رازهای شگفت انگیز یک نوبت ورزش برای کودکان و نوجوانان

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، نتایج یک متاآنالیز جدید نشان می دهد پاسخ احتمالا مثبت است. در مجموع، کودکان و نوجوانان بعد از یک نوبت فعالیت ورزشی، کاهش اضطراب را نشان دادند.اما داستان به همین سادگی نیست. نوع ورزش، سن، محیط فعالیت و حتی میزان اختیاری که کودک در انتخاب فعالیت احساس می کند ممکن است بر نتیجه اثر بگذارند.پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند؟ این پژوهش نتایج مطالعاتی را کنار هم قرار داد که تاثیر یک جلسه یا یک نوبت ورزش را بر اضطراب کودکان و نوجوانان بررسی کرده بودند. در مجموع، اطلاعات صدها کودک و نوجوان در سنین مدرسه تا نوجوانی وارد تحلیل شد. پژوهشگران می خواستند بدانند آیا وضعیت اضطرابی افراد بلافاصله پس از ورزش با قبل از آن تفاوت دارد یا خیر. نتیجه کلی نشان داد: یک نوبت ورزش می تواند با کاهش کوتاه مدت اضطراب همراه باشد.​ این یافته اهمیت دارد، زیرا درباره اثر فوری فعالیت بدنی صحبت می کند، نه تاثیر برنامه ورزشی چند ماهه.

منظور از کاهش اضطراب چیست؟

اینجا یک تفاوت بسیار مهم وجود دارد. این مطالعه بیشتر درباره اضطراب لحظه ای یا حالتی صحبت می کند. یعنی همان احساس تنش، نگرانی یا بی قراری که فرد در یک موقعیت مشخص تجربه می کند. برای مثال کودکی ممکن است قبل از امتحان، مسابقه یا یک موقعیت اجتماعی مضطرب باشد. این با تشخیص یک اختلال اضطرابی مزمن یکسان نیست. بنابراین نمی توان نتیجه گرفت: یک جلسه ورزش اختلال اضطرابی کودکان را درمان می کند. یافته دقیق تر این است که فعالیت بدنی ممکن است در کوتاه مدت از شدت احساس اضطراب بکاهد.

چرا یک جلسه ورزش ممکن است حال کودک را تغییر دهد؟

چند توضیح احتمالی وجود دارد. فعالیت بدنی می تواند برای مدتی توجه فرد را از نگرانی های ذهنی جدا کند. حرکت بدن همچنین با تغییرات فیزیولوژیک و عصبی همراه است و می تواند احساس تنش بدنی را تغییر دهد. از طرف دیگر، شرکت در یک فعالیت لذت بخش، بازی گروهی یا تجربه موفقیت در حرکت می تواند احساس توانمندی و خلق فرد را نیز تحت تاثیر قرار دهد. اما باید دقت کرد: اینها توضیحات احتمالی هستند. متاآنالیز جدید به تنهایی ثابت نمی کند دقیقا کدام مکانیسم مسئول کاهش اضطراب است.

دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی، در تفسیر این یافته می گوید: وقتی کودک یا نوجوان مضطرب است، ذهن او ممکن است بارها یک نگرانی را مرور کند. فعالیت بدنی می تواند برای مدتی توجه را از این چرخه خارج کند و بدن را وارد تجربه متفاوتی کند.

اما او تاکید می کند: این موضوع نباید به نسخه ساده اگر مضطربی برو ورزش کن! تبدیل شود. اضطراب شدید یا مداوم در کودک نیازمند شناخت علت و ارزیابی دقیق تر است.»

آیا هر ورزشی همان تاثیر را دارد؟

یکی از یافته های جالب پژوهش این بود که اثر ورزش در مطالعات مختلف یکسان نبود. نوع فعالیت، سن شرکت کنندگان، محیط انجام ورزش و شرایطی که فعالیت در آن انجام می شد می توانستند در نتیجه نقش داشته باشند. حتی ممکن است اینکه کودک احساس کند در فعالیت ورزشی حق انتخاب و استقلال دارد نیز اهمیت داشته باشد. این نکته از نظر روان شناختی مهم است. فعالیتی که برای یک کودک لذت بخش است ممکن است برای کودک دیگری تبدیل به یک موقعیت رقابتی و اضطراب آور شود.

دکتر مریم سامانی توضیح می دهد:  گاهی والدین تصور می کنند چون ورزش برای اضطراب مفید است، باید کودک را به هر شکل وارد یک کلاس یا رشته ورزشی کنند. اما اگر محیط پر از مقایسه، تحقیر، اجبار یا ترس از شکست باشد، تجربه کودک ممکن است کاملا متفاوت شود.

او اضافه می کند: بهتر است ببینیم کودک با چه نوع حرکتی ارتباط بیشتری برقرار می کند؛ دویدن، شنا، بازی گروهی، دوچرخه سواری، رقص، ورزش رزمی یا حتی فعالیت های حرکتی ساده ممکن است برای افراد مختلف تجربه متفاوتی ایجاد کنند.

