چطور نوجوانان را از رفتارهای پرخطر دور کنیم؟ توصیه مهم روان‌ شناس

به گزارش رکنا، دوران نوجوانی یکی از حساس‌ترین مراحل رشد است و تغییرات جسمی، روانی و نیاز به استقلال می‌تواند نوجوان را در معرض تصمیم‌ها و رفتارهای پرخطر قرار دهد. یک روان‌شناس با تأکید بر نقش خانواده می‌گوید والدین برای محافظت از فرزندانشان نباید به کنترل‌گری و جاسوسی متوسل شوند؛ بلکه ایجاد امنیت عاطفی، آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت عزت‌نفس و حضور فعال در زندگی نوجوان می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد.

خانواده؛ لنگرگاه امن نوجوان

نوجوان بیش از هر چیز به محیطی نیاز دارد که در آن احساس امنیت و پذیرفته‌شدن داشته باشد. زمانی که نوجوان مطمئن باشد می‌تواند درباره مشکلاتش بدون ترس از سرزنش یا تنبیه با والدین صحبت کند، احتمال اینکه برای رفع نیازهای عاطفی خود به رفتارهای پرخطر پناه ببرد کمتر می‌شود.

به همین دلیل، رابطه والدین و فرزند نباید فقط به تذکر، دستور و پرس‌وجو محدود شود. گفت‌وگوی صمیمانه و گوش دادن واقعی به حرف‌های نوجوان می‌تواند پایه یک رابطه سالم و قابل اعتماد باشد.

به جای سخنرانی، شنونده نوجوان باشید

یکی از راه‌های تقویت ارتباط با نوجوان، گوش دادن فعال است. والدین بهتر است هنگام صحبت فرزندشان، پیش از قضاوت یا ارائه راه‌حل، تلاش کنند احساس و نگرانی او را درک کنند.

وقت گذاشتن برای فعالیت‌های مشترک مانند پیاده‌روی، بازی یا حتی یک سفر کوتاه خانوادگی نیز می‌تواند رابطه والدین و نوجوان را تقویت کند.

کنترل شدید نوجوان می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد

کنترل بیش از اندازه همیشه به معنای مراقبت بیشتر نیست. کنترل شدید ممکن است باعث شود نوجوان به جای مطرح کردن مشکلاتش، آنها را پنهان کند.

هدف اصلی والدین باید این باشد که نوجوان را برای خودمراقبتی و تصمیم‌گیری درست آماده کنند. یکی از مهارت‌های مهم در این زمینه، آموزش توانایی «نه گفتن» در موقعیت‌های مختلف است.

نظارت بر نوجوان با جاسوسی فرق دارد

والدین لازم است از دوستان، علایق و محیط زندگی نوجوان خود شناخت داشته باشند، اما این شناخت نباید به معنای ورود مخفیانه و دائمی به حریم خصوصی او باشد.

آشنایی با دوستان نوجوان و فراهم کردن فضایی برای حضور آنها در خانه می‌تواند به والدین کمک کند تا محیط ارتباطی فرزندشان را بهتر بشناسند.

در فضای مجازی نیز والدین باید با دنیای دیجیتال نوجوان آشنا باشند و درباره خطرات اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و سواد رسانه‌ای با او صحبت کنند؛ نه اینکه تنها به فیلتر کردن و کنترل شدید متوسل شوند.

نوجوان بیشتر از حرف، رفتار والدین را یاد می‌گیرد

والدین برای آموزش مهارت‌های زندگی لازم نیست همیشه سخنرانی کنند. رفتار روزمره آنها خود یک الگوی آموزشی قدرتمند است.

نوجوان از نحوه مدیریت خشم، برخورد با استرس و حل مشکلات توسط والدین الگوبرداری می‌کند. بنابراین اگر والدین در شرایط دشوار بتوانند واکنش‌های سالم‌تری نشان دهند، احتمال یادگیری همین الگوها توسط نوجوان بیشتر خواهد بود.

عزت‌نفس نوجوان را تقویت کنید

احساس بی‌ارزشی، اضطراب و ناتوانی در مقابله با مشکلات می‌تواند نوجوان را آسیب‌پذیرتر کند. به همین دلیل، تقویت عزت‌نفس و مهارت‌های مقابله‌ای اهمیت زیادی دارد.

والدین می‌توانند با توجه به علایق فرزندشان، او را به فعالیت‌های سازنده تشویق کنند. ورزش، هنر، فعالیت‌های اجتماعی، یادگیری مهارت‌های جدید و داشتن روابط سالم می‌تواند فرصت‌های مثبتی برای رشد نوجوان ایجاد کند.

نیاز نوجوان به تأیید دیگران را جدی بگیرید

برخی نوجوانان بیش از دیگران به تأیید همسالان وابسته‌اند. در چنین شرایطی ممکن است برای پذیرفته شدن در جمع دوستان، تصمیم‌هایی بگیرند که با ارزش‌ها و منافع خودشان سازگار نیست.

تقویت استقلال هیجانی نوجوان و کمک به او برای شناخت ارزش‌ها و توانایی‌های خودش می‌تواند در برابر فشار همسالان نقش محافظتی داشته باشد.

این تغییرات رفتاری را جدی بگیرید

والدین باید نسبت به تغییرات ناگهانی در رفتار فرزندشان حساس باشند. افت تحصیلی، تغییر ناگهانی دوستان، تغییر در الگوی خواب یا تغذیه و گوشه‌گیری شدید می‌تواند نشانه‌ای باشد که نوجوان با مسئله‌ای روبه‌رو شده است.

در چنین شرایطی، واکنش تند، بازجویی یا سرزنش معمولاً بهترین شروع برای گفت‌وگو نیست. بهتر است والدین نگرانی خود را بدون قضاوت مطرح کنند و به نوجوان فرصت دهند درباره شرایطش صحبت کند.

بهترین واکنش والدین چیست؟

به جای پرسش‌های اتهام‌آمیز مانند «چه کار کردی؟» یا «چرا این‌طوری شدی؟»، می‌توان گفت:

«متوجه شدم اخیراً کمی تغییر کردی و نگرانم. اگر چیزی ناراحتت می‌کند، من اینجا هستم که به حرفت گوش بدهم و قضاوتت نکنم.»

چنین رویکردی می‌تواند مسیر گفت‌وگو را بازتر کند و به نوجوان نشان دهد که خانواده برای کمک به او حضور دارد.

جدول راهکارهای پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان

جمع‌بندی

پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان تنها با وضع قانون و افزایش محدودیت امکان‌پذیر نیست. رابطه عاطفی سالم، اعتماد، آموزش مهارت‌های زندگی و حضور آگاهانه والدین می‌تواند زمینه‌ای ایجاد کند که نوجوان در شرایط دشوار، به جای پنهان‌کاری یا تصمیم‌های پرخطر، از خانواده کمک بخواهد.

والدین قرار نیست تمام تصمیم‌های نوجوان را به جای او بگیرند؛ هدف اصلی این است که فرزندشان را برای تصمیم‌گیری مستقل، مسئولانه و سالم آماده کنند.