بی توجهی، معمولاً این مسأله برای هر دو جنس یکسان است. بنابراین، برای مقابله با کودک آزاری، لازم است که نه تنها به خصوصیات خاص گروه های مختلف توجه کنیم، بلکه به ایجاد آگاهی و آموزش در تمام خانواده ها درباره نیازهای اساسی و عاطفی کودکان پرداخته شود.

ایلنا