لیگ برتر ایران؛ خستگی یک فصل دیگر با زیرساخت‌های فرسوده و باشگاه‌های بدهکار

فوتبال ایران هر سال با آغاز فصل لیگ برتر، هواداران را با هیجان نقل‌وانتقالات، پیش‌بینی قهرمان و انتظار برای تماشای بازی‌های پرتنش همراه می‌کرد، اما این بار فضای آستانه شروع مسابقات هیچ شباهتی به آن جشن ورزشی قدیمی ندارد.

مجموعه‌ای از مشکلات فرسودگی زیرساخت‌های ورزشی، بحران اقتصادی باشگاه‌ها، مدیریت ناپایدار و کاهش ارتباط با طبقه هواداران، نگرانی‌ها درباره توانایی لیگ برتر در حفظ جایگاه خود به عنوان محبوب‌ترین رقابت ورزشی کشور را بیشتر از همیشه کرده است.

این «خستگی» تنها به کاهش تعداد تماشاگران در ورزشگاه‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه ریشه در تغییر ساختار اولویت‌های جامعه دارد. در شرایطی که افزایش هزینه‌های زندگی، تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها، سرگرمی‌هایی مانند سینما، تفریح و حتی ورزش‌های دیگر را نیز تحت تأثیر قرار داده، فوتبال دیگر نمی‌تواند همان جایگاه ویژه را در سبد توجه مردم حفظ کند. آمار رسمی سازمان لیگ نشان می‌دهد که میانگین تعداد تماشاگران در بازی‌های لیگ برتر فصل گذشته نسبت به فصل ۱۴۰۰ حدود ۴۲ درصد کاهش یافته و حتی دربی‌های تهران و اصفهان نیز به کمتر از ۱۵ هزار نفر تماشاگر رسیده‌اند که رقم قابل مقایسه‌ای با دهه‌های گذشته نیست.

یکی از اصلی‌ترین دلایل کاهش علاقه هواداران به حضور در ورزشگاه‌ها، وضعیت نامناسب زیرساخت‌های ورزشی کشور است. با اینکه فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا الزامات مشخصی برای برگزاری مسابقات حرفه‌ای دارند، اما بخش قابل توجهی از ورزشگاه‌های مورد استفاده در لیگ برتر هنوز فاقد استانداردهای لازم هستند. فرسودگی زمین‌های بازی، ضعف سیستم روشنایی، عدم وجود امکانات رفاهی کافی، نوسانات در ایمنی ورزشگاه‌ها و حتی نداشتن سرویس بهداشتی مناسب، تجربه حضور در ورزشگاه را برای خانواده‌ها و جوانان تبدیل به یک کابوس کرده است. علاوه بر این، عدم آمادگی بسیاری از ورزشگاه‌ها برای میزبانی، باعث شده باشگاه‌ها مجبور به برگزاری بازی‌های خانگی خود در شهرهای دیگر شوند؛ آماری که سازمان لیگ در فصل گذشته اعلام کرد، نشان می‌دهد بیش از ۱۷ بازی در ورزشگاه‌های میزبان خارج از شهر فعالیت باشگاه برگزار شد که علاوه بر افزایش هزینه‌های باشگاه‌ها، فاصله بین تیم و هواداران را بیش از پیش گسترش داده است. 

بحران اقتصادی فوتبال ایران تنها به مشکل پرداخت دستمزد بازیکنان خلاصه نمی‌شود، بلکه ریشه در ضعف مدل درآمدی باشگاه‌ها دارد. بخش عمده‌ای از باشگاه‌های لیگ برتر وابسته به حمایت‌های مقطعی شهرداری‌ها، سازمان‌های دولتی یا حتی کمک‌های شخصی مدیران باشگاه هستند و هیچ منبع درآمدی پایدار و قابل پیش‌بینی ندارند. درآمد از حق پخش تلویزیونی مسابقات در فصل گذشته کمتر از ۱۰ درصد از هزینه‌های جریان یک باشگاه متوسط را پوشش می‌دهد و حتی درآمد از فروش بلیت به دلیل کاهش تماشاگران، به حدی کاهش یافته که نمی‌تواند حتی هزینه نگهداری ورزشگاه را پوشش دهد.

اضافه به مشکلات اقتصادی و زیرساختی، بی‌ثباتی مدیریتی در سطح باشگاه‌ها و سازمان لیگ نیز یکی دیگر از عوامل کاهش شور هواداری است. در سال گذشته، بیش از ۱۰ باشگاه از مدیریت خود تغییر دادند و حتی در سطح سازمان لیگ نیز در ۵ سال گذشته ۳ بار رئیس این سازمان تعویض شد که هیچکدام نتوانستند برنامه بلندمدتی برای توسعه فوتبال ارائه دهند. نبود نظارت دقیق بر بودجه باشگاه‌ها، عدم اجرای قوانین مربوط به بدهکاری و نگاه کوتاه‌مدت به جای برنامه‌های بلندمدت، باعث شده هیچ سازوکاری برای جلوگیری از تکرار این مشکلات در فصل‌های آینده وجود نداشته باشد.

با این حال، هنوز امیدهایی برای بهبود وضعیت لیگ برتر وجود دارد. اگر سازمان لیگ و باشگاه‌ها بتوانند مدل درآمدی جدیدی را با جذب اسپانسرهای بزرگ، افزایش قیمت بلیت به صورت منطقی و استفاده از فناوری‌های جدید برای افزایش درآمد توسعه دهند، و در عین حال دولت نیز با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ورزشی و ایجاد قوانین دقیق برای نظارت بر مالی باشگاه‌ها، می‌توانند چرخه بد مشکلات را بشکنند. اما بدون این اقدامات، احتمالاً فصل جدید لیگ برتر نیز مانند فصول گذشته، با کاهش تماشاگران، کیفیت پایین بازی‌ها و افزایش بدهکاری باشگاه‌ها همراه خواهد بود و هواداران دوباره باید با خستگی فصل جدید روبرو شوند.

 مجید روان‌ستان