به گزارش رکنا، شب‌ادراری یکی از نگرانی‌های رایج والدین است، اما در بسیاری از کودکان بخشی طبیعی از روند رشد محسوب می‌شود و با افزایش سن به‌تدریج برطرف خواهد شد. با این حال، اگر این مشکل پس از سن مشخصی ادامه پیدا کند یا پس از یک دوره بهبود دوباره آغاز شود، ممکن است نشانه یک بیماری زمینه‌ای باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارد.

بسیاری از والدین برای پیشگیری از شب‌ادراری، مصرف مایعات را قبل از خواب محدود می‌کنند یا کودک را نیمه‌شب برای رفتن به دستشویی بیدار می‌کنند، اما این روش‌ها همیشه مؤثر نیستند. شناخت علت اصلی شب‌ادراری، مهم‌ترین گام برای مدیریت صحیح این مشکل است.

شب‌ادراری از چه سنی طبیعی است؟

پزشکان به دفع غیرارادی ادرار هنگام خواب در کودکان ۵ ساله و بالاتر «شب‌ادراری» (Nocturnal Enuresis) می‌گویند.

حدود ۱۵ درصد کودکان پنج‌ساله هنوز شب‌ها رختخواب خود را خیس می‌کنند و این موضوع در بسیاری از آن‌ها با رشد سیستم عصبی برطرف می‌شود.

اما اگر کودک پس از ۷ سالگی همچنان دچار شب‌ادراری باشد، بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود؛ به‌ویژه اگر:

• از این موضوع احساس خجالت یا ناراحتی زیادی دارد.
• با وجود رعایت توصیه‌های بهداشتی و تغییر سبک زندگی، بهبودی حاصل نشده است.
• پس از دست‌کم شش ماه خشک ماندن، دوباره شب‌ادراری شروع شده است.
• علاوه بر شب، در طول روز نیز بی‌اختیاری ادرار دارد.

علت شب‌ادراری چیست؟

در بیشتر موارد، شب‌ادراری به دیرتر کامل شدن ارتباط بین مغز و مثانه مربوط می‌شود. در این شرایط، مغز هنگام خواب پیام پر شدن مثانه را به‌خوبی دریافت نمی‌کند و کودک بدون اینکه بیدار شود، ادرار می‌کند.

البته گاهی این مشکل می‌تواند ناشی از بیماری‌هایی مانند عفونت ادراری، دیابت، یبوست، اختلالات خواب، مشکلات دستگاه ادراری یا برخی بیماری‌های عصبی باشد؛ بنابراین در صورت تداوم علائم، بررسی پزشکی اهمیت دارد.

۱۰ راهکار مؤثر برای کاهش شب‌ادراری

۱. کودک را سرزنش نکنید

شب‌ادراری تقصیر کودک نیست و تنبیه یا سرزنش فقط اضطراب و احساس شرمندگی او را افزایش می‌دهد. حمایت عاطفی و تشویق پیشرفت‌های کوچک، تأثیر بسیار بیشتری دارد.

۲. مصرف مایعات را پیش از خواب کاهش دهید

بهتر است کودک یک تا دو ساعت قبل از خواب نوشیدنی زیادی مصرف نکند، اما در طول روز باید آب کافی بنوشد تا دچار کم‌آبی نشود.

۳. قبل از خواب مثانه را کاملاً تخلیه کند

حتی اگر کودک احساس نیاز به ادرار ندارد، بهتر است پیش از خواب حتماً به دستشویی برود.

۴. یبوست را درمان کنید

یبوست می‌تواند با وارد کردن فشار به مثانه، شب‌ادراری را تشدید کند. مصرف فیبر، نوشیدن آب کافی و درمان یبوست در صورت نیاز، نقش مهمی در بهبود این مشکل دارد.

۵. خواب منظم و باکیفیت داشته باشد

خواب عمیق در برخی کودکان باعث می‌شود پیام پر شدن مثانه دریافت نشود. داشتن ساعت خواب منظم و کنار گذاشتن موبایل، تبلت و تلویزیون حداقل ۳۰ دقیقه قبل از خواب می‌تواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.

۶. کودک را نیمه‌شب بیدار نکنید

برخلاف تصور رایج، بیدار کردن کودک در ساعت مشخص برای رفتن به دستشویی معمولاً درمان مؤثری نیست و تنها خواب کودک و والدین را مختل می‌کند.

۷. از دستگاه هشداردهنده شب‌ادراری استفاده کنید

این دستگاه‌ها هنگام خیس شدن لباس یا تشک، زنگ هشدار می‌دهند و به مرور زمان به کودک کمک می‌کنند قبل از تخلیه مثانه از خواب بیدار شود. البته اثربخشی این روش به زمان و همکاری خانواده نیاز دارد.

۸. در صورت نیاز از پوشک شبانه استفاده کنید

استفاده از پوشک شبانه باعث تداوم شب‌ادراری نمی‌شود. این کار می‌تواند از خیس شدن رختخواب، کاهش استرس کودک و بهبود کیفیت خواب او جلوگیری کند.

۹. درباره دارو با پزشک مشورت کنید

در برخی کودکان، پزشک ممکن است داروی دسموپرسین را برای کاهش تولید ادرار در طول شب تجویز کند. این دارو باید فقط با نظر پزشک مصرف شود.

۱۰. بیماری‌های زمینه‌ای را جدی بگیرید

گاهی شب‌ادراری به دلیل مشکلاتی مانند:

• عفونت ادراری
• دیابت
• آپنه خواب
• اضطراب و استرس
• اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی (ADHD)
• اوتیسم
• بیماری‌های دستگاه ادراری
• اختلالات هورمونی

ایجاد می‌شود. در این شرایط، درمان علت اصلی بهترین راه برای برطرف شدن شب‌ادراری است.

چرا شب‌ادراری دوباره شروع می‌شود؟

اگر کودکی که دست‌کم شش ماه شب‌ها خشک بوده، دوباره دچار شب‌ادراری شود، به آن «شب‌ادراری ثانویه» گفته می‌شود.

این وضعیت ممکن است در اثر عواملی مانند:

• طلاق یا اختلاف والدین
• تولد خواهر یا برادر
• تغییر مدرسه
• نقل مکان
• استرس‌های شدید

ایجاد شود. همچنین در برخی موارد، آزار یا خشونت علیه کودک نیز می‌تواند با بازگشت شب‌ادراری همراه باشد و نیازمند بررسی فوری است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر شب‌ادراری با هر یک از علائم زیر همراه باشد، مراجعه به پزشک ضروری است:

• سوزش یا درد هنگام ادرار
• شروع ناگهانی شب‌ادراری
• بی‌اختیاری ادرار در طول روز
• تشنگی و ادرار بیش از حد
• خر و پف شدید یا وقفه تنفسی هنگام خواب
• بی‌حسی یا درد پاها
• بی‌اختیاری مدفوع

جمع‌بندی

شب‌ادراری در بسیاری از کودکان بخشی طبیعی از روند رشد است و معمولاً با کامل شدن تکامل سیستم عصبی برطرف می‌شود. مهم‌ترین وظیفه والدین، حفظ آرامش، حمایت از کودک و پرهیز از سرزنش اوست. با این حال، اگر این مشکل پس از هفت‌سالگی ادامه پیدا کند، دوباره آغاز شود یا با علائم هشداردهنده همراه باشد، مراجعه به پزشک برای بررسی علت و آغاز درمان مناسب ضروری است.