تناقض عجیب در وسواس؛ چرا فرد به خودش کمتر اعتماد می کند، اما ممکن است به شواهد حساس تر باشد؟

به گزارش رکنا، افراد مبتلا به وسواس در مجموع اعتماد کمتری به تصمیم های خود داشتند، اما اعتماد آنها از لحظه ای به لحظه دیگر حتی دقیق تر از افراد سالم با اطلاعات و بازخورد واقعی محیط تغییر می کرد. یعنی مشکل ممکن است فقط این نباشد که فرد شواهد را درست نمی بیند ممکن است شواهد را ببیند و حتی نسبت به آنها بسیار حساس باشد، اما همچنان یک سطح عمومی از تردید در ذهن او باقی بماند. پژوهشگران چه کاری انجام دادند؟ پژوهشگران گروهی از افراد مبتلا به OCD را با افراد بدون این اختلال مقایسه کردند. شرکت کنندگان یک بازی تصمیم گیری انجام می دادند که در آن باید قوانین را از روی بازخوردها کشف می کردند و گاهی نیز قانون بازی تغییر می کرد. بعد از هر تصمیم از آنها پرسیده می شد: چقدر به انتخاب خود مطمئن هستید؟ هدف این بود که مشخص شود اعتماد فرد به تصمیمش چگونه با اطلاعات واقعی موجود در محیط تغییر می کند. نتیجه در نگاه اول متناقض بود. افراد مبتلا به OCD به طور کلی اعتماد کمتری داشتند، اما تغییرات اعتماد آنها با شواهد مرتبط با تصمیم، هماهنگی بسیار خوبی نشان می داد.

یعنی افراد مبتلا به وسواس قضاوت دقیق تری دارند؟

این مطالعه نمی گوید افراد مبتلا به OCD در تمام تصمیم های روزانه دقیق تر از دیگران هستند. مسئله ظریف تر است. آنها در این آزمایش یک اعتماد عمومی پایین تر داشتند، اما اعتماد لحظه ای آنها نسبت به تغییرات شواهد محیط بسیار حساس بود. این یافته با تصور ساده ای که OCD را فقط «ناتوانی در فهم درست اطلاعات» می داند، سازگار نیست. ممکن است فرد اطلاعات کافی دریافت کند، اما باز هم نتواند به احساس کافی بودن برسد.

در وسواس، دانستن همیشه به معنای مطمئن شدن نیست

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه ، درباره این یافته می گوید: بسیاری از افراد مبتلا به وسواس از نظر منطقی می دانند کاری را انجام داده اند. مثلا می دانند در را بسته اند، اما احساس اطمینان درونی با این دانستن هماهنگ نمی شود.

او اضافه می کند: به همین دلیل گفتن جمله هایی مثل "خودت که می دانی در را بسته ای" همیشه مشکل را حل نمی کند. مسئله فقط کمبود اطلاعات نیست؛ فرد ممکن است همچنان به دنبال یک سطح ناممکن از یقین باشد.

چرا اطمینان گرفتن از دیگران مشکل را حل نمی کند؟

وقتی فرد شک می کند، ممکن است از همسر، والد یا دوست خود بپرسد: مطمئنی مشکلی نیست؟ پاسخ اطرافیان معمولا برای چند دقیقه آرامش ایجاد می کند. اما خیلی زود یک سوال تازه شکل می گیرد: اگر او هم اشتباه کرده باشد چه؟ در نتیجه فرد دوباره دنبال اطمینان می رود.

دکتر مریم سامانی توضیح می دهد: اطمینان دادن مکرر می تواند در کوتاه مدت اضطراب را پایین بیاورد، اما اگر تبدیل به بخشی از آیین وسواسی شود، ممکن است چرخه شک و اطمینان خواهی را حفظ کند.

دکتر مریم سامانی می گوید: فرد مبتلا به وسواس اغلب می خواهد قبل از متوقف کردن بررسی یا شستشو صد درصد مطمئن شود. اما زندگی واقعی چنین تضمینی به هیچ کس نمی دهد.

او ادامه می دهد: در درمان تخصصی OCD، از جمله مواجهه و جلوگیری از پاسخ، یکی از اهداف مهم این است که فرد یاد بگیرد بدون انجام اجبارهای مکرر، مقداری عدم قطعیت را تحمل کند.

پژوهش تازه نشان می دهد مسئله اعتماد در OCD بسیار پیچیده تر از قضاوت ضعیف است. فرد ممکن است اطلاعات محیط را به خوبی دنبال کند و همچنان احساس کند نمی تواند به تصمیم خودش اعتماد کند.

به گفته دکتر مریم سامانی: گاهی وسواس از نبود اطلاعات تغذیه نمی شود؛ از نیاز به اطمینانی تغذیه می شود که هیچ مقدار اطلاعات نمی تواند آن را صد درصد تامین کند.