مخاطرات پنهان رادیواکتیو در شبکه فاضلاب؛ خلأ نظارتی در مدیریت پسماندهای ویژه بیمارستانی / زیرساختی استراتژیک که نظام سلامت آن را جدی نگرفته است + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  تصفیه‌خانه‌های فاضلاب بیمارستانی از حساس‌ترین و در عین حال مغفول‌مانده‌ترین زیرساخت‌های نظام سلامت کشور به شمار می‌آیند. این تاسیسات که نقش مستقیمی در حفظ سلامت عمومی و صیانت از محیط‌زیست ایفا می‌کنند، نیازمند بازنگری‌های دوره‌ای و نوسازی‌های مستمر هستند. زهره قوامی‌آزاد، مدیر بیمارستان رازی، در گفت‌وگو با رکنا، ابعاد این چالش زیرساختی را بررسی کرده است.

نگاه هزینه‌محور به جای سرمایه‌گذاری حیاتی

زهره قوامی آزاد با بیان اینکه شرایط کنونی تصفیه‌خانه‌های بیمارستانی حاکی از وضعیت مطلوبی نیست گفت: اگرچه این بخش‌ها زیرساخت‌های استراتژیک هر مرکز درمانی محسوب می‌شوند، اما در نگاه مدیریتی، اغلب به چشم مرکز هزینه نگریسته می‌شوند، نه یک سرمایه‌گذاری حیاتی. این رویکرد نیازمند تغییری بنیادین است و مدیران بیمارستان‌ها و مسئولان بالادستی باید نگاه سرمایه‌محور را جایگزین تفکر صرفاً بودجه‌ای کنند.

خلاء متولی مشخص و نظام نظارتی

وی تاکید داشت : مشکل اصلی در این حوزه، نبود متولی مشخص و فقدان یک بازوی نظارتی قدرتمند است. استانداردهای موجود که عمدتاً ترجمه مستقیم دستورالعمل‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) هستند، در عمل با نظارت شفاف همراه نیستند. سیستم مشخصی برای ارزیابی رعایت این استانداردها وجود ندارد و پیامدهای قانونی عدم رعایت آن‌ها نیز ابهام‌آمیز است. استانداردهای اعتباربخشی وزارت بهداشت نیز تاکنون جایگاه مشخصی برای تصفیه‌خانه‌های بیمارستانی در نظر نگرفته‌اند و شاخص‌های فاضلاب بیمارستانی به شکلی رسمی پایش نمی‌شوند.

وضعیت یکسان در بخش دولتی و خصوصی

زهره قوامی‌آزاد، مدیر بیمارستان رازی با گفتن از اینکه تفاوت چندانی میان بیمارستان‌های دولتی و خصوصی در مدیریت تصفیه‌خانه‌ها دیده نمی‌شود افزود: نبود بازوی نظارتی دقیق باعث شده است که هر دو بخش در وضعیتی مشابه قرار گیرند. اگرچه اعتباربخشی بیمارستان‌ها تلاش کرده است متر و معیاری برای سنجش مراکز درمانی ایجاد کند، اما در این نظام ارزیابی نیز موضوع مدیریت منابع آب و انرژی در بیمارستان‌ها، جایگاه قابل‌توجهی ندارد. این در حالی است که در کشورهای دیگر، ارزیابی‌ها توسط نهادهای ثالث مستقل انجام می‌شود تا از ذی‌نفع بودن ارزیاب جلوگیری شود، اما در ایران، وزارت بهداشت همزمان نقش متولی سلامت و نهاد اعتباربخش را بر عهده دارد.

ظرفیت مغفول‌مانده بازچرخانی آب

مدیر بیمارستان رازی با بیان اینکه در شرایطی که کشور با چالش ناترازی منابع آب و انرژی روبروست، بازچرخانی آب در بیمارستان‌ها می‌تواند نقش کلیدی ایفا کند تشریح کرد: تصفیه‌خانه‌های بیمارستانی ظرفیت بسیار بالایی برای تولید آب با کیفیت جهت مصارف غیرتماسی مانند فلاش‌تانک‌ها یا سیستم‌های سرمایشی دارند. با این حال، نبود انگیزه‌های مالی و مشوق‌های قانونی، مدیران را به سمت بهره‌برداری از این ظرفیت سوق نمی‌دهد. تنها بیمارستان‌هایی در این مسیر گام برمی‌دارند که مدیران آن‌ها دارای دغدغه‌های شخصی زیست‌محیطی باشند.

تهدیدهای پنهان مواد رادیواکتیو

وی اضافه کرد: ورود آلاینده‌های خطرناک، به‌ویژه مواد رادیواکتیو ناشی از فرآیندهای تصویربرداری پزشکی، به شبکه فاضلاب شهری، یک دغدغه جدی امنیتی و سلامت عمومی است. استانداردها حکم می‌کنند فاضلاب حاوی این مواد تا سپری شدن نیمه‌عمر رادیواکتیو در مخازن ویژه نگهداری شود. با این حال، به دلیل فقدان آمار دقیق و نظارت‌های مستمر، مشخص نیست چه تعداد از مراکز درمانی کشور این پروتکل‌ها را به درستی اجرا می‌کنند. ضعف در نظارت پس از صدور مجوزهای اولیه، به‌ویژه در مناطق دورافتاده و شهرهای کوچک، بر عمق این مخاطرات می‌افزاید.

راهکار و مطالبه اصلی

زهره قوامی‌آزاد، مدیر بیمارستان رازی برای برون‌رفت از وضعیت موجود، تدوین استانداردهای بومی‌سازی‌شده و شفاف که جنبه اجرایی را مدنظر قرار داد و گفت: ایجاد یک بازوی نظارتی مستقل که به طور مستمر شاخص‌های پساب را رصد کند، گام دوم این مسیر است. نظام بودجه‌ریزی بیمارستان‌ها نیز باید تغییر کرده و مدیریت صحیح آب و فاضلاب، به عنوان یکی از شاخص‌های اصلی ارزیابی عملکرد و تخصیص بودجه در نظر گرفته شود. این رویکرد مشوق‌های مالی، در کنار تنبیه‌های بازدارنده، می‌تواند انگیزه لازم را در میان مدیران برای تبدیل بیمارستان‌ها از مراکز مصرف‌کننده به مجموعه‌های بهره‌ور ایجاد کند.

در نهایت، مدیریت فاضلاب بیمارستانی فراتر از یک وظیفه فنی، یک ضرورت برای امنیت زیستی و پایداری منابع ملی است. توجه به نقش سازمان حفاظت محیط‌زیست به عنوان نهاد نظارتی فعال و عبور از رویکردهای منفعلانه، تنها راه تبدیل این چالش به یک فرصت پایدار در نظام سلامت کشور است.