ورزش گروهی بهتر است یا انفرادی؟

مطالعه نشانه هایی ارائه می کند که شرایط اجتماعی ورزش ممکن است در نتیجه موثر باشد. فعالیت گروهی برای بعضی کودکان فرصت ارتباط، بازی و حمایت اجتماعی ایجاد می کند. اما برای کودک دیگری که از ارزیابی شدن یا مقایسه با همسالان می ترسد، همان محیط ممکن است اضطراب بیشتری ایجاد کند بنابراین نمی توان یک نسخه واحد برای همه کودکان نوشت.

آیا قبل از امتحان باید کودک را بفرستیم بدود؟

این نتیجه گیری از پژوهش بیش از حد ساده است. اگرچه یک نوبت ورزش ممکن است اضطراب کوتاه مدت را کاهش دهد، مقدار، شدت و نوع فعالیت اهمیت دارند. همچنین پژوهش به ما نمی گوید ورزش شدید درست قبل از هر موقعیت اضطراب آور بهترین انتخاب است. برای برخی کودکان ممکن است یک پیاده روی، بازی کوتاه یا فعالیت بدنی مورد علاقه آنها تجربه مناسب تری باشد.

ورزش جای روان درمانی اضطراب را نمی گیرد!

 مهم ترین نکته برای والدین این است اگر کودک گاهی اضطراب موقعیتی دارد، فعالیت بدنی می تواند یکی از ابزارهای مفید تنظیم هیجان باشد.اما اگر اضطراب باعث شود کودک:از مدرسه اجتناب کند،نتواند از والدین جدا شود،از فعالیت های اجتماعی کنار بکشد،خوابش مختل شود، دائما درباره اتفاقات بد نگران باشد یا عملکرد روزانه اش آسیب ببیند، صرفا توصیه به ورزش کافی نیست. در چنین شرایطی ارزیابی تخصصی اهمیت پیدا می کند.

دکتر مریم سامانی می گوید:هدف این نیست که اضطراب کودک را با ورزش خاموش کنیم اضطراب یک پیام است. اگر این پیام شدید، تکراری و مختل کننده شده باشد، باید بفهمیم چه چیزی پشت آن قرار دارد.

او ادامه می دهد: ورزش می تواند بخشی از سبک زندگی سالم و یکی از ابزارهای تنظیم هیجان باشد، اما اگر کودک اختلال اضطرابی داشته باشد، نباید فعالیت بدنی را جایگزین ارزیابی و درمان مناسب کنیم.

محدودیت مهم پژوهش

اگرچه نتیجه کلی امیدوار کننده بود، مطالعات بررسی شده تفاوت زیادی با یکدیگر داشتند. سن کودکان، نوع ورزش، شدت فعالیت، محیط انجام آن و روش اندازه گیری اضطراب در مطالعات مختلف یکسان نبود. به همین دلیل پژوهشگران نیز تاکید کرده اند که نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند. بخشی از نتایج مربوط به اینکه «کدام ورزش برای چه سنی بهتر است» هنوز اکتشافی است و برای پاسخ قطعی به مطالعات بزرگ تر نیاز داریم.

یافته اصلی پژوهش چیست؟

پیام مستقیم مطالعه ساده است:  یک نوبت فعالیت ورزشی می تواند در کودکان و نوجوانان با کاهش کوتاه مدت اضطراب همراه باشد.اما اندازه این تاثیر در همه شرایط یکسان نیست و احتمالا ویژگی های کودک و نوع فعالیت اهمیت دارند.

چیزی که نباید از پژوهش نتیجه گرفت

این مطالعه نمی گوید یک جلسه ورزش اختلال اضطرابی را درمان می کند.  نمی گوید هر نوع ورزش برای همه کودکان مناسب است. نمی گوید کودک مضطرب به روان درمانی نیاز ندارد و نمی گوید هر چه ورزش شدیدتر باشد، اضطراب بیشتر کاهش پیدا می کند.

پژوهش تازه نشان می دهد برای کمک به تنظیم اضطراب کودکان شاید همیشه لازم نباشد منتظر اثر چند ماه ورزش باشیم.  حتی یک نوبت فعالیت بدنی می تواند با کاهش کوتاه مدت اضطراب همراه باشد. اما نکته مهم این است که فعالیت باید با سن، علاقه و شرایط کودک هماهنگ باشد.

دکتر مریم سامانی می گوید: گاهی برای کودکی که ذهنش درگیر نگرانی است، حرکت می تواند فرصتی ایجاد کند تا برای مدتی از چرخه فکر و تنش خارج شود. اما اگر اضطراب زندگی کودک را محدود کرده است، سوال اصلی دیگر این نیست که چه ورزشی انجام دهد؛ باید بررسی کنیم چرا اضطراب تا این اندازه شدید شده است.