سگ‌ ها و گرگ‌ ها بوی ترس انسان را حس می‌ کنند؟ یافته تازه دانشمندان چه می‌ گوید؟

به گزارش رکنا، پژوهشی جدید نشان می‌دهد سگ‌ها و گرگ‌هایی که با انسان تعامل نزدیک داشته‌اند، هنگام مواجهه با بوی مرتبط با ترس انسان، رفتارهای مشابهی از خود نشان می‌دهند؛ یافته‌ای که می‌تواند سرنخ‌هایی درباره ریشه تکاملی توانایی تشخیص نشانه‌های عاطفی در حیوانات ارائه دهد.

آیا حیوانات می‌توانند بدون دیدن چهره یا شنیدن صدای انسان، متوجه ترس او شوند؟ مطالعات علمی نشان داده‌اند که بوهای بدن انسان در شرایط مختلف می‌توانند بر رفتار سگ‌ها اثر بگذارند. اکنون پژوهشی تازه، این موضوع را در سگ‌ها و گرگ‌ها بررسی کرده و به شباهت‌هایی میان واکنش‌های رفتاری آن‌ها رسیده است.

سگ‌ها چگونه بوی ترس انسان را تشخیص می‌دهند؟

حس بویایی یکی از مهم‌ترین ابزارهای دریافت اطلاعات در سگ‌هاست. این حیوانات می‌توانند بوهای بسیار متنوعی را شناسایی کنند و از اطلاعات بویایی برای شناخت محیط و واکنش به محرک‌های مختلف بهره ببرند.

ترس و استرس ممکن است با تغییراتی در فرایندهای فیزیولوژیک بدن همراه باشند. این تغییرات می‌توانند بر ترکیبات شیمیایی منتشرشده از بدن اثر بگذارند و در نتیجه، الگوی بوی بدن را تغییر دهند.

پژوهشگران در سال‌های اخیر بررسی کرده‌اند که آیا سگ‌ها می‌توانند میان نمونه‌های بوی بدن انسان در شرایط ترس و شرایط خنثی تفاوت قائل شوند و آیا این بوها بر رفتارشان تأثیر می‌گذارند.

بااین‌حال، تشخیص یک الگوی بویایی با درک کامل احساسات انسان یکسان نیست. واکنش حیوان ممکن است نتیجه دریافت نشانه‌های شیمیایی باشد، بدون آنکه بتوان نتیجه گرفت احساس ترس را دقیقاً مانند انسان تجربه می‌کند.

یافته تازه درباره واکنش مشترک سگ‌ها و گرگ‌ها

در پژوهشی که در ژوئیه ۲۰۲۶ در مجله علمی Animal Cognition منتشر شد، محققان واکنش سگ‌ها و گرگ‌هایی را مقایسه کردند که به شیوه‌ای مشابه پرورش یافته و با انسان‌ها اجتماعی شده بودند.

در این آزمایش، حیوانات با دو هدف روبه‌رو شدند که حاوی نمونه‌های بوی بدن انسان بودند. در شرایط کنترل، هر دو هدف بوی خنثی داشتند؛ اما در شرایط آزمایشی، یکی از هدف‌ها حاوی نمونه بوی مرتبط با ترس و دیگری حاوی بوی خنثی بود.

نتایج نشان داد که حضور بوی مرتبط با ترس، رفتار هر دو گروه را تغییر می‌دهد. بااین‌حال، هیچ‌یک از دو گونه به‌طور مشخص هدف دارای بوی ترس یا هدف دارای بوی خنثی را ترجیح ندادند.

این یافته نشان می‌دهد که واکنش حیوانات به بوی ترس لزوماً به معنای دوری مستقیم از منبع بو نیست؛ بلکه ممکن است تغییراتی در نحوه تعامل آن‌ها با محیط و انسان همراهشان ایجاد کند.

هنگام استشمام بوی ترس چه تغییراتی در رفتار حیوانات دیده شد؟

بر اساس نتایج این مطالعه، در شرایطی که بوی مرتبط با ترس وجود داشت، سگ‌ها و گرگ‌ها در مقایسه با شرایط کنترل، تغییراتی در چند رفتار نشان دادند:

    زمان حضور کنار هدف‌ها کاهش یافت: حیوانات زمان کمتری را در نزدیکی هدف‌های ارائه‌شده سپری کردند.

    توجه به انسان همراه افزایش یافت: آن‌ها بیشتر به فردی که در آزمایش همراهشان بود نگاه کردند.

    امتناع از انتخاب کمتر شد: حیوانات در شرایط آزمایشی کمتر از انتخاب میان هدف‌ها خودداری کردند.

