هشدار تغییرات اقلیمی؛ ال‌نینو چه خطراتی برای ایران دارد؟

هشدار جدی درباره پیامدهای ال نینو در پاییز؛ خطر سیلاب در استان ها

تصاویر مربوط به سیلاب اخیر در نپال بار دیگر نشان دهنده قدرت تخریبی و سهمگین آب بود. اگرچه این رخداد مستقیماً مرتبط با ال نینو نیست، اما همزمان شدن آن با هشدارهای کارشناسان نسبت به وضعیت بارندگی در پاییز امسال، این پرسش را به وجود می آورد که در صورت بارش های بیش از حد طبیعی در برخی مناطق کشور، چه میزان آمادگی برای مقابله با سیلاب در شهرهای ایران وجود دارد؟

اهمیت آمادگی در برابر سیلاب در ایران

سیلاب، پدیده ای تازه برای ایران نیست و در چند سال اخیر بارها شاهد وقوع آن بوده ایم؛ از جمله سیلاب های گسترده سال ۱۳۹۸ در استان های گلستان، لرستان و خوزستان، حادثه دروازه قرآن شیراز، سیل امامزاده داوود و رخدادهایی دیگر در مناطق مختلف. در نتیجه، با توجه به احتمال اینکه ال نینو بتواند الگوی بارشی پاییز را تحت تأثیر قرار دهد، موضوع اصلی این است که امکانات و زیرساخت های شهری تا چه حد برای مواجهه با چنین شرایطی آماده اند.

پیش بینی بارش بیش از معمول در پاییز

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، در مردادماه هشدار داد که بارش های پاییزه می تواند به ویژه در نیمه دوم پاییز، بیش از حد معمول باشد. وی خاطرنشان کرد دمای بالای آب های اقیانوس آرام باعث تغییرات در الگوهای جوی جهانی می شود و اگر دمای این اقیانوس به حد قابل توجهی بیش از حد طبیعی برسد، این شرایط به «سوپر ال نینو» تبدیل می شود.

وظیفه با استناد به داده های تاریخی تأکید کرد که ال نینو معمولاً باعث افزایش بارش در مناطقی از خاورمیانه و جنوب غرب آسیا می شود، در حالی که پدیده لانینا، که با کاهش دمای اقیانوس آرام همراه است، عموماً موجب خشکسالی می گردد. به گفته وی، امسال، تغییرات دمایی اقیانوس آرام بی سابقه بوده که می تواند الگوهای جوی غیرمنتظره و حتی کم سابقه ای را به همراه داشته باشد.

تأثیرات جهانی ال نینو

به گفته رئیس مرکز اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، پدیده ال نینو در برخی نواحی دنیا کاملاً شناخته شده است و اثرات آن گاهی منجر به کاهش بارندگی و خشکسالی شدید در برخی مناطق مانند جنوب آفریقا و شمال استرالیا می شود. همچنین ممکن است موجب کاهش بارش در تابستان شبه قاره هند گردد و در تولید مواد غذایی این منطقه تأثیرات منفی به جای بگذارد. با این حال، تأکید شد که علاوه بر ال نینو، سایر عوامل همچون پوشش برف در سیبری، دمای آب اقیانوس هند و مسیر طوفان ها در اقیانوس اطلس نیز می توانند بر الگوهای بارشی تأثیرگذار باشند.

پیش بینی ها نشان می دهند که بارش های پاییزی، به ویژه در نیمه دوم آن، احتمالاً در حد طبیعی یا بالاتر از طبیعی خواهد بود؛ اما چون عوامل دیگری نیز در این زمینه نقش دارند و پیش بینی دقیق آنها نیاز به بررسی زمانی بیشتری دارد، نمی توان به صورت قاطع اعلام کرد. همچنین مناطقی نظیر جنوب غرب کشور، غرب کرمانشاه، ایلام و خوزستان بیشترین احتمال مواجهه با سیلاب های گسترده را دارند.

ضرورت همکاری و آمادگی دستگاه های اجرایی

وظیفه بر اهمیت آمادگی دستگاه های اجرایی برای مقابله با شرایط پیش رو تأکید کرد و خواستار برنامه ریزی و هماهنگی میان نهادهایی همچون مدیریت منابع آب، کشاورزی، هواشناسی، محیط زیست، مدیریت بحران و امداد و نجات شد. وی اظهار کرد مناطق و استان هایی که بیشتر در معرض خطر هستند باید شناسایی، میزان آسیب پذیری آنها ارزیابی شود و اقدامات پیشگیرانه صورت گیرد.

از دیدگاه وی، مهم ترین اقدام برای مدیریت شرایط بحرانی، افزایش آمادگی در دستگاه های مرتبط پیش از آغاز بارش ها است، چرا که کوتاهی در این زمینه می تواند باعث تلفات انسانی و خسارت های اقتصادی شود.

درس هایی از سیلاب نپال برای ایران

علی بیت اللهی، رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، به اهمیت توجه به سیلاب نپال به عنوان هشداری برای کشورهایی مانند ایران اشاره کرد. وی خاطرنشان کرد که ایران طی دهه های اخیر بارها با سیلاب های ناگهانی مواجه شده و حتی رخدادهایی با گستره محدود نیز خسارت های شدیدی را به دنبال داشته اند.

بیت اللهی تاکید کرد که شدت بارش تنها عامل اصلی خسارت نیست، بلکه وضعیت خاک، توپوگرافی منطقه، ظرفیت رودخانه ها و نحوه توسعه زیرساخت ها نیز نقش مهمی در این میان دارد. بر همین اساس، جلوگیری از ساخت و ساز در مسیرهای سیلابی، بازگشایی آبراهه ها و اصلاح شبکه جمع آوری آب های سطحی از مهم ترین اقدامات برای کاهش خطرات سیلاب محسوب می شود.

تأثیر توسعه شهری بر مدیریت سیلاب

بیت اللهی با اشاره به ضرورت رعایت اصول توسعه شهری گفت که پوشاندن سطح زمین با آسفالت و ساختمان ها باعث کاهش نفوذ آب به زمین می شود و تغییر مسیر طبیعی آب می تواند باعث افزایش خطر سیلاب در شهرها شود. وی بر اهمیت برنامه ریزی درست شهری برای رعایت حریم آب تاکید کرد و خواستار توجه بیشتر به مدیریت جامع خطر در مناطق شهری شد.

با توجه به زمان باقی مانده تا شروع بارش های پاییزی، مسئولان باید اقدامات لازم را برای کاهش خطرات سیلاب و مدیریت امداد و نجات سریع در شرایط بحرانی آغاز کنند؛ چرا که طبق پیش بینی ها، احتمال وقوع سیلاب های جدی در پاییز امسال وجود دارد.