کامیون‌ های ۵۰ ساله در جاده‌ های ایران / بلعیدن ۷۵ لیتر سوخت در هر ۱۰۰ کیلومتر!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، غلامحسین مصلح، رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل سراسری بزرگ‌مقیاس هوشمند جاده‌ای کالا، با اشاره به وضعیت نگران‌کننده ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای اعلام کرد که بیش از ۱۳ هزار و ۵۰۰ دستگاه کامیون با عمر بالای ۵۰ سال همچنان در چرخه حمل‌ونقل کشور فعال هستند.

به گفته او، این خودروها به ازای پیمایش هر ۱۰۰ کیلومتر بیش از ۷۵ لیتر سوخت مصرف می‌کنند؛ رقمی که در مقایسه با مصرف ۳۵ تا ۴۰ لیتری کشنده‌های جدید، فاصله‌ای چشمگیر را نشان می‌دهد.

این اختلاف مصرف، تنها یک عدد در آمارهای حمل‌ونقل نیست؛ بلکه نشانه‌ای از هزینه اقتصادی و اتلاف منابعی است که در سایه تعلل در نوسازی ناوگان ادامه دارد. در شرایطی که مدیریت مصرف سوخت به یکی از چالش‌های جدی کشور تبدیل شده، تداوم فعالیت هزاران کامیون چند دهه‌ای این پرسش را مطرح می‌کند که چرا سیاست‌های نوسازی هنوز نتوانسته‌اند به نتیجه‌ای متناسب با ابعاد بحران برسند؟

وعده ۱۱۰ هزار دستگاهی که روی زمین ماند

مصلح با اشاره به اهداف پیش‌بینی‌شده در برنامه‌های توسعه پنجم و هفتم گفت که نوسازی حدود ۱۱۰ هزار دستگاه خودرو در این برنامه‌ها مورد توجه قرار گرفته بود؛ با این حال، این هدف تاکنون آن‌طور که انتظار می‌رفت محقق نشده است.

این در حالی است که نوسازی ناوگان نه‌تنها به کاهش مصرف سوخت کمک می‌کند، بلکه می‌تواند هزینه‌های نگهداری، استهلاک و اختلال در زنجیره تأمین کالا را نیز کاهش دهد. با وجود این، فاصله میان اهداف اعلام‌شده و عملکرد اجرایی همچنان پابرجاست و ناوگان فرسوده سهم قابل‌توجهی از حمل‌ونقل جاده‌ای کشور را در اختیار دارد.

نوسازی با وام‌های گران؛ بدون سهم دولت!

رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل سراسری بزرگ‌مقیاس هوشمند جاده‌ای کالا همچنین از نبود حمایت مالی مؤثر دولت در روند نوسازی انتقاد کرد و گفت این اقدامات عمدتاً با استفاده از تسهیلات بانکی با نرخ سود بیش از ۲۲ درصد انجام شده است.

به گفته مصلح، با وجود وعده‌هایی که برای پرداخت تسهیلات حمایتی داده شده بود، تاکنون کمک یارانه‌ای مشخصی برای این طرح اختصاص نیافته است.

او با بیان اینکه روند نوسازی از سال ۱۴۰۳ آغاز شده، اعلام کرد در همان سال حدود ۱۴۰ دستگاه کشنده جدید رونمایی شد و در مرحله اخیر نیز نزدیک به ۱۰۰ دستگاه وارد چرخه عملیاتی شده‌اند. این خودروها در بخش حمل کالاهای اساسی، سوخت و حمل‌ونقل بین‌المللی فعالیت می‌کنند.

پرسش اصلی؛ چرا هزینه فرسودگی همچنان به کشور تحمیل می‌شود؟

آنچه از اظهارات این مقام صنفی برمی‌آید، تصویری دوگانه از وضعیت حمل‌ونقل جاده‌ای کشور است؛ از یک سو، کامیون‌های جدید با مصرف سوخت تقریباً نصف ناوگان فرسوده وارد جاده‌ها می‌شوند و از سوی دیگر، هزاران خودروی بالای ۵۰ سال همچنان به فعالیت ادامه می‌دهند.

وقتی یک کامیون فرسوده در هر ۱۰۰ کیلومتر بیش از ۷۵ لیتر سوخت مصرف می‌کند، ادامه فعالیت آن صرفاً مسئله‌ای مربوط به مالک یا شرکت حمل‌ونقل نیست؛ بلکه هزینه‌ای عمومی است که در قالب مصرف بیشتر سوخت و فشار بر منابع کشور نمود پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، نمی‌توان انتظار داشت بخش خصوصی به‌تنهایی بار نوسازی ناوگانی را بر دوش بکشد که فرسودگی آن حاصل سال‌ها عقب‌ماندگی در سیاست‌گذاری و سرمایه‌گذاری است. اگر نوسازی ناوگان واقعاً یکی از اولویت‌های مدیریت مصرف سوخت و تقویت زنجیره تأمین کشور است، چرا تأمین مالی آن همچنان به تسهیلات بانکی گران‌قیمت و توان محدود فعالان این بخش وابسته مانده است؟

مسئله فقط ورود چند صد کشنده جدید به جاده‌ها نیست؛ مسئله، تعیین تکلیف هزاران کامیون فرسوده‌ای است که هر روز منابع بیشتری مصرف می‌کنند و هزینه تعلل در نوسازی را به اقتصاد کشور تحمیل می‌کنند.