وقتی بارسلونا می بازد، چرا بعضی هواداران انگار خودشان شکست خورده اند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، اما سؤال اینجاست: چرا شکست یک تیم فوتبال می تواند حال روانی یک انسان را خراب کند؟ چرا کسی که نه در زمین بازی کرده، نه تصمیم مربی را گرفته و نه نقشی در نتیجه داشته است، احساس می کند خودش شکست خورده؟ روانشناسان می گویند پاسخ در یکی از عمیق ترین نیازهای انسان نهفته است؛ نیاز به تعلق داشتن. وقتی تیم تبدیل به بخشی از هویت ما می شود انسان فقط یک فرد جدا از جامعه نیست. ما خودمان را با گروه هایی که به آنها تعلق داریم تعریف می کنیم؛ خانواده، شهر، کشور، شغل، گروه دوستان و حتی تیم ورزشی محبوب. این موضوع در روانشناسی با مفهوم هویت اجتماعی یا Social Identity شناخته می شود. هنری تاجفل، روانشناس اجتماعی بریتانیایی و یکی از نظریه پردازان اصلی هویت اجتماعی، توضیح داده انسان ها بخشی از هویت خود را از عضویت در گروه ها می گیرند. یعنی گاهی جمله من طرفدار بارسلونا هستم فقط یک علاقه ورزشی نیست؛ بلکه بخشی از پاسخ انسان به این سؤال است: من چه کسی هستم؟ به همین دلیل وقتی گروهی که فرد خودش را متعلق به آن می داند موفق می شود، احساس غرور ایجاد می شود و وقتی شکست می خورد، ممکن است احساس تهدید به هویت شکل بگیرد.

چرا هوادار احساس می کند خودش باخته است؟

مغز انسان همیشه میان خود و گروه مورد علاقه اش مرز کاملاً مشخصی ایجاد نمی کند. وقتی فرد سال ها با یک تیم، یک بازیکن یا یک گروه ورزشی ارتباط عاطفی برقرار می کند، موفقیت آن تیم تبدیل به تجربه ای شخصی می شود. به همین دلیل است که بعضی هواداران بعد از یک برد بزرگ احساس شادی واقعی دارند؛ انگار خودشان به موفقیتی رسیده اند. آنها در واقع از یک تجربه مشترک هویتی لذت می برند. اما همین سازوکار در شکست هم فعال می شود. شکست تیم می تواند مثل ضربه ای به تصویری که فرد از خودش ساخته است، احساس شود.

چرا بعد از باخت، بعضی هواداران خشمگین می شوند؟

خشم معمولاً زمانی ایجاد می شود که انسان احساس کند چیزی مهم را از دست داده یا کسی مانع رسیدن او به هدف شده است. اما در ورزش، یک عامل دیگر هم وجود دارد: تهدید هویت. وقتی یک هوادار احساس کند گروهی که به آن تعلق دارد شکست خورده، ممکن است برای دفاع از هویت خود واکنش شدید نشان دهد. به همین دلیل بعد از شکست های مهم، گاهی شاهد حمله به بازیکنان، مربی یا حتی هواداران تیم رقیب هستیم. در واقع، بخشی از این خشم تلاش ذهن برای دفاع از یک «ما» است.

چرا برد تیم محبوب، عزت نفس را بالا می برد؟

یکی از پدیده های شناخته شده در روانشناسی ورزش، Basking in Reflected Glory یا لذت بردن از موفقیت دیگران است یعنی فرد از موفقیت گروهی که به آن تعلق دارد، احساس موفقیت شخصی می کند مثلاً بعد از پیروزی تیم محبوب، بعضی افراد می گویند: ما بردیم. نه آنها بردند. این تغییر کوچک در زبان، نشان می دهد که مرز میان فرد و گروه چقدر می تواند کم رنگ شود.

اما چرا بعضی افراد بیشتر تحت تأثیر قرار می گیرند؟

همه هواداران واکنش یکسانی ندارند. برای برخی، فوتبال فقط سرگرمی است اما برای برخی دیگر، تیم بخش مهمی از هویت آنها شده است. اگر فرد بخش زیادی از احساس ارزشمندی خود را از موفقیت یک گروه بیرونی بگیرد، شکست آن گروه می تواند تأثیر روانی بیشتری داشته باشد. این همان چیزی است که روانشناسان از آن به عنوان عزت نفس وابسته به عملکرد یاد می کنند یعنی ارزشمندی فرد بیش از حد به موفقیت، برتری یا تأیید بیرونی وابسته می شود.

