رکورد تاریخی پیوند کلیه خوک به انسان؛ ۹ ماه بدون دیالیز!

به گزارش رکنا، یک مرد ۶۶ ساله مبتلا به نارسایی کلیه مرحله نهایی، پس از دریافت کلیه یک خوک اصلاح‌شده ژنتیکی، ۲۷۱ روز بدون نیاز به دیالیز زندگی کرد و سپس با موفقیت کلیه انسانی دریافت کرد. این نخستین مورد گزارش‌شده‌ای است که در آن کلیه خوک به‌عنوان یک «پل درمانی» بیمار را تا زمان فراهم شدن عضو انسانی همراهی کرده است؛ اتفاقی که می‌تواند مسیر تازه‌ای برای مقابله با کمبود اعضای پیوندی باز کند.

کلیه خوک ۹ ماه در بدن انسان کار کرد

کمبود کلیه اهدایی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های حوزه پیوند اعضاست و بسیاری از بیماران ممکن است مدت طولانی در فهرست انتظار باقی بمانند.

در یک اتفاق کم‌سابقه، تیم اندروز، مرد ۶۶ ساله آمریکایی مبتلا به نارسایی کلیه مرحله نهایی، در ژانویه ۲۰۲۵ یک کلیه خوک اصلاح‌شده ژنتیکی دریافت کرد.

این کلیه توانست حدود ۹ ماه، معادل ۲۷۱ روز، در بدن او فعالیت کند و بیمار را در این مدت از دیالیز بی‌نیاز نگه دارد.

چرا این بیمار به کلیه خوک نیاز داشت؟

اندروز به بیماری کلیوی مرحله نهایی ناشی از دیابت نوع ۲ مبتلا بود. برآوردها نشان می‌داد شانس او برای دریافت کلیه انسانی در پنج سال آینده تنها حدود ۹ درصد است؛ در حالی که احتمال مرگ یا خارج شدن او از فهرست انتظار بیش از ۴۰ درصد برآورد شده بود.

در چنین شرایطی، انتظار برای یک عضو انسانی مناسب می‌توانست بسیار طولانی و پرخطر باشد.

به همین دلیل، پژوهشگران از یک گزینه آزمایشی استفاده کردند: پیوند کلیه خوک اصلاح‌شده ژنتیکی به انسان.

۶۹ تغییر ژنتیکی برای سازگاری بیشتر با بدن انسان

کلیه مورد استفاده از یک خوک مینیاتوری به نام «ویلما» گرفته شده بود.

پیش از پیوند، ۶۹ تغییر ژنتیکی در ژنوم حیوان ایجاد شده بود. هدف از این تغییرات، افزایش سازگاری عضو با بدن انسان، کاهش احتمال پس‌زدن پیوند و کاهش خطر انتقال برخی عوامل بیماری‌زای مرتبط با خوک بود.

این فناوری در حوزه‌ای به نام زنوپیوند یا پیوند بین‌گونه‌ای (Xenotransplantation) قرار می‌گیرد؛ حوزه‌ای که در سال‌های اخیر با استفاده از فناوری ویرایش ژن پیشرفت چشمگیری داشته است.

کلیه خوک چگونه نقش «پل درمانی» را ایفا کرد؟

نکته مهم این پرونده فقط زنده ماندن کلیه خوک نیست.

هدف اصلی این بود که عضو حیوانی برای مدتی عملکرد کلیه بیمار را بر عهده بگیرد تا زمانی که یک کلیه انسانی مناسب پیدا شود.

کلیه خوک ۲۷۱ روز کار کرد و بیمار در این مدت نیازی به دیالیز نداشت. پس از کاهش تدریجی عملکرد کلیه، عضو خوکی از بدن او خارج شد و بیمار برای چند ماه دوباره تحت دیالیز قرار گرفت.

سپس اندروز توانست کلیه یک اهداکننده انسانی فوت‌شده را دریافت کند. این کلیه در شش ماه نخست عملکرد مناسبی داشت.

چرا کلیه خوک بعد از ۹ ماه از کار افتاد؟

حدود شش ماه پس از پیوند، آسیب‌هایی در رگ‌های خونی کلیه خوک ایجاد شد و عملکرد عضو به‌تدریج کاهش پیدا کرد.

در نهایت پس از ۲۷۱ روز، کلیه خوکی از بدن بیمار خارج شد.

بنابراین این دستاورد به معنای آن نیست که کلیه خوک می‌تواند برای همیشه جایگزین کلیه انسانی شود؛ بلکه در این مورد، عضو خوکی توانست برای مدت قابل توجهی زمان بخرد و بیمار را تا رسیدن عضو انسانی از دیالیز بی‌نیاز کند.

آیا پیوند کلیه خوک باعث شکست پیوند کلیه انسانی شد؟

یکی از نکات امیدوارکننده این پرونده، وضعیت سیستم ایمنی بیمار پس از پیوند کلیه انسانی بود.

پژوهشگران اعلام کردند پس از پیوند کلیه خوک، آنتی‌بادی جدیدی علیه بافت انسانی در بدن اندروز مشاهده نشد. به بیان دیگر، پیوند قبلی کلیه خوک ظاهراً باعث حساس‌تر شدن بدن بیمار نسبت به کلیه انسانی یا کاهش شانس موفقیت پیوند بعدی نشده بود.

همچنین در دوره پیگیری، هیچ ویروس یا عامل بیماری‌زای مرتبط با خوک در بدن بیمار شناسایی نشد.

آیا این اتفاق می‌تواند مشکل کمبود کلیه را حل کند؟

این پرسش هنوز پاسخ قطعی ندارد، اما نتیجه این پرونده امیدبخش است.

اگر در آینده مشخص شود کلیه‌های خوک اصلاح‌شده ژنتیکی می‌توانند برای مدت طولانی و با ایمنی قابل قبول در بدن انسان کار کنند، این اندام‌ها می‌توانند بخشی از مشکل کمبود اعضای اهدایی را کاهش دهند.

در چنین سناریویی، بیمارانی که سال‌ها در انتظار کلیه انسانی هستند، ممکن است بتوانند از یک عضو حیوانی به‌عنوان راه‌حل موقت استفاده کنند.

با این حال، متخصصان تأکید دارند که این فناوری هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و برای اثبات ایمنی و اثربخشی آن، مطالعات و کارآزمایی‌های بالینی بیشتری لازم است.

آیا پیوند کلیه خوک در حال حاضر برای همه بیماران امکان‌پذیر است؟

خیر.

پیوند کلیه خوک به انسان هنوز یک فناوری آزمایشی است و تنها در شرایط و مراکز تخصصی و تحت نظارت‌های دقیق پژوهشی انجام می‌شود. طبق گزارش بنیاد ملی کلیه آمریکا، این حوزه هنوز در مراحل اولیه کارآزمایی‌های بالینی قرار دارد و برای دسترسی گسترده به آن باید ایمنی، عملکرد طولانی‌مدت و اثربخشی آن بیشتر اثبات شود.

یک قدم بزرگ برای آینده پیوند اعضا

این پرونده نشان می‌دهد زنوپیوند دیگر صرفاً یک ایده آزمایشگاهی نیست و به مرحله‌ای رسیده که می‌تواند در یک بیمار زنده، برای ماه‌ها عملکرد واقعی یک عضو حیاتی را تأمین کند.

البته فاصله میان یک مورد موفق و تبدیل شدن این روش به درمان استاندارد هنوز زیاد است. تعداد بیماران بسیار محدود است و باید مشخص شود که این روش در افراد مختلف، در مدت طولانی‌تر و با چه میزان خطر پس‌زدن یا عوارض قابل اجرا خواهد بود.

جدول خلاصه این دستاورد

آینده‌ای که شاید صف انتظار پیوند را کوتاه کند

سال‌هاست کمبود اعضای اهدایی باعث شده بیماران مبتلا به نارسایی عضو مدت زیادی در انتظار بمانند. موفقیت اخیر در استفاده از کلیه خوک به‌عنوان یک پل موقت نشان می‌دهد شاید در آینده بتوان از اندام‌های حیوانی اصلاح‌شده برای پر کردن فاصله میان نیاز فوری بیمار و پیدا شدن عضو انسانی مناسب استفاده کرد.

با این حال، هنوز باید منتظر نتایج مطالعات بیشتر ماند؛ زیرا این دستاورد مهم، تنها یک مورد بالینی است و نمی‌توان نتایج آن را به همه بیماران تعمیم داد. یافته‌های پژوهشگران در نشریه معتبر The Lancet منتشر شده است.