کشف تاریخی در اعماق اقیانوس؛ تولد بستر جدید دریا ثبت شد

به گزارش رکنا، دانشمندان موفق شدند برای نخستین بار در تاریخ زمین‌شناسی، روند شکل‌گیری بخشی از کف اقیانوس را هم‌زمان با وقوع آن ثبت و مشاهده کنند؛ رویدادی کم‌نظیر که درک ما از نحوه تولد پوسته جدید زمین را متحول می‌کند.

حرکت آهسته صفحات تکتونیکی یکی از مهم‌ترین فرایندهای زمین‌شناسی سیاره ما به شمار می‌رود. این صفحات با فاصله گرفتن از یکدیگر در کف اقیانوس‌ها، زمینه شکل‌گیری پوسته جدید زمین را فراهم می‌کنند. اگرچه دانشمندان سال‌ها از وجود این فرآیند آگاه بودند، اما سرعت بسیار کم آن و دشواری دسترسی به اعماق اقیانوس‌ها باعث شده بود تاکنون هیچ مشاهده مستقیمی از این پدیده ثبت نشود.

اکنون پژوهشگران در مطالعه‌ای تازه موفق شده‌اند لحظه تولد بخشی از بستر اقیانوس را در اقیانوس هند مشاهده و ثبت کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد مجموعه‌ای از زمین‌لرزه‌های رخ‌داده در سال ۲۰۲۴ باعث ایجاد بیش از یک متر پوسته جدید در کف اقیانوس شده است؛ رخدادی که برای نخستین بار به کمک تجهیزات مستقر در محل، به‌صورت لحظه‌به‌لحظه ثبت شده است.

این موفقیت علمی تا حد زیادی حاصل یک خوش‌شانسی کم‌نظیر بود. تنها دو ماه پیش از آغاز این زمین‌لرزه‌ها، تیمی به سرپرستی «ژان-ایو روایه» ژئوفیزیک‌دان دریایی، سامانه پیشرفته‌ای به نام OHA-GEODAMS را روی رشته‌کوه میان‌اقیانوسی میان صفحات تکتونیکی استرالیا و جنوبگان نصب کرده بودند. این سامانه از ۱۵ ایستگاه اندازه‌گیری تشکیل شده و توانایی ثبت امواج صوتی زمین‌لرزه‌ها و تغییرات بستر دریا را دارد.

داده‌های به‌دست‌آمده نشان دادند که در جریان این رویداد، بخشی از رشته‌کوه زیرآبی حدود چهار متر فروریخته و دو سوی آن بیش از یک متر از یکدیگر فاصله گرفته‌اند. این تغییرات با مجموعه‌ای از زمین‌لرزه‌ها همراه بوده که اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه شکل‌گیری پوسته جدید زمین در اختیار دانشمندان قرار داده است.

بررسی حسگرهای زیرآبی، میکروفون‌های ویژه و دستگاه‌های اندازه‌گیری فشار نشان داد که این فرآیند از مخازن ماگمای داغ در اعماق زمین آغاز می‌شود. با افزایش فشار، مواد مذاب به درون شکاف‌های پوسته نفوذ می‌کنند و هم‌زمان زمین‌لرزه‌ها باعث دور شدن صفحات تکتونیکی از یکدیگر می‌شوند. در ادامه، ماگما به کف اقیانوس راه پیدا کرده و پس از سرد شدن، به سنگ‌های آتشفشانی تبدیل می‌شود و لایه‌ای تازه از پوسته زمین را شکل می‌دهد.

کارشناسان این دستاورد را یکی از مهم‌ترین مشاهدات مستقیم در حوزه زمین‌شناسی دریایی می‌دانند. به گفته پژوهشگران، ثبت چنین رویدادی به اندازه «بردن بخت‌آزمایی» نادر و استثنایی است، زیرا ممکن است وقوع رخدادهای مشابه در یک منطقه دهه‌ها فاصله داشته باشند.

این رصدخانه اکنون بار دیگر در کف اقیانوس مستقر شده و قرار است تا سال ۲۰۲۷ به فعالیت خود ادامه دهد. دانشمندان امیدوارند با استفاده از سامانه‌های مشابه در سایر نقاط جهان، بتوانند در آینده نیز لحظه شکل‌گیری بخش‌های جدیدی از پوسته زمین را به‌صورت مستقیم ثبت و مطالعه کنند.

نتایج این پژوهش در نشریه علمی معتبر «نیچر» منتشر شده است.