هشت ایالت آمریکا از سازنده ChatGPT شکایت کردند/ خطرات پنهان هوش مصنوعی از وقتی جای دوست و مشاور نوجوانان را گرفت/تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، دادستان های کل ایالت های آریزونا، آرکانزاس، آیداهو، آیووا، کانزاس، مونتانا، نبراسکا و ویرجینیای غربی در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ شکایت هایی جداگانه علیه OpenAI ثبت کردند. این ایالت ها مدعی هستند ChatGPT قوانین حمایت از مصرف کننده را نقض کرده و در بعضی تعاملات، پاسخ هایی مرتبط با خودآسیبی، خشونت، باورهای نادرست و توصیه های پزشکی ناایمن ارائه داده است. در یکی از شکایت ها همچنین ادعا شده چت بات ممکن است نوجوانان را به افشای اطلاعات خصوصی تشویق کند. این موارد ادعاهای حقوقی هستند و اثبات مسئولیت شرکت به بررسی دادگاه وابسته است. OpenAI اعلام کرده برای کاربران نوجوان محدودیت های ایمنی طراحی کرده و در حال بهبود آنهاست.

چرا پاسخ همدلانه همیشه حمایت واقعی نیست؟

شری ترکل، روانشناس و پژوهشگر رابطه انسان و فناوری، سالها درباره پیوند عاطفی انسان با ابزارهای دیجیتال مطالعه کرده است. یکی از نگرانی های مطرح در این حوزه آن است که افراد ممکن است پاسخ های شبیه همدلی را با درک واقعی تجربه انسانی اشتباه بگیرند.

چت بات می تواند با لحنی آرام و صمیمی پاسخ دهد، اما چنین پاسخی به معنای داشتن شناخت کامل از وضعیت روانی کاربر نیست. نوجوانی که احساس تنهایی می کند، ممکن است به دلیل دسترسی شبانه روزی و نبود قضاوت آشکار، گفت و گو با هوش مصنوعی را آسان تر بداند.

وقتی مخالفت نکردن آسیب زا می شود

کارل راجرز، روانشناس و بنیانگذار رویکرد درمان مراجع محور، بر اهمیت همدلی، پذیرش و رابطه درمانی اصیل تاکید داشت. اما همدلی حرفه ای به معنای تایید تمام برداشت ها و تصمیم های فرد نیست. اگر سامانه ای برای حفظ رضایت کاربر، باورهای نادرست یا تصمیم های خطرناک او را بدون بررسی کافی تایید کند، ممکن است به جای کمک، مشکل را تشدید کند. به همین دلیل، طراحی ایمن چت بات باید شامل توانایی مخالفت محترمانه، بیان عدم قطعیت و تشویق به دریافت کمک انسانی در موقعیت های حساس باشد.

نوجوانان و مرز میان رابطه واقعی و دیجیتال

اریک اریکسون، روانشناس رشد، دوره نوجوانی را مرحله ای مهم در شکل گیری هویت توصیف کرد. در این دوره، تجربه پذیرش اجتماعی، استقلال و شناخت خود اهمیت زیادی دارد. استفاده از هوش مصنوعی برای یادگیری یا تمرین مهارت ها لزوما زیان آور نیست. مسئله زمانی نگران کننده می شود که نوجوان آن را تنها منبع حمایت عاطفی بداند یا درباره موضوعات حساس، ارتباط با افراد مورد اعتماد را کنار بگذارد.

وقتی نوجوان رازهایش را به چت بات می گوید

یکی دیگر از محورهای شکایت، حفاظت از اطلاعات شخصی کودکان است. نوجوان ممکن است تصور کند گفت و گو با یک سامانه دیجیتال کاملا خصوصی است و درباره روابط خانوادگی، وضعیت جسمی یا مشکلات عاطفی خود اطلاعات حساسی ارائه دهد.

آموزش سواد دیجیتال باید به نوجوانان کمک کند تفاوت میان گفت و گوی شخصی و ثبت اطلاعات در یک سرویس آنلاین را بشناسند. خانواده ها نیز بهتر است به جای ایجاد ترس، درباره محدودیت های محرمانگی و نحوه استفاده مسئولانه از ابزارها صحبت کنند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا هوش مصنوعی در حال ورود به حوزه هایی است که پیش از این بیشتر به خانواده، دوستان، معلمان و متخصصان سلامت روان وابسته بودند. مسئله اصلی ممنوعیت مطلق فناوری نیست؛ بلکه تعیین مرز میان ابزار کمکی و جایگزین نامناسب برای روابط انسانی و مراقبت تخصصی است.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

شرکت های فناوری باید درباره محدودیت های ایمنی، شیوه حفاظت از اطلاعات نوجوانان و نتایج ارزیابی های مستقل شفاف باشند. سیاست گذاران نیز لازم است استانداردهای مشخصی برای طراحی متناسب با سن، رسیدگی به گزارش های آسیب و ارجاع کاربران در شرایط بحرانی تدوین کنند.

راهکار برای خانواده ها

والدین بهتر است درباره نوع استفاده نوجوان از چت بات کنجکاوی محترمانه نشان دهند، نه اینکه تنها به کنترل و ممنوعیت متوسل شوند. توضیح دهند که پاسخ هوش مصنوعی ممکن است اشتباه باشد و اطلاعات حساس نباید بدون ضرورت به اشتراک گذاشته شود. در موضوعات سلامت روان، کمک گرفتن از متخصص و افراد مورد اعتماد باید در دسترس باقی بماند.

تلنگر روانشناختی

خطر اصلی زمانی آغاز می شود که نوجوان تصور کند هر پاسخی که با مهربانی نوشته شده، حتما درست و ایمن است. هوش مصنوعی می تواند ابزار مفیدی باشد، اما اعتماد به آن باید با شناخت محدودیت هایش همراه شود. هیچ فناوری نباید جای مسئولیت انسان ها برای شنیدن، مراقبت و حمایت از کودکان را بگیرد.