تهران در آستانه سومین سال خشک تاریخ؛ چرا با وجود افزایش بارش ها، بحران آب هنوز تمام نشده است؟ + جدول

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، با آغاز اوج گرمای تابستان، شاید تصور شود بارش های مناسب امسال بخشی از نگرانی ها درباره بحران آب را برطرف کرده است، اما بررسی گزارش هفتگی شاخص های آب و برق وزارت نیرو درباره وضعیت سدهای تهران و صنعت برق و همچنین اظهارات فیروز قاسم زاده، مدیرکل دفتر اطلاعات و داده های آب کشور، تصویر متفاوتی را نشان می دهد؛ تصویری که از تداوم تنش آبی، کاهش ذخایر برخی سدهای مهم و ضرورت مدیریت مصرف آب و برق در ماه های گرم سال حکایت دارد.

کارشناسان معتقدند افزایش بارندگی نسبت به سال گذشته، هرچند خبر امیدوارکننده ای است، اما به دلیل چند سال خشکسالی متوالی، افت منابع آب زیرزمینی و توزیع نامتوازن بارش ها، هنوز فاصله زیادی تا بازگشت به شرایط پایدار وجود دارد.

بارش ها به شرایط نرمال رسید؛ اما این فقط ظاهر ماجراست

بر اساس گزارش وزارت نیرو، از ابتدای سال آبی تا 26 تیرماه، متوسط بارندگی کشور به 236 میلی متر رسیده است؛ رقمی که در مقیاس کشوری تقریبا در محدوده نرمال ارزیابی می شود. با این حال، مسئولان وزارت نیرو تأکید می کنند که این عدد نباید موجب خوش بینی شود، زیرا بارندگی ها در سطح کشور به صورت یکنواخت توزیع نشده اند.

فیروز قاسم زاده، مدیرکل دفتر اطلاعات و داده های آب کشور، می گوید هرچند شاخص کلی بارندگی کشور وضعیت قابل قبولی را نشان می دهد، اما همچنان 12 استان کمتر از شرایط نرمال بارش دریافت کرده اند و تأمین آب شرب 34 میلیون نفر در 58 شهر کشور با تنش جدی روبه رو است.

به گفته او، مدیریت منابع آب در این شهرها همچنان یکی از مهم ترین اولویت های وزارت نیرو محسوب می شود.

تهران و قم؛ بحرانی ترین استان های کشور

یکی از نگران کننده ترین بخش های گزارش، مربوط به حوضه آبریز دریاچه نمک است؛ منطقه ای که استان های تهران و قم در آن قرار دارند.

طبق اعلام وزارت نیرو، این دو استان با 35 درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت، بدترین وضعیت بارشی کشور را تجربه می کنند.

شرایط تهران حتی نگران کننده تر نیز شده است؛ به طوری که سال آبی جاری به عنوان سومین سال خشک در 58 سال اخیر ثبت شده و حجم ذخیره آب سدهای پایتخت نسبت به متوسط 10 سال گذشته حدود 32 درصد کاهش یافته است.

سدهای تهران فقط 30 درصد پر هستند

بر اساس آمارهای رسمی:

حجم فعلی مخازن سدهای پنج گانه تهران 567 میلیون مترمکعب است.

میانگین بلندمدت ذخایر این سدها 810 میلیون مترمکعب بوده است.

میزان پرشدگی سدها تنها 30 درصد اعلام شده است.

ذخایر سدها نسبت به شرایط طبیعی حدود 243 میلیون مترمکعب کمتر است.

همچنین میزان بارندگی تهران از ابتدای سال آبی تاکنون 173.7 میلی متر ثبت شده، در حالی که میانگین بلندمدت این عدد 271.3 میلی متر است؛ یعنی پایتخت تنها 64 درصد بارش نرمال خود را دریافت کرده و با 36 درصد کسری بارندگی مواجه است.

افزایش بارندگی، پایان خشکسالی نیست

یکی از مهم ترین نکات مطرح شده از سوی وزارت نیرو این است که نباید افزایش بارندگی امسال را به معنای پایان خشکسالی دانست.

براساس آمار رسمی، میزان بارش ها نسبت به سال گذشته 61 درصد افزایش یافته است، اما بررسی شاخص خشکسالی SPI نشان می دهد کشور همچنان ششمین سال متوالی خشکسالی را پشت سر می گذارد.

علت این موضوع روشن است؛ طی سال های گذشته، منابع آب زیرزمینی به شدت کاهش یافته و کسری مخازن آب انباشته شده است. بنابراین حتی بارندگی های نسبتاً مناسب امسال نیز هنوز نتوانسته این کمبود چندساله را جبران کند.

