مدیتیشن افسردگی را کم می کند؟ نتیجه یک مطالعه تازه در ۷ سوال!

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،مدیتیشن اغلب به شکل یک تمرین واحد معرفی می شود؛ انگار همه روش ها یکسان اند و فقط باید نشست، چشم ها را بست و ذهن را آرام کرد. اما پژوهشگران می گویند تمرین های مدیتیشن با هم تفاوت دارند: برخی توجه را روی تنفس نگه می دارند و برخی فرد را به مشاهده و بررسی افکار و تجربه هایش دعوت می کنند. مطالعه ای که خبر آن در روزهای اخیر دوباره مورد توجه قرار گرفت، این دو مسیر را در کنار هم سنجید.

دو روش مدیتیشن در این پژوهش چه بودند؟

در کارآزمایی تصادفی، ۱۴۷ بزرگسال فرانسوی به سه گروه تقسیم شدند: مدیتیشن با تمرکز بر توجه، مدیتیشن خودکاوی و گروهی که در فهرست انتظار قرار گرفت. در روش تمرکزی، شرکت کننده توجه خود را به تنفس یا حس های بدن می برد و هر بار که ذهنش منحرف می شد، بدون سرزنش آن را به موضوع تمرین برمی گرداند.

روش خودکاوی مسیر دیگری داشت. شرکت کنندگان افکار، هیجان ها و روایت هایی را که درباره خودشان می ساختند مشاهده می کردند و از خود می پرسیدند: این فکر از کجا آمده؟ یا چه تصویری از خودم را تقویت می کند؟ این برنامه با چارچوبی سکولار اجرا شد و آموزش مذهبی در آن وجود نداشت.

هر دو دوره چهار هفته طول کشید. شرکت کنندگان در پنج جلسه گروهی آنلاین، هر بار به مدت یک ساعت، شرکت کردند و در خانه نیز پنج روز در هفته، روزانه ۲۰ دقیقه تمرین داشتند. پژوهشگران پیش و پس از دوره، نشانه های افسردگی، باورهای ناکارآمد درباره خود و احساس تهدید نسبت به هویت را با پرسش نامه سنجیدند.

نتیجه اصلی چه بود؟

در پایان دوره، نشانه های افسردگی و احساس تهدید نسبت به هویت در هر دو گروه مدیتیشن بیشتر از گروه انتظار کاهش یافت. تفاوت معناداری میان دو روش در کاهش نشانه های افسردگی دیده نشد؛ بنابراین این مطالعه نشان نداد خودکاوی از تمرکز بر تنفس موثرتر است یا برعکس.

یک تفاوت در باورهای ناکارآمد دیده شد: گروه تمرکز بر توجه در این زمینه بهبود بیشتری نشان داد، اما گروه خودکاوی از گروه انتظار بهتر نبود. هر دو روش همچنین با افزایش توانایی فاصله گرفتن از افکار همراه شدند؛ یعنی فرد بتواند فکر را به عنوان یک رویداد ذهنی ببیند، نه لزوما حقیقتی قطعی یا توصیفی کامل از شخصیت خود.

پژوهشگران احتمال دادند که تمرین تمرکزی از راه همین فاصله گرفتن از افکار به کاهش برخی نشانه ها کمک کند. در گروه خودکاوی نیز تغییر در احساس پیوند با دیگران با کاهش احساس تهدید هویتی ارتباط داشت. با این حال، این توضیح ها قطعی نیستند: تحلیل سازوکارها اکتشافی بود و پژوهش امکان مقایسه آماری مستقیم آنها را فراهم نمی کرد.

تحلیل این یافته کجا به کار می آید؟

اهمیت مطالعه فقط در این نیست که مدیتیشن حال آدم را بهتر می کند نکته مهمتر، مقایسه دو نوع تمرین و توجه به فرایندهای ذهنی متفاوت است. در افسردگی، برخی افراد در چرخه فکرهای منفی درباره خود، آینده و روابطشان گرفتار می شوند. تمرین مشاهده افکار، بدون آنکه فرد فورا با آنها یکی شود، می تواند موضوع مناسبی برای بررسی بیشتر باشد: آیا می تواند شدت درگیری با این افکار را کم کند؟

اما پاسخ این مطالعه درباره پیشگیری یا درمان بالینی نیست. شرکت کنندگان سابقه تشخیص روانپزشکی نداشتند، داروی روانپزشکی مصرف نمی کردند و تجربه منظم مدیتیشن هم نداشتند بنابراین پژوهش بیشتر درباره بزرگسالان بدون تشخیص افسردگی و تغییر پرسش نامه ای نشانه هاست؛ نه درباره بهبود افراد مبتلا به افسردگی شدید، پیشگیری قطعی از ابتلا یا جلوگیری از بازگشت بیماری.

روش سنجش هم مهم است. نتیجه ها بر گزارش خود شرکت کنندگان تکیه داشتند و گروه مقایسه در فهرست انتظار بود، نه در یک برنامه فعال که همان مقدار توجه، تعامل گروهی و انتظار برای بهبود را فراهم کند. در چنین طراحی ای، بخشی از تفاوت احتمالی ممکن است به امید فرد، حضور در جلسات یا توجه مربی مربوط باشد. افزون بر این، مطالعه از پیش ثبت نشده بود و پیگیری بلندمدت نداشت؛ پس نمی دانیم تغییرها پایدار ماندند یا نه.

آیا مدیتیشن جای درمان افسردگی را می گیرد؟

این پژوهش چنین نتیجه ای نمی دهد. مطالعه، مدیتیشن را با روان درمانی، دارو یا مراقبت معمول مقایسه نکرده و نشان نداده است که بتواند جای آنها را بگیرد. اگر فرد با نشانه های پایدار افسردگی، افت عملکرد یا رنج جدی روبروست، ارزیابی متخصص اهمیت دارد. مدیتیشن ممکن است برای برخی افراد تمرینی کمکی باشد، اما مناسب بودن آن به وضعیت فرد و نوع تمرین بستگی دارد و نباید موجب کنار گذاشتن درمان تجویز شده شود.

این کارآزمایی نشان می دهد دو روش متفاوت مدیتیشن در چهار هفته با کاهش برخی نشانه های افسردگی در بزرگسالان بدون تشخیص روانپزشکی همراه شدند. یافته، سرنخی برای پژوهش های بعدی است؛ نه نسخه ای قطعی برای درمان. برای نتیجه گیری محکم تر، باید افراد مبتلا به افسردگی نیز بررسی شوند، گروه مقایسه فعال باشد و اثر تمرین در ماه های بعد سنجیده شود.