تحلیل روانشناسی خبر ترند / چرا آبگرفتگی گلستان می تواند امنیت روانی خانواده ها را به هم بریزد؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  از نگاه روانشناسی، آنچه امنیت روانی را تهدید می کند، فقط شدت باران نیست؛ تجربه ناتوانی در برابر خطر و تردید درباره آمادگی شهر برای محافظت از مردم است.

 وقتی بارندگی زندگی روزمره را مختل می کند

گزارش های منتشر شده از بارش شدید و آبگرفتگی معابر در بخش هایی از استان گلستان، از جمله گرگان و مینودشت، حکایت دارند. آبگرفتگی خیابان ها و اختلال در تردد، علاوه بر دشواری های فوری، پرسش هایی درباره آمادگی زیرساخت های شهری و سرعت اطلاع رسانی در شرایط بحرانی ایجاد می کند.

در چنین حوادثی، میزان بارش، وضعیت معابر و عملیات امدادی در مرکز توجه قرار می گیرند. اما بخشی از پیامدهای حادثه، در آمار خسارت های مالی یا گزارش های ترافیکی دیده نمی شود. این بخش به احساس امنیت مردم مربوط است؛ احساسی که ممکن است حتی پس از بازگشت شرایط عادی، به سرعت ترمیم نشود.

تحلیل روانشناختی؛ چرا مغز پس از پایان حادثه همچنان در وضعیت هشدار می ماند؟

مغز انسان برای بقا طراحی شده است، نه برای اینکه همیشه آرام باشد. وقتی فرد در موقعیتی قرار می گیرد که احساس می کند جان، خانه یا اعضای خانواده اش در معرض خطرند، دستگاه تشخیص تهدید در مغز فعال می شود.

آمیگدالا - بادامه مغز -، که در پردازش اهمیت هیجانی و یادگیری تهدید نقش دارد، به همراه شبکه های دیگر مغزی به فرد کمک می کند نشانه های خطر را شناسایی کند. در چنین لحظه ای، افزایش ضربان قلب، تنفس سریع تر و تمرکز شدید بر راه فرار می توانند بخشی از پاسخ طبیعی بدن به خطر باشند. اما مسئله از جایی آغاز می شود که مغز، نشانه های همراه حادثه را نیز به عنوان علامت خطر ثبت می کند. برای مثال، اگر فرد هنگام بارندگی شدید در خودرویی گرفتار شده باشد، ممکن است بعدا صدای رعد، دیدن آب جمع شده کنار خیابان یا حتی دریافت هشدار هواشناسی، خاطره همان موقعیت را فعال کند.

این فرایند در روانشناسی با یادگیری تداعی گر تهدید ارتباط دارد. در واقع مغز ممکن است میان باران و خطر پیوندی ایجاد کند که در موقعیت های بعدی نیز فعال شود. نکته مهم این است که این واکنش لزوما به معنای ابتلا به اختلال روانی نیست. بسیاری از واکنش های ترس پس از حادثه موقتی هستند و با بازگشت امنیت و حمایت اجتماعی کاهش پیدا می کنند.

اما اگر نشانه ها شدید باشند، برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند یا زندگی روزمره فرد را مختل کنند، بررسی تخصصی ضرورت پیدا می کند.

وقتی مشکل فقط ترس از آب نیست؛ فروپاشی احساس پیش بینی پذیری

یکی از مهمترین نیازهای روانی انسان، احساس پیش بینی پذیری محیط است. مردم انتظار دارند خیابان محل عبور باشد، خانه پناهگاه باشد و هشدارهای رسمی به آنها کمک کند درباره خطر تصمیم بگیرند. وقتی یک بارندگی شدید این انتظارها را بر هم می زند، ممکن است فرد احساس کند محیط زندگی اش کمتر از گذشته قابل اعتماد است. در روانشناسی، این تجربه با کاهش کنترل ادراک شده ارتباط دارد.

کنترل ادراک شده یعنی فرد تا چه اندازه باور دارد می تواند بر شرایط اثر بگذارد یا برای محافظت از خود اقدام موثری انجام دهد.

اگر شهروند نداند کدام خیابان در زمان بارندگی خطرناک است، چه زمانی باید از خانه خارج نشود یا از چه مسیری کمک بگیرد، احساس ناتوانی او ممکن است افزایش یابد. به همین دلیل، اطلاع رسانی مبهم یا دیرهنگام می تواند فشار روانی حادثه را بیشتر کند. در مقابل، هشدار دقیق و برنامه روشن برای مواجهه با خطر، حتی زمانی که بارندگی شدید است، می تواند به مردم کمک کند احساس کنند گزینه هایی برای اقدام دارند.

