پرونده روانشناسی گینسی ها / پنج ویژگی روانی مردی که هزاران کتاب را حفظ بود، اما نمی توانست دکمه پیراهنش را ببندد
رکنا: تصور کنید کتابی را فقط یک بار بخوانید و سالها بعد بتوانید بخش بزرگی از متن آن را به یاد بیاورید. حالا تصور کنید بتوانید همزمان دو صفحه یک کتاب را بخوانید صفحه سمت راست را با چشم راست و صفحه سمت چپ را با چشم چپ. این توانایی شگفت انگیز به کیم پیک نسبت داده شده است مردی آمریکایی که حافظه خارق العاده اش الهام بخش ساخت شخصیت اصلی فیلم مشهور مرد بارانی شد. زندگی او یک تناقض جذاب داشت: همان ذهنی که می توانست حجم عظیمی از اطلاعات را ذخیره کند، در انجام بسیاری از کارهای معمول روزمره به حمایت دیگران نیاز داشت.
به گزارش گروه روانشناسی رکنا، کیم پیک می توانست یک کتاب را در زمانی کوتاه بخواند و بخش بزرگی از محتوای آن را با جزئیات بخاطر بسپارد. گفته می شد هنگام مطالعه، هر چشم او یک صفحه متفاوت را می خواند چشم راست صفحه سمت راست و چشم چپ صفحه سمت چپ را دنبال می کرد. او هزاران کتاب را به حافظه سپرده بود و درباره تاریخ، جغرافیا، ادبیات، موسیقی، ورزش و اطلاعات عمومی دانشی حیرت انگیز داشت.
اما همین مرد که می توانست اطلاعاتی را به یاد بیاورد که بسیاری از افراد حتی تصور حفظ کردنشان را هم نمی کردند، برای انجام کارهایی مانند بستن دکمه پیراهن، مسواک زدن و مراقبت از خودش به کمک نیاز داشت. این تناقض، کیم پیک را به یکی از جالب ترین چهره های تاریخ مطالعه مغز و حافظه تبدیل کرد.
کودکی که پزشکان از آینده اش ناامید بودند
لارنس کیم پیک در ۱۱ نوامبر ۱۹۵۱ در سالت لیک سیتی ایالت یوتا آمریکا به دنیا آمد. از همان ماه های نخست زندگی، والدینش متوجه تفاوت هایی در رشد او شدند. سر او بزرگ تر از اندازه معمول بود و مشکلات رشدی و حرکتی نیز داشت.
در حدود ۹ ماهگی، پزشکان به خانواده توصیه کردند او را به مرکز نگهداری کودکان دارای ناتوانی شدید بسپارند اما پدر و مادرش این توصیه را نپذیرفتند و تصمیم گرفتند او را در خانه بزرگ کنند.
کیم در حدود ۱۸ ماهگی توانایی خارق العاده ای در بخاطر سپردن اطلاعات نشان داد. پدرش کتاب ها را برای او می خواند و او مطالب را با دقتی غیرمعمول حفظ می کرد. بعدها توانایی خواندن و بخاطر سپردن کتاب ها به یکی از ویژگی های اصلی زندگی اش تبدیل شد.
در دوران کودکی، او بجای آنکه مانند بسیاری از کودکان داستانی را چند بار بخواند، می توانست اطلاعات آن را با سرعت زیادی در حافظه خود ثبت کند. کتابی که تمام می شد، به شکل وارونه در قفسه قرار می گرفت نشانه ای که برای او معنای تمام شدن مطالعه آن کتاب را داشت.
![]()
ذهنی با توانایی های خارق العاده و محدودیت های واقعی
پژوهشگران گزارش کرده اند کیم پیک در طول زندگی اش حدود ۱۲ هزار کتاب را خوانده و بخاطر سپرده بود. او در موضوعاتی مانند تاریخ، جغرافیا، ادبیات، موسیقی، ورزش و اطلاعات تقویمی مهارت چشمگیری داشت.
در مقاله ای که دارولد ترفرت و دنیل کریستنسن در مجله Scientific American منتشر کردند، نمونه های متعددی از حافظه او شرح داده شده است. برای مثال او می توانست اطلاعات جغرافیایی شهرها، کدهای تلفن و تاریخ های تاریخی را با سرعت زیادی به یاد بیاورد.
یکی از ویژگی های عجیب او، توانایی خواندن همزمان دو صفحه کتاب بود. بنا بر گزارش پژوهشگران، هر چشم او یک صفحه را دنبال می کرد و سرعت مطالعه اش بسیار بیشتر از خواننده معمولی بود.
اما مغز او فقط در حافظه متفاوت نبود. بررسی های تصویربرداری نشان داد جسم پینه ای مغز او، ساختاری که دو نیمکره مغز را به هم متصل می کند، وجود نداشت. برخی ساختارهای ارتباطی دیگر مغز نیز دچار ناهنجاری بودند و مخچه او هم تفاوت هایی داشت.