مقایسه اجتماعی؛ چرا بردن اینقدر مهم است؟

لئون فستینگر، روانشناس آمریکایی، نظریه مقایسه اجتماعی را مطرح کرد و توضیح داده انسان ها برای ارزیابی خود، دائماً خودشان را با دیگران مقایسه می کنند. ورزش یکی از واضح ترین میدان های این مقایسه است. ما نمی خواهیم فقط تیم محبوبمان خوب باشد؛ می خواهیم از رقیب بهتر باشد زیرا موفقیت در برابر رقیب، احساس جایگاه و ارزش گروهی ایجاد می کند. به همین دلیل بعضی رقابت های ورزشی فقط درباره نتیجه یک بازی نیستند؛ درباره هویت، تعلق و احساس برتری هستند.

چرا باخت بیشتر از برد در ذهن می ماند؟

روانشناسان معتقدند انسان نسبت به از دست دادن حساس تر از به دست آوردن است. این مفهوم که به آن زیان گریزی Loss Aversion گفته می شود، در پژوهش های دنیل کانمن و آموس تورسکی مطرح شد. از دست دادن چیزی که برای ما مهم است، معمولاً درد روانی بیشتری نسبت به لذت به دست آوردن همان چیز ایجاد می کند. برای یک هوادار، شکست در یک بازی حساس ممکن است مانند از دست دادن یک فرصت بزرگ تجربه شود.

شبکه های اجتماعی؛ جایی که احساسات ورزشی چند برابر می شوند

در گذشته، ناراحتی بعد از باخت شاید در جمع دوستان یا خانواده باقی می ماند اما امروز، هوادار بلافاصله وارد فضایی می شود که هزاران نفر دیگر همان احساس را دارند. تحلیل ها، بحث ها، انتقادها و مقایسه ها شدت احساسات را افزایش می دهند. گاهی شبکه های اجتماعی باعث می شوند یک شکست ورزشی، ساعت ها و حتی روزها ادامه پیدا کند.

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی، درباره واکنش شدید برخی هواداران به شکست تیم محبوب می گوید: وقتی یک فرد، یک گروه یا تیم را فقط به عنوان یک سرگرمی نمی بیند و آن را بخشی از هویت خود می کند، موفقیت و شکست آن گروه می تواند مستقیماً احساسات او را تحت تأثیر قرار دهد.

او توضیح می دهد تعلق داشتن نیاز مهم انسانی است و علاقه شدید به یک تیم به خودی خود مسئله ای منفی نیست. مشکل زمانی ایجاد می شود که فرد ارزش شخصی خود را کاملاً به نتیجه بیرونی گره بزند.

به گفته دکتر سامانی، هواداری سالم یعنی بتوانیم از پیروزی لذت ببریم و از شکست ناراحت شویم، اما همچنان بدانیم نتیجه یک مسابقه، ارزش و هویت واقعی ما را تعیین نمی کند.

او تأکید می کند گاهی شدت ناراحتی از شکست یک تیم، فرصتی برای شناخت خود است: آیا من فقط ناراحت یک بازی هستم یا این شکست به احساس ارزشمندی عمیق تری درون من وصل شده است؟

روانشناسی رقابت؛ چرا عاشق بردن هستیم؟

رقابت بخشی از طبیعت انسان است. انسان ها از گذشته برای منابع، جایگاه و فرصت ها رقابت کرده اند. امروز زمین بازی تغییر کرده، اما سازوکارهای روانی همچنان وجود دارند. بردن به مغز پیام موفقیت، توانمندی و جایگاه می دهد اما اگر نیاز به برتری بیش از حد شود، شکست می تواند تحمل ناپذیر شود. به همین دلیل بعضی افراد نه فقط می خواهند موفق باشند، بلکه نیاز دارند دیگران ببازند تا احساس خوبی درباره خودشان پیدا کنند.

فوتبال فقط ۹۰ دقیقه بازی نیست. برای میلیون ها نفر، تیم محبوب بخشی از خاطره، هویت و احساس تعلق است. به همین دلیل وقتی بارسلونا می بازد، بعضی هواداران فقط یک نتیجه ورزشی را تجربه نمی کنند؛ آنها لحظه ای احساس می کنند بخشی از خودشان شکست خورده است اما بلوغ روانی یعنی بتوانیم میان علاقه و هویت فاصله سالم ایجاد کنیم.

ما می توانیم عاشق یک تیم باشیم، برای بردنش هیجان داشته باشیم و از باختنش ناراحت شویم؛ بدون اینکه فراموش کنیم ارزش ما بزرگ تر از نتیجه یک مسابقه است.