فیلم / قاتل راننده شاه : در سربازی آنقدر صحنه اعدام قاتلان را دیدم معافیت روانی گرفتم / قسمت هشتم

به گزارش اختصاصی گروه حوادث رکنا، مهدی ابراهیمی، سردبیر رکنا، در بخش پایانی گفت‌وگو با سرهنگ محمد گروسی، کارآگاه ویژه پلیس آگاهی، از ضرورت اطلاع‌رسانی درباره پرونده‌های جنایی و نقش حمایت‌های روان‌شناختی در پیشگیری از تکرار جرم می‌گوید. گروسی نیز با اشاره به اظهارات متهم درباره دوران خدمت سربازی در زندان اوین و مشکلات روانی ادعاشده از سوی او، بر اهمیت ورود متخصصان و حمایت از افرادی تأکید می‌کند که با بحران‌های جدی روبه‌رو می‌شوند؛ موضوعی که به گفته طرفین، نیازمند توجه خانواده‌ها، نهادهای مسئول و جامعه علمی است.

مهدی ابراهیمی، سردبیر رکنا: آقای گروسی، اگر حرف ناگفته‌ای درباره این پرونده باقی مانده، در خدمت شما هستیم. از اینکه این اطلاعات را در اختیار مردم قرار می‌دهید، تشکر می‌کنم. در این مدت افراد زیادی درباره این پرونده سؤال می‌کردند و می‌پرسیدند آیا واقعاً چنین پرونده‌هایی تشکیل شده و مورد رسیدگی قرار گرفته‌اند یا خیر. شاید یکی از دلایل بی‌اطلاعی جامعه، کمبود اطلاع‌رسانی درباره این پرونده‌ها بوده است.

به همین دلیل، لازم می‌دانم از رکنا هم یاد کنم که تلاش کرده است علاوه بر روایت پرونده‌های جنایی، با دعوت از روان‌شناسان و متخصصان، ابعاد روان‌شناختی و جرم‌شناختی این حوادث را بررسی کند.

سرهنگ محمد گروسی، کارآگاه ویژه پلیس آگاهی: من هم از این رویکرد استقبال می‌کنم. همان‌طور که شما اشاره کردید، در جامعه ما افراد زیادی در رشته روان‌شناسی تحصیل کرده‌اند و ظرفیت علمی قابل‌توجهی وجود دارد، اما برای تحلیل برخی پرونده‌های جنایی، به‌ویژه از منظر روان‌شناسی جنایی، هنوز با کمبود متخصصان و کارشناسانی روبه‌رو هستیم که بتوانند به شکل تخصصی وارد این موضوعات شوند.

این پرونده هم از همین جهت قابل‌توجه است. وقتی با چنین اتفاقاتی روبه‌رو می‌شویم، باید از ظرفیت جامعه علمی استفاده کنیم تا بتوانیم عوامل مؤثر بر وقوع جرم را بهتر بشناسیم و برای پیشگیری از تکرار آن راهکار پیدا کنیم.

مهدی ابراهیمی: یکی از موضوعاتی که در بررسی پرونده‌های جنایی اهمیت دارد، وضعیت افرادی است که در کودکی یا نوجوانی قربانی تعرض می‌شوند. گاهی این افراد حتی موضوع را به خانواده اطلاع می‌دهند و پرونده تا مرحله مراجعه به کلانتری هم پیش می‌رود، اما بعد از آن، حمایت روان‌شناختی لازم را دریافت نمی‌کنند.

به نظر من، خانواده‌ها باید بدانند که پس از چنین اتفاقی، صرفاً رسیدگی قضایی کافی نیست و فرد آسیب‌دیده باید در صورت نیاز، از خدمات تخصصی روان‌شناختی هم بهره‌مند شود.

سرهنگ محمد گروسی: بله، این موضوع اهمیت زیادی دارد. اگر فردی در کودکی یا نوجوانی با تجربه‌ای آسیب‌زا مواجه شود، نباید او را بدون حمایت رها کرد. خانواده‌ها باید بدانند که کمک گرفتن از متخصصان می‌تواند بخشی از روند مراقبت و بهبود باشد.

البته نباید تصور کنیم که هر فردی که قربانی تعرض شده، در آینده مرتکب جرم خواهد شد؛ چنین نتیجه‌ای درست نیست. مسئله این است که افراد آسیب‌دیده به حمایت مناسب نیاز دارند و نباید اجازه داد مشکلاتشان نادیده گرفته شود.

مهدی ابراهیمی: متأسفانه در برخی خانواده‌ها، به دلیل فقر فرهنگی، کمبود آگاهی یا نگرانی از قضاوت دیگران، موضوع پنهان می‌ماند و کودک یا نوجوان از دریافت کمک محروم می‌شود. در پرونده‌های مختلف هم دیده‌ایم که تجربه‌های تلخ گذشته، بدون آنکه به‌درستی بررسی و درمان شوند، تا سال‌ها بر زندگی افراد سایه می‌اندازند.