همچنین سگ‌ها در شرایط بوی ترس بیشتر از شرایط کنترل تمایل داشتند جلسه آزمایش را زودتر ترک کنند؛ تفاوتی که در گرگ‌ها مشاهده نشد.

این نتایج بیانگر تغییرات رفتاری در حضور بوی ترس هستند، اما به‌تنهایی نشان نمی‌دهند که حیوانات دقیقاً چه احساسی داشته‌اند یا علت قطعی هر رفتار چه بوده است.

آیا این توانایی پیش از اهلی‌شدن سگ‌ها وجود داشته است؟

یکی از پرسش‌های مهم پژوهش این است که آیا حساسیت به نشانه‌های شیمیایی مرتبط با احساسات انسان، نتیجه فرایند اهلی‌شدن سگ‌هاست یا ریشه‌ای قدیمی‌تر دارد.

شباهت واکنش سگ‌ها و گرگ‌ها در این آزمایش احتمال می‌دهد که این حساسیت صرفاً محصول اهلی‌شدن سگ‌ها نباشد و شاید پیش از شکل‌گیری رابطه امروزی انسان و سگ نیز وجود داشته باشد.

بااین‌حال، این نتیجه هنوز یک فرضیه تکاملی است و برای تأیید آن به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم. نکته مهم این است که گرگ‌های شرکت‌کننده در مطالعه نیز در شرایط کنترل‌شده و با تعامل نزدیک با انسان پرورش یافته بودند.

بنابراین، نمی‌توان نتایج این آزمایش را مستقیماً به رفتار همه گرگ‌های وحشی تعمیم داد.

آیا سگ‌ها از روی بو متوجه اضطراب صاحب خود می‌شوند؟

شواهد علمی نشان می‌دهد که بوهای مرتبط با استرس انسان می‌توانند بر برخی واکنش‌های رفتاری سگ‌ها تأثیر بگذارند. در یک مطالعه دیگر که در سال ۲۰۲۴ در مجله Scientific Reports منتشر شد، پژوهشگران دریافتند که بوی مرتبط با استرس انسان می‌تواند بر نحوه تصمیم‌گیری سگ‌ها در یک آزمون رفتاری اثر بگذارد.

در آن آزمایش، سگ‌ها هنگام مواجهه با بوی استرس در برخی موقعیت‌های مبهم، کمتر به سمت ظرف غذا حرکت کردند؛ نتیجه‌ای که با افزایش احتیاط در شرایط نامطمئن سازگار بود.

بااین‌حال، از چنین نتایجی نمی‌توان نتیجه گرفت که هر سگ همیشه ترس یا اضطراب صاحبش را تشخیص می‌دهد یا واکنش مشخصی به آن نشان خواهد داد. تجربه قبلی، ویژگی‌های فردی، محیط و دیگر نشانه‌های رفتاری نیز ممکن است در واکنش حیوان نقش داشته باشند.

چرا این پژوهش اهمیت دارد؟

بررسی نحوه واکنش حیوانات به نشانه‌های عاطفی انسان می‌تواند به شناخت بهتر ارتباط میان انسان و حیوان کمک کند. این دانش همچنین ممکن است در آینده برای بهبود روش‌های آموزش حیوانات، رفاه سگ‌های خانگی و درک بهتر رفتار حیوانات در محیط‌های کاری کاربرد داشته باشد.

بااین‌حال، برای استفاده عملی از این یافته‌ها، لازم است پژوهش‌های بیشتری درباره تفاوت‌های فردی، شرایط زندگی حیوانات و تأثیر بوهای مختلف انجام شود.

جمع‌بندی؛ بوی ترس بر رفتار سگ‌ها و گرگ‌ها اثر می‌گذارد

پژوهش جدید نشان می‌دهد سگ‌ها و گرگ‌هایی که به‌طور مشابه با انسان اجتماعی شده‌اند، در مواجهه با بوی مرتبط با ترس انسان، تغییرات رفتاری مشابهی نشان می‌دهند.

این یافته احتمال می‌دهد حساسیت به نشانه‌های شیمیایی مرتبط با احساسات انسان، ریشه‌ای قدیمی‌تر از اهلی‌شدن سگ‌ها داشته باشد؛ اما برای اثبات منشأ تکاملی این توانایی، تحقیقات بیشتری لازم است.

نتیجه اصلی این است که بوهای مرتبط با ترس انسان می‌توانند بر رفتار برخی حیوانات اثر بگذارند، اما این موضوع به معنای درک کامل احساسات انسان توسط آن‌ها نیست.