ارزبری عجیب خودروهای سایپا و ایران‌خودرو / خودروهایی ملی که دلار می‌بلعند

به گزارش رکنا، صنعت خودرو ایران سال‌هاست با یک شعار بزرگ زندگی می‌کند؛ «تولید ملی». اما حالا آمارهای رسمی نشان می‌دهد پشت این شعار، واقعیتی نهفته است که چندان با تصویر تبلیغ‌شده همخوانی ندارد.

گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس و اظهارات اخیر مسئولان وزارت صمت نشان می‌دهد حتی خودروهایی که با عنوان محصولات داخلی و ملی شناخته می‌شوند، همچنان وابستگی قابل‌توجهی به ارز و قطعات وارداتی دارند؛ وابستگی‌ای که در شرایط محدودیت منابع ارزی می‌تواند آینده تولید برخی محصولات را با ابهام مواجه کند.

هر خودرو چند دلار ارز می‌بلعد؟

بر اساس داده‌های منتشرشده، به طور میانگین هر دستگاه خودروی تولیدی ایران‌خودرو حدود ۳ هزار دلار و هر دستگاه خودروی سایپا حدود ۲۵۰۰ دلار ارزبری دارد. این ارقام در شرایطی مطرح می‌شود که سال‌ها از داخلی‌سازی و کاهش وابستگی به خارج سخن گفته شده است.

اما بررسی جزئیات نشان می‌دهد برخی خودروها فاصله زیادی با مفهوم «خودروی ملی» دارند. ری‌را، جدیدترین کراس‌اوور ایران‌خودرو، برای تولید هر دستگاه حدود ۶ هزار دلار ارز مصرف می‌کند. شاهین پلاس نیز با حدود ۵ هزار دلار ارزبری در زمره محصولات پرهزینه سایپا قرار می‌گیرد.

در مقابل، خودروهایی مانند رانا پلاس، ساینا، کوئیک و اطلس G ارزبری به مراتب کمتری دارند و تولید هر دستگاه از آن‌ها حدود ۲ هزار دلار یا کمتر ارز نیاز دارد.

هایما مونتاژی‌ با ارزبری مساوی با خودرو وارداتی

ماجرا زمانی جالب‌تر می‌شود که پای خودروهای مونتاژی به میان می‌آید. برخی محصولات مونتاژی ایران‌خودرو عملاً به اندازه یک خودروی خارجی کامل ارز مصرف می‌کنند.

بر اساس آمارها، ارزبری هر دستگاه هایما X7 به حدود ۱۶ هزار دلار می‌رسد. هایما S8 نیز حدود ۱۴ هزار دلار و هایما S7 نزدیک به ۱۲ هزار دلار ارز نیاز دارد.

این اعداد به خوبی نشان می‌دهد چرا در شرایط کمبود منابع ارزی، محصولات مونتاژی بیش از سایر خودروها در معرض خطر کاهش تولید قرار دارند.

هشدار وزارت صمت؛ اولویت با خودروهای کم‌ارز

همزمان با انتشار این آمارها، اظهارات اخیر حامد عاملی، معاون وزیر صمت، توجه فعالان صنعت خودرو را جلب کرده است. او اعلام کرده تمرکز وزارت صمت بر افزایش تولید خودروهایی خواهد بود که داخلی‌سازی بیشتری دارند و ارز کمتری مصرف می‌کنند.

هرچند وزارت صمت تأکید دارد ارز همه خودروها تأمین خواهد شد، اما در اقتصاد کمبود، «اولویت» معنای مشخصی دارد. وقتی منابع محدود باشد، ابتدا خودروهای کم‌هزینه‌تر ارز دریافت می‌کنند و محصولات پرمصرف ناچارند در انتهای صف منتظر بمانند.

به زبان ساده، تولید سه دستگاه ساینا تقریباً به اندازه یک شاهین پلاس ارز نیاز دارد. از همین رو طبیعی است که سیاست‌گذار برای حفظ تیراژ تولید به سمت خودروهای اقتصادی‌تر متمایل شود.

ری را، شاهین و هایما قربانی می‌شوند؟

داده‌های ارزبری این احتمال را تقویت می‌کند که در صورت تشدید محدودیت‌های ارزی، خودروهای پرهزینه‌تر با کاهش تیراژ مواجه شوند.

شاهین پلاس، تارا اتوماتیک، ری‌را و به‌ویژه خانواده هایما در صدر فهرست خودروهایی قرار دارند که بیشترین فشار ارزی را به خودروسازان تحمیل می‌کنند. در مقابل، محصولاتی مانند ساینا، کوئیک، اطلس و رانا به دلیل ارزبری کمتر، شانس بیشتری برای حفظ یا حتی افزایش تیراژ خواهند داشت.

در واقع صنعت خودرو به نقطه‌ای رسیده که افزایش تولید دیگر فقط به ظرفیت خطوط تولید وابسته نیست؛ بلکه میزان ارز مورد نیاز هر خودرو نیز به یک عامل تعیین‌کننده تبدیل شده است.

خودرو ملی در حد شعار

شاید مهم‌ترین پرسش این باشد که چگونه محصولی که «ملی» نامیده می‌شود، همچنان به چند هزار دلار ارز برای تولید نیاز دارد؟

واقعیت این است که بسیاری از قطعات کلیدی خودروها، از مجموعه‌های الکترونیکی گرفته تا برخی اجزای موتور، گیربکس و سامانه‌های کنترلی، همچنان از خارج کشور تأمین می‌شوند. به همین دلیل حتی خودروهایی که روی پلتفرم‌های داخلی ساخته می‌شوند نیز وابستگی ارزی قابل توجهی دارند.

 تا زمانی که تولید قطعات راهبردی و های‌تک در داخل کشور توسعه پیدا نکند، نمی‌توان از داخلی‌سازی واقعی سخن گفت. در چنین شرایطی هر خودرویی که از خط تولید خارج می‌شود، در عمل بخشی از ذخایر ارزی کشور را نیز مصرف می‌کند.

دوراهی در جاده مخصوص

اکنون خودروسازان و سیاست‌گذاران در یک دوراهی دشوار قرار گرفته‌اند؛ از یک سو باید تیراژ تولید را افزایش دهند و از سوی دیگر با محدودیت منابع ارزی روبه‌رو هستند.

نتیجه این معادله احتمالاً افزایش سهم خودروهای اقتصادی و کاهش تدریجی سهم محصولات پرارزبری خواهد بود. سیاستی که شاید آمار تولید را حفظ کند، اما می‌تواند تنوع محصولات بازار را کاهش دهد.

در نهایت، آمارها یک واقعیت مهم را آشکار می‌کنند؛ صنعت خودروی ایران هنوز فاصله زیادی با خودکفایی واقعی دارد. تا زمانی که تولید یک ری‌را به ۶ هزار دلار، یک شاهین پلاس به ۵ هزار دلار و یک هایما به بیش از ۱۲ تا ۱۶ هزار دلار ارز نیاز داشته باشد، «خودروی ملی» بیش از آنکه نماد استقلال صنعتی باشد، یادآور وابستگی پنهان به دلارهای وارداتی خواهد بود.