وضعیت سدهای کشور؛ بهبود کلی، اما نابرابری منطقه ای

گزارش وزارت نیرو نشان می دهد که ورودی آب به سدهای کشور نسبت به متوسط 10 سال گذشته 14 درصد و نسبت به سال گذشته 76 درصد افزایش یافته است.

در حال حاضر نیز میزان پرشدگی مخازن سدهای کشور حدود 61 درصد برآورد می شود که نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی دارد.

اما این آمار، تصویر کاملی از وضعیت کشور ارائه نمی دهد؛ زیرا توزیع بارش ها باعث شده شرایط سدها در نقاط مختلف کشور بسیار متفاوت باشد.

در حالی که سدهای حوضه های آبریز کارون، کرخه و مرزهای غربی وضعیت نسبتاً مناسبی پیدا کرده اند، سدهای استان های تهران، قم، مرکزی، خراسان رضوی، اصفهان، زنجان و همدان همچنان با کمبود ذخایر آب مواجه هستند و تأمین آب شرب در این مناطق نیازمند مدیریت دقیق مصرف است.

تابستان سخت برق؛ هر لامپ خاموش، چند هزار مگاوات صرفه جویی

همزمان با تنش آبی، افزایش دمای هوا مصرف برق را نیز به رکوردهای جدیدی رسانده است.

براساس گزارش شرکت برق حرارتی، برای عبور از تابستان 1405 اقدامات متعددی انجام شده است که از جمله آن ها می توان به:

اجرای تعمیرات نیروگاهی به ظرفیت 10 هزار و 500 مگاوات

افزایش 2244 مگاواتی ظرفیت نیروگاه های حرارتی

تولید بیش از 100 میلیارد کیلووات ساعت برق از ابتدای سال اشاره کرد.

با این حال، مسئولان صنعت برق تأکید دارند که بدون همکاری مردم، عبور از روزهای اوج مصرف بسیار دشوار خواهد بود و حتی خاموش کردن یک لامپ اضافی در هر خانه می تواند در مقیاس ملی، معادل تولید چند هزار مگاوات برق صرفه جویی ایجاد کند.

مردم در این شرایط چه باید بکنند؟

کارشناسان معتقدند مهم ترین راهکار عبور از تابستان، مدیریت مصرف است.

در بخش آب، کاهش زمان استحمام، پرهیز از شست وشوی خودرو و حیاط با آب شرب، تعمیر نشتی ها، استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف و جلوگیری از هدررفت آب اهمیت زیادی دارد.

در بخش برق نیز تنظیم دمای کولرهای گازی روی 24 تا 26 درجه، استفاده از وسایل پرمصرف در ساعات غیر اوج، خاموش کردن روشنایی های اضافی و کاهش مصرف غیرضروری، می تواند فشار بر شبکه برق را کاهش دهد.

دولت چه اقداماتی باید انجام دهد؟

اگرچه وزارت نیرو در بخش توسعه نیروگاه ها و مدیریت منابع آب اقدامات مختلفی را آغاز کرده است، اما شرایط فعلی نشان می دهد که ادامه این روند ضروری است.

کارشناسان بر کاهش هدررفت آب در شبکه های انتقال، توسعه بازچرخانی پساب، اصلاح الگوی کشت، کنترل برداشت های غیرمجاز از آب های زیرزمینی، توسعه نیروگاه های خورشیدی و بادی، هوشمندسازی شبکه برق و اطلاع رسانی شفاف درباره وضعیت منابع آب تأکید دارند.

بحران آب تمام نشده است

بررسی همزمان گزارش رسمی وزارت نیرو و اظهارات مدیرکل دفتر اطلاعات و داده های آب کشور نشان می دهد که اگرچه کشور از نظر میانگین بارندگی نسبت به سال گذشته وضعیت بهتری پیدا کرده، اما آثار 6 سال خشکسالی پیاپی همچنان بر منابع آب کشور سایه انداخته است.

امروز چالش اصلی، کمبود بارش نیست؛ بلکه توزیع نامتوازن بارندگی، افت شدید منابع آب زیرزمینی، کاهش ذخایر سدهای مناطق مرکزی و افزایش مصرف آب و برق در تابستان است. به همین دلیل، مسئولان هشدار می دهند که عبور از ماه های گرم سال تنها با مشارکت همزمان دولت و مردم در مدیریت مصرف امکان پذیر خواهد بود. در غیر این صورت، شهرهایی که اکنون نیز با تنش آبی مواجه اند، ممکن است در هفته ها و ماه های آینده با محدودیت های بیشتری در تأمین آب و برق روبه رو شوند.