امیدواریم با طرح این مسائل، خانواده‌ها بدانند که اگر فرزندشان با چنین اتفاقی مواجه شد، پنهان‌کاری راه‌حل نیست و باید از حمایت‌های تخصصی استفاده کنند.

سرهنگ محمد گروسی: من هم امیدوارم اطلاع‌رسانی درباره این پرونده‌ها بتواند به خانواده‌ها کمک کند تا با آگاهی بیشتری با چنین شرایطی برخورد کنند. گاهی فردی در موقعیتی دشوار قرار می‌گیرد، اما نمی‌داند باید به کجا مراجعه کند یا از چه کسی کمک بگیرد. اینجاست که نقش خانواده، متخصصان و نهادهای حمایتی پررنگ می‌شود.

مهدی ابراهیمی: در همین پرونده، شما به موضوعی درباره دوران خدمت سربازی متهم هم اشاره کردید. او در اظهاراتش گفته بود که حدود ۱۴ ماه در سازمان زندان‌ها و در زندان اوین خدمت کرده و در آن مدت شاهد اجرای احکام اعدام بوده است. به گفته او، پس از آن دچار مشکلات روحی و روانی شده و در ادامه، با مراجعه به کمیسیون پزشکی، به دلیل آنچه عدم تعادل روانی عنوان کرده بود، معافیت گرفته است.

این اظهارات، فارغ از اینکه چه نسبتی با وقوع جرم داشته‌اند، این سؤال را مطرح می‌کنند که اگر فردی در چنین شرایطی قرار بگیرد و از مشکلات جدی روانی خود خبر بدهد، چه سازوکاری برای ارزیابی و حمایت از او وجود دارد؟

سرهنگ محمد گروسی: این سؤال مهمی است. البته درباره وضعیت روانی یک متهم یا ارتباط آن با ارتکاب جرم، نمی‌توان صرفاً بر اساس اظهارات خودش نتیجه‌گیری کرد و باید ارزیابی تخصصی و مدارک مربوطه وجود داشته باشد.

اما اصل موضوع این است که اگر فردی در یک محیط کاری یا خدمتی با شرایط دشوار مواجه شود و علائم مشکلات روانی را بروز دهد، باید امکان مراجعه به متخصص و دریافت کمک برای او فراهم باشد. نمی‌توان انتظار داشت فردی که با مشکل جدی روبه‌رو شده، بدون دسترسی به حمایت مناسب، خودش به‌تنهایی از پس همه‌چیز بربیاید.

در عین حال، باید بپذیریم که دسترسی به خدمات روان‌شناختی برای همه افراد آسان نیست. برخی خانواده‌ها توان مالی مراجعه به متخصص را ندارند و برخی هم به دلیل ناآگاهی، اهمیت این موضوع را درک نمی‌کنند. به همین دلیل، نهادهای مسئول و سازمان‌های تخصصی باید برای شناسایی و حمایت از این افراد برنامه‌ریزی کنند.

مهدی ابراهیمی: در پرونده‌های جنایی با مواردی هم روبه‌رو می‌شویم که ارتکاب جرم، دست‌کم در نگاه اول، انگیزه روشنی ندارد. این موضوع ضرورت شناخت دقیق‌تر عوامل مؤثر بر رفتار مجرمانه را بیشتر می‌کند.

سرهنگ محمد گروسی: بله، در برخی پرونده‌ها با رفتارهایی روبه‌رو می‌شویم که انگیزه آنها در ابتدا روشن نیست یا دست‌کم با اطلاعات اولیه نمی‌توان به توضیح دقیقی درباره آن رسید. در چنین مواردی باید تحقیقات جنایی و بررسی‌های تخصصی در کنار هم قرار بگیرند.

من امیدوارم با رویکردی که شما در رکنا دنبال می‌کنید، زمینه آگاهی بیشتر مردم فراهم شود و خانواده‌ها بدانند در مواجهه با مشکلات جدی، به‌ویژه درباره کودکان و نوجوانان، باید از کمک متخصصان استفاده کنند. پیشگیری از جرم فقط به برخورد پلیسی و قضایی محدود نمی‌شود؛ آگاهی، حمایت و دسترسی به خدمات تخصصی هم اهمیت دارد.

مهدی ابراهیمی: آقای گروسی، از وقتی که در اختیار رکنا گذاشتید و از اینکه بخشی از تجربه‌های خود را درباره این پرونده در اختیار مردم قرار دادید، تشکر می‌کنم.

سرهنگ محمد گروسی: من هم از شما سپاسگزارم. پرسش‌های شما کمک کرد درباره بخش‌هایی از پرونده صحبت کنیم که شاید کمتر فرصتی برای مطرح کردن آنها وجود داشته است. امیدوارم این گفت‌وگوها به افزایش آگاهی عمومی و شناخت بهتر مردم از روند تحقیقات جنایی کمک کند.