مهربانی یا ترس از طرد شدن؟ ۱۰/ سؤال روانشناسی که مرز این دو را روشن می‌کند

مهربان هستید یا مردم راضی کن؟ ۱۰ سؤال که مرز مهربانی سالم و ناسالم را نشان می دهد

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، کسی که هیچ وقت نه نمی گوید ممکن است بخشنده باشد؛ اما شاید از ناراحت کردن دیگران بیشتر از خسته کردن خودش بترسد. مرز میان مهربانی سالم و تلاش افراطی برای راضی نگه داشتن دیگران، از یک سؤال آغاز می شود: اگر مطمئن بودید طرف مقابل از تصمیم شما ناراحت نمی شود، باز هم همین کار را انجام می دادید؟

مهربانی یا تلاش برای راضی نگه داشتن دیگران؟

همدلی یعنی احساس دیگری را درک کنیم، مهربانی یعنی به او پاسخی مراقبت آمیز بدهیم و فداکاری یعنی گاهی آگاهانه از منفعت خود به نفع دیگری بگذریم. هیچ کدام از این رفتارها به خودی خود ناسالم نیستند.

مشکل از زمانی آغاز می شود که فرد برای حفظ تأیید دیگران، ادامه یک رابطه یا نگه داشتن تصویر آدم خوب، مرتب خودش را کنار می گذارد و نمی تواند نه بگوید.

دو نفر ممکن است به یک درخواست پاسخ مثبت بدهند، اما انگیزه های متفاوتی داشته باشند. نفر اول می گوید: خسته ام، اما این بار می خواهم کمک کنم. نفر دوم با خودش فکر می کند: اگر نه بگویم، ناراحت می شود؛ خودخواه به نظر می رسم یا شاید دیگر دوستم نداشته باشد.

هر دو بله گفته اند؛ اما یکی انتخاب کرده و دیگری ممکن است برای فرار از اضطراب تسلیم شده باشد.

وقتی بله گفتن اضطراب را خاموش می کند

در الگوی راضی کردن افراطی دیگران (People Pleasing)  بله گفتن می تواند مانند یک مسکن موقت برای اضطراب عمل کند. درخواست دیگری، ترس از ناراحت کردن او، بروز تعارض یا طرد شدن را فعال می کند. فرد پاسخ مثبت می دهد و تنش او موقتاً کاهش می یابد.

این چرخه معمولاً چنین شکلی دارد: درخواست دیگران موجب اضطراب شده سپس فرد با بله گفتن برخلاف میل خود می خواهد به  آرامش موقت برسد.

تکرار این چرخه می تواند به مغز بیاموزد بله گفتن، راه امن تری برای فرار از احساس گناه یا اضطراب است. به همین دلیل ممکن است فرد بارها برخلاف میلش رفتار کند، خسته و خشمگین شود و باز هم نتواند نه بگوید. رفتاری که از بیرون مهربانی به نظر می رسد، گاهی در درون راهی برای کاهش اضطراب است.

چرا ناراحتی دیگران اینقدر مهم می شود؟

در برخی افراد، این الگو می تواند با تجربه های اولیه روابط ارتباط داشته باشد. کودکی که برای حفظ محبت یا آرامش محیط یاد گرفته است خودش را با نیازهای دیگران هماهنگ کند، ممکن است در بزرگسالی نیز دائماً وضعیت عاطفی اطرافیان را زیر نظر بگیرد: آیا ناراحت شد؟ چرا جوابش کوتاه بود؟ نکند از من دلخور است؟ باید عذرخواهی کنم؟

در چنین شرایطی، فرد فقط رفتار خودش را مدیریت نمی کند؛ بلکه می کوشد احساسات دیگران را نیز کنترل کند. در حالی که در یک رابطه سالم، ما مسئول رفتار خودمان هستیم، نه مسئول تمام احساسات دیگران. ممکن است محترمانه رفتار کنیم و باز هم کسی ناراحت شود. ممکن است نه بگوییم و همچنان انسان خوبی باشیم.

فداکاری از چه زمانی خطرناک می شود؟

فداکاری سالم، انتخابی و آگاهانه است. می توانید برای کسی از خواسته خود بگذرید و بعداً از او کمک بخواهید. می توانید به دیگران کمک کنید و هم زمان محدودیت های خود را نیز بشناسید اما در فداکاری ناسالم، فرد دائماً می دهد و کمتر چیزی درخواست می کند. نیازهای دیگران همیشه فوری به نظر می رسند و نیازهای خودش دائماً به تعویق می افتند.

خطر اصلی زمانی آغاز می شود که فرد آن قدر در تشخیص خواسته های دیگران ماهر شده باشد که دیگر نداند خودش چه می خواهد.

۱۰ سؤال؛ مهربان هستید یا مردم راضی کن؟

به این سؤال ها صادقانه پاسخ دهید:

-وقتی می خواهید نه بگویید، از ناراحت یا طرد شدن می ترسید؟

-بعد از بله گفتن، بیشتر احساس رضایت دارید یا خشم و پشیمانی؟

-برای نه گفتن احساس می کنید باید توضیحات طولانی بدهید؟

-ناراحتی دیگران را فوراً تقصیر خودتان می دانید؟

-نیازهای دیگران را همیشه مهم تر از نیازهای خود می بینید؟

-حتی زمانی که حق با شماست، از تعارض فرار می کنید؟

-معمولاً بیشتر کمک می کنید و کمتر کمک می خواهید؟

-برخلاف میل خود کاری انجام می دهید تا خودخواه یا بد به نظر نرسید؟

-اگر کسی از شما راضی نباشد، ارزش خودتان را زیر سؤال می برید؟

-اگر مطمئن بودید کسی از شما ناراحت نمی شود، باز هم همین اندازه فداکاری می کردید؟

هرچه تعداد پاسخ های مثبت بیشتر باشد، بهتر است به جای اینکه خودتان را صرفاً فردی بسیار مهربان بدانید، رابطه خود با تأیید گرفتن، ترس از طرد شدن، احساس گناه و مرزبندی را بررسی کنید.

این پرسش ها ابزار تشخیص بالینی نیستند و وجود یک اختلال روانشناختی را ثابت نمی کنند؛ اما می توانند نشانه ای برای توجه بیشتر به الگوهای رفتاری شما باشند.

نگاه روانشناختی

دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و  استاد دانشگاه- معتقد است می توان مرز میان مهربانی سالم و تلاش افراطی برای راضی کردن دیگران را می توان این گونه دید: مهربانی سالم یعنی من تو را می بینم و خودم را هم می بینم. مردم راضی کنی یعنی برای اینکه تو مرا ببینی، خودم را حذف می کنم.

فردی که مرزهای سالم دارد، می تواند کسی را دوست داشته باشد و در عین حال با او مخالفت کند؛ همدل باشد، اما خودش را مسئول تمام احساسات او نداند؛ و فداکاری کند، بدون اینکه به قربانی دائمی رابطه تبدیل شود.

وی  می گوید: بلوغ روانی یعنی بتوانیم ناراحتی دیگران را تحمل کنیم، بدون اینکه فوراً خودمان را مقصر بدانیم. گاهی گفتن یک نه صادقانه، سالم تر از دهها بله ای است که از ترس گفته شده اند.