با این حال، دانشمندان نتوانستند رابطه علت و معلولی قطعی میان فقدان جسم پینه ای و توانایی حافظه او اثبات کنند. نبود این ساختار به تنهایی به معنای ایجاد حافظه خارق العاده نیست و افراد دیگری نیز با این وضعیت زندگی می کنند، بدون آنکه توانایی مشابهی داشته باشند.
![]()
از کیم پیک تا مرد بارانی
در سال ۱۹۸۴، نویسنده ای به نام بری مورو با کیم و پدرش آشنا شد. توانایی های حافظه ای او الهام بخش شکل گیری شخصیت ریموند بابیت در فیلم مشهور Rain Man شد شخصیتی که داستین هافمن نقش آن را بازی کرد.
فیلم در سال ۱۹۸۸ اکران شد و به موفقیت بزرگی رسید اما یک نکته مهم وجود دارد: ریموند بابیت نسخه دقیق زندگی کیم پیک نبود. شخصیت فیلم ترکیبی داستانی بود و نباید تمام رفتارها و ویژگی های او را به کیم نسبت داد.
با این حال، موفقیت فیلم زندگی اجتماعی پیک را تغییر داد. او که پیش از آن بیشتر در خانه می ماند و در جمع های ناآشنا حضور محدودی داشت، به همراه پدرش به سفر رفت و در برنامه های عمومی و نشست های مختلف شرکت کرد. آنها داستان زندگی او را برای میلیون ها نفر روایت کردند.
پژوهشگران نیز فرصت بیشتری پیدا کردند تا توانایی های او را بررسی کنند. کیم در سالهای پایانی زندگی حتی به موسیقی علاقمند شد و با کمک دیگران نواختن پیانو را یاد گرفت. او در ۱۹ دسامبر ۲۰۰۹، در ۵۸ سالگی، بر اثر حمله قلبی درگذشت. مرگ او توجه دوباره جامعه علمی را به پدیده ساوانت جلب کرد.
![]()
پنج ویژگی روانشناختی زندگی کیم پیک
حافظه بسیار قدرتمند وقتی ذخیره اطلاعات از درک عمیق پیشی می گیرد
بارزترین توانایی کیم پیک حافظه شگفت انگیز او بود. او می توانست حجم عظیمی از اطلاعات را ثبت و در زمان مناسب بازیابی کند. در روانشناسی شناختی، حافظه یک توانایی یکپارچه نیست. حافظه کوتاه مدت، حافظه کاری، حافظه بلندمدت، حافظه معنایی و حافظه رویدادی هر کدام کارکردهای متفاوتی دارند.
آنچه در مورد کیم اهمیت داشت، توانایی خارق العاده او در یادگیری و بازیابی اطلاعات، به ویژه اطلاعات واقعی و معنایی بود. او می توانست جزئیات کتاب ها و اطلاعات مربوط به موضوعات گوناگون را با دقت زیادی به یاد بیاورد.
اما حافظه قوی لزوما به معنای درک عمیق، تحلیل انتزاعی یا توانایی حل همه مسائل نیست. پیک در برخی حوزه های استدلال، درک استعاره ها و فهم مفاهیم انتزاعی دشواری داشت. این تفاوت به ما یادآوری می کند هوش انسان را نمی توان فقط با مقدار اطلاعاتی که بخاطر می سپارد اندازه گیری کرد.
توجه به جزئیات ذهنی که اطلاعات کوچک را از دست نمی داد
یکی از ویژگی های شناختی کیم، توجه گسترده به جزئیات بود. او در حوزه هایی مانند تاریخ، جغرافیا، موسیقی و تقویم اطلاعات فراوانی داشت و می توانست ارتباط میان داده های مختلف را به سرعت پیدا کند.
در روانشناسی شناختی، توجه انتخابی و پردازش جزئیات از فرایندهای مهم ذهن هستند. برخی افراد در تشخیص و حفظ اطلاعات جزئی توانایی برجسته ای دارند. اما باید میان توجه به جزئیات و فهم معنای کلی تفاوت قائل شد. کیم در حفظ اطلاعات دقیق توانایی فوق العاده ای داشت، ولی در درک برخی ضرب المثل ها، استعاره ها و مفاهیم انتزاعی با دشواری روبه رو بود. به همین دلیل، ذهن او نمونه ای مهم برای بررسی تفاوت میان دانستن اطلاعات و فهمیدن معنای آنهاست.
![]()
یادگیری مبتنی بر تکرار و الگو قدرت ساختن یک کتابخانه ذهنی
پیک اطلاعات را به شکلی غیرمعمول به حافظه می سپرد. او می توانست مطالب کتاب ها را پس از مطالعه به خاطر بیاورد و در موضوعات مختلف، اطلاعات فراوانی را بازیابی کند. این توانایی را می توان از زاویه یادگیری و حافظه معنایی بررسی کرد. حافظه معنایی شامل دانش عمومی درباره جهان، مفاهیم، واژه ها و واقعیت هاست.
در زندگی کیم، انباشت اطلاعات به شکل یک کتابخانه بزرگ ذهنی دیده می شد. او می توانست از این ذخیره برای پاسخ دادن به پرسش ها و توضیح موضوعات استفاده کند. با این حال، نباید تصور کرد که همه افراد با حافظه قوی می توانند با تمرین به توانایی مشابه او برسند. سندرم ساوانت پدیده ای نادر و پیچیده است و سازوکارهای عصبی آن هنوز به طور کامل شناخته نشده اند.
وابستگی در فعالیت های روزمره تفاوت میان توانایی ذهنی و استقلال عملی
یکی از مهمترین تناقض های زندگی کیم پیک این بود که با وجود توانایی های حافظه ای شگفت انگیز، در بسیاری از فعالیت های روزمره به کمک دیگران نیاز داشت.
او در هماهنگی حرکتی، مراقبت از خود و انجام برخی کارهای ساده محدودیت داشت برای مثال نمی توانست به تنهایی لباس بپوشد یا دندان هایش را مسواک بزند.
در روانشناسی شناختی، توانایی های ذهنی و مهارت های سازگاری روزمره دو موضوع متفاوت هستند. فرد ممکن است در یک حوزه شناختی بسیار توانمند باشد، اما در برنامه ریزی، هماهنگی حرکتی، مراقبت از خود یا مدیریت زندگی روزانه به حمایت نیاز داشته باشد.
این موضوع برای شناخت افراد دارای ناتوانی های رشدی اهمیت زیادی دارد. نباید از یک توانایی برجسته انتظار داشت که همه محدودیت های دیگر را جبران کند.
![]()
رشد اعتماد اجتماعی وقتی دیده شدن فرصت تازه ای ایجاد می کند
پیش از موفقیت فیلم مرد بارانی، کیم پیک بیشتر در خانه می ماند و در جمع های عمومی حضور محدودی داشت اما پس از آشنایی با گروه سازنده فیلم و شهرت جهانی آن، همراه پدرش به سفر رفت و در برنامه های مختلف شرکت کرد.
پژوهشگران دارولد ترفرت و دنیل کریستنسن در مقاله خود در Scientific American توضیح داده اند حضور در کنار گروه سازنده فیلم و توجه عمومی، به افزایش اعتماد او برای حضور اجتماعی کمک کرد.
این تحول را می توان از زاویه فرصت های اجتماعی و حمایت خانواده بررسی کرد. گاهی فردی که به دلیل تفاوت های شناختی یا جسمانی کمتر در اجتماع حضور دارد، با فراهم شدن محیط حمایتی می تواند نقش های اجتماعی تازه ای را تجربه کند.
البته نمی توان این تغییر را فقط به افزایش اعتماد به نفس نسبت داد. حمایت پدر، فرصت های تازه و پذیرش اجتماعی نیز در این تحول نقش داشتند.
زندگی کیم پیک یکی از روشن ترین نمونه ها برای درک این واقعیت است که توانایی های انسان یکدست و یکسان نیستند. ممکن است فردی در حافظه، موسیقی، محاسبه یا هنر استعداد بسیار برجسته ای داشته باشد، اما در مهارت های اجتماعی، حرکتی یا مراقبت از خود به کمک نیاز پیدا کند.
در روانشناسی، سندرم ساوانت به وضعیتی گفته می شود که در آن فرد با وجود محدودیت های رشدی یا عصبی، در یک یا چند حوزه توانایی بسیار برجسته ای نشان می دهد. این توانایی ها می توانند در موسیقی، هنر، محاسبه، حافظه یا مهارت های تقویمی ظاهر شوند. سندرم ساوانت را نباید با اوتیسم یکسان دانست. برخی افراد دارای سندرم ساوانت اوتیسم دارند، اما این دو مفهوم مترادف نیستند. درباره کیم پیک نیز در منابع تخصصی درباره تشخیص دقیق وضعیت رشدی او بحث هایی وجود داشته است.
نکته دیگر، نقش خانواده در شکوفایی توانایی های فرد است. پدر کیم بجای آنکه فقط بر محدودیت های او تمرکز کند، به پرورش استعدادهایش کمک کرد و فرصت داد تا توانایی هایش در ارتباط با دیگران قرار بگیرد. پژوهشگران نیز بر اهمیت آموزش و پرورش استعدادهای خاص افراد دارای نیازهای ویژه تاکید کرده اند.
از منظر روانشناختی، مهمترین پیام این پرونده آن است که هیچ انسانی را نباید با یک نمره هوش، یک مهارت یا یک محدودیت تعریف کرد. توانایی های انسان مجموعه ای از ظرفیت های متفاوت هستند و هر فرد ممکن است در برخی حوزه ها به حمایت و در حوزه های دیگر به فرصت شکوفایی نیاز داشته باشد.
کیم پیک هزاران کتاب را در ذهن خود جای داده بود، اما برای بستن دکمه پیراهنش به کمک نیاز داشت. این تناقض، نه نشانه بی ارزشی محدودیت های او بود و نه دلیلی برای نادیده گرفتن استعدادش. او انسانی بود با توانایی هایی شگفت انگیز و نیازهایی واقعی درست همان چیزی که شناخت پیچیده تر انسان را ضروری می کند.
-
اجرای آهنگ گوگوش توسط مرجانه گلچین 7 میلیون بازدید گرفت + فیلم
ارسال نظر