8 مرداد بزرگداشت سهروردی؛ شیخ اشراق، فیلسوف نور و شهود

به گزارش رکنا، به پاس خدمات علمی و فلسفی این متفکر بزرگ، هشتم مردادماه در تقویم رسمی ایران به عنوان روز بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی نام‌گذاری شده است.

شیخ شهاب‌الدین سهروردی که بود؟

شهاب‌الدین یحیی بن حبش سهروردی، مشهور به «شیخ اشراق»، «شیخ شهید» و «شیخ مقتول»، در سال ۵۴۹ هجری قمری (۱۱۵۵ میلادی) در روستای سهرورد از توابع استان زنجان چشم به جهان گشود. او از همان دوران جوانی در علوم مختلفی همچون منطق، حکمت، فقه و فلسفه تبحر یافت و با هوش سرشار و ذهنی جست‌وجوگر، به یکی از برجسته‌ترین متفکران عصر خود تبدیل شد.

سهروردی پس از فراگیری دانش‌های رایج زمانه، به شهرهای مختلف ایران سفر کرد و در کنار مطالعات فلسفی، به عرفان و سلوک معنوی نیز روی آورد. سفرهای او به آناتولی و سرزمین شام، نقش مهمی در شکل‌گیری اندیشه‌هایش داشت و سرانجام در شهر حلب، مهم‌ترین اثر خود یعنی «حکمةالاشراق» را به نگارش درآورد.

بنیان‌گذار فلسفه اشراق

نام سهروردی بیش از هر چیز با «حکمت اشراق» گره خورده است؛ مکتبی فلسفی که عقل و شهود را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. او معتقد بود حقیقت تنها از راه استدلال عقلی به دست نمی‌آید، بلکه انسان می‌تواند از طریق اشراق، کشف و شهود نیز به مراتب بالاتری از شناخت دست یابد.

فلسفه اشراق آمیزه‌ای از اندیشه‌های افلاطون، ارسطو، نوافلاطونیان، حکمت ایران باستان و آموزه‌های عرفانی اسلامی است. به همین دلیل، سهروردی را احیاگر «حکمت خسروانی» و یکی از مهم‌ترین پیونددهندگان فلسفه و عرفان در جهان اسلام می‌دانند.

سرنوشت تلخ شیخ اشراق

اندیشه‌های نوگرایانه و بیان صریح دیدگاه‌های فلسفی و عرفانی، مخالفان بسیاری را برای سهروردی به وجود آورد. برخی از عالمان متعصب زمان، او را به خروج از اصول دینی متهم کردند و سرانجام با فشار آنان، صلاح‌الدین ایوبی دستور بازداشت وی را صادر کرد.

سهروردی در سال ۵۸۷ هجری قمری در زندان حلب درگذشت. او هنگام مرگ تنها ۳۸ سال داشت. هرچند زندگی‌اش کوتاه بود، اما آثار و اندیشه‌هایش قرن‌ها بعد نیز الهام‌بخش فیلسوفان، عارفان و پژوهشگران باقی ماند.

مهم‌ترین آثار سهروردی

از میان آثار متعدد شیخ اشراق، برخی از مهم‌ترین کتاب‌های او عبارت‌اند از:

• حکمةالاشراق
• التلویحات
• المشارع و المطارحات
• اللمحات
• الالواح المعادیه
• الهیاکل النوریه
• المقاومات

در میان این آثار، «حکمةالاشراق» مهم‌ترین و مشهورترین کتاب سهروردی به شمار می‌رود که مبانی فلسفه اشراق را به‌طور کامل تبیین می‌کند.

میراث ماندگار سهروردی

شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تلفیق عقل، عرفان و حکمت ایرانی، مسیر تازه‌ای در تاریخ اندیشه گشود. او اگرچه در جوانی جان خود را از دست داد، اما مکتب فلسفی‌اش تا امروز زنده مانده و همچنان یکی از ستون‌های اصلی فلسفه اسلامی و عرفان ایرانی محسوب می‌شود. هشتم مرداد فرصتی است برای پاسداشت اندیشه‌های فیلسوفی که «نور» را محور شناخت و حقیقت می‌دانست.