چرا کودکان ممکن است بیش از باران، از ترس والدین بترسند؟

کودکان به ویژه در سنین پایین، خطر را فقط از طریق مشاهده مستقیم ارزیابی نمی کنند. آنها به حالت چهره، لحن صدا و رفتار مراقبان خود نیز توجه دارند. اگر کودک ببیند والدین هنگام بارندگی به شدت وحشت زده اند، ممکن است نتیجه بگیرد که محیط بسیار خطرناک است؛ حتی اگر خود او در معرض آسیب مستقیم قرار نگرفته باشد.

این فرایند با یادگیری مشاهده ای و دریافت نشانه های هیجانی از دیگران ارتباط دارد. البته واکنش آرام والدین به معنای پنهان کردن خطر نیست. کودک به توضیح صادقانه و متناسب با سن نیاز دارد؛ توضیحی که هم واقعیت خطر را بیان کند و هم نشان دهد بزرگسالان برای محافظت از او برنامه دارند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا پیامدهای یک حادثه طبیعی فقط با میزان خسارت مالی سنجیده نمی شوند. ممکن است دو خانواده در یک محله زندگی کنند و با بارندگی مشابهی روبه رو شوند، اما واکنش روانی متفاوتی داشته باشند. تجربه قبلی حادثه، حضور کودکان، میزان حمایت اجتماعی، وضعیت اقتصادی و امکان دسترسی به کمک، همگی در این تفاوت نقش دارند.

برای خانواده ای که توان جبران خسارت را ندارد، آبگرفتگی ممکن است علاوه بر ترس فوری، نگرانی طولانی درباره هزینه تعمیر خانه یا خودرو ایجاد کند بنابراین، امنیت روانی پس از حادثه فقط با توصیه به آرامش بازنمی گردد؛ مردم به نشانه های واقعی ایمنی و حمایت نیاز دارند.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

مدیریت بحران باید علاوه بر امدادرسانی فوری، به بازسازی اعتماد شهروندان به ایمنی محیط توجه کند. انتشار نقشه نقاط پرخطر، اعلام مسیرهای امن، هشدارهای قابل فهم و اطلاع رسانی درباره اقدامات انجام شده می تواند احساس پیش بینی پذیری را تقویت کند. همچنین لازم است برای خانواده هایی که تجربه مستقیم حادثه داشته اند، امکان دریافت حمایت روانی و اجتماعی فراهم باشد. مردم نباید برای فهمیدن اینکه آیا خیابان، خانه یا مسیر مدرسه فرزندشان امن است، تنها به تجربه شخصی یا شایعات فضای مجازی وابسته باشند.

راهکار برای خانواده ها؛ چگونه احساس امنیت را بازسازی کنیم؟

نخست، درباره خطرهای واقعی و اقدام های ایمنی اطلاعات معتبر به دست آورید. برنامه داشتن، معمولا مفیدتر از تلاش برای نادیده گرفتن ترس است. دوم، با کودکان به زبان ساده صحبت کنید. از گفتن اینکه هیچ خطری وجود ندارد پرهیز کنید و به جای آن توضیح دهید در صورت بارندگی شدید چه کارهایی برای حفظ ایمنی انجام خواهید داد.

سوم، پس از حادثه اجازه دهید اعضای خانواده درباره تجربه خود صحبت کنند؛ بدون اینکه آنها را مجبور به بازگویی جزئیات ترسناک کنید.

چهارم، در صورت امکان، بازگشت تدریجی به فعالیت های عادی را حفظ کنید. اجتناب طولانی و غیرضروری از همه موقعیت های مرتبط با باران ممکن است در برخی افراد ترس را پایدارتر کند. البته بازگشت به محیط باید فقط زمانی انجام شود که از نظر واقعی ایمن باشد.

پنجم، اگر فرد دچار کابوس های مکرر، یادآوری های آزاردهنده، ترس شدید یا اختلال پایدار در عملکرد روزمره شده است، ارزیابی توسط متخصص سلامت روان توصیه می شود.

تلنگر روانشناختی

مردم فقط از بارانی که می بارد نمی ترسند؛ گاهی از این می ترسند که اگر دوباره خیابان زیر آب رفت، هیچ کس نتواند به موقع از آنها محافظت کند. امنیت روانی زمانی بازمی گردد که شهروند بداند خطر را می شناسد، راه مقابله با آن روشن است و در لحظه بحران تنها نخواهد ماند.