برنده جایزه نوبل، عمر یاغی: اختراع من جهان را تغییر خواهد داد

به گزارش گروه ترجمه رکنا به نقل از نیوساینتیست، تمدن‌ها دوره‌های تاریخی خود را بر اساس مواد نام‌گذاری می‌کنند. در مدرسه درباره عصر سنگ، عصر برنز می‌آموزیم و اکنون در عصری سیلیکونی به سر می‌بریم که با رایانه‌ها و تلفن‌های همراه شناخته می‌شود. اما چه چیزی می‌تواند عصر بعدی را تعریف کند؟ عمر یاغی، استاد دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، بر این باور است که خانواده‌ای از موادی که او در دهه ۱۹۹۰ در توسعه آن‌ها نقش محوری داشته، شانس بالایی برای این جایگاه دارد. این مواد «چارچوب‌های فلزی–آلی» یا MOFs نام دارند و دستیابی به روش ساخت آن‌ها، سهمی از جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۵ را برای او به ارمغان آورد.

چارچوب‌های فلزی–آلی و خویشاوندان آن‌ها، چارچوب‌های آلی کووالانسی (COFs)، موادی بلوری هستند، اما آنچه آن‌ها را متمایز می‌کند، تخلخل شگفت‌انگیزشان است. در سال ۱۹۹۹، یاغی و همکارانش با سنتز ماده‌ای بر پایه روی به نام MOF-5 توجه زیادی را جلب کردند؛ ماده‌ای آن‌چنان مملو از حفره که تنها چند گرم از آن دارای سطح داخلی قابل مقایسه با یک زمین فوتبال بود (به نمودار زیر مراجعه شود). در واقع، فضای درونی این ماده بسیار بزرگ‌تر از ظاهر بیرونی آن بود.

یاغی دهه‌هاست که در خط مقدم ساخت MOFها و COFهای جدید قرار دارد؛ حوزه‌ای که به «شیمی شبکه‌ای» یا رتیکولار شیمی شناخته می‌شود، و همچنین در تلاش برای درک این موضوع بوده است که این مواد تا چه اندازه می‌توانند کاربردی باشند. از آنجا که مولکول‌های دیگر می‌توانند به درون حفره‌های فراوان این مواد مکیده شوند، مشخص شده است که آن‌ها در جذب آب از هوای خشک بیابان، جذب دی‌اکسید کربن از جو و کاربردهای بسیار دیگر عملکردی عالی دارند. یاغی در گفت‌وگو با نشریه نیو ساینتیست درباره دلایل خوش‌بینی خود نسبت به این حوزه، گذشته، حال و آینده شیمی شبکه‌ای و این‌که چرا معتقد است عصر این مواد در حال آغاز شدن است، سخن گفته است.