از فروغ تا شاملو؛ نگاه متفاوت رهبر شهید انقلاب به شعر و شاعران

به گزارش رکنا، شعر و ادبیات فارسی بخش مهمی از زندگی فرهنگی رهبر شهید انقلاب بود؛ علاقه‌ای که از سال‌های جوانی شکل گرفت و در سال‌های بعد نیز در قالب دیدار با شاعران، مطالعه آثار ادبی و سرودن شعر ادامه یافت. در گفت‌وگویی که همزمان با انتشار مجموعه «از دفتر شعر امین» انجام شده، رضا اسماعیلی، شاعر و پژوهشگر، از نگاه ویژه ایشان به شعر، زبان فارسی و شاعران سخن گفته است.

«امین»؛ شاعری که از نوجوانی با شعر مأنوس بود

علاقه رهبر شهید انقلاب به شعر و ادبیات فارسی از دوران نوجوانی آغاز شد. حضور در انجمن‌های ادبی مشهد و آشنایی با شاعران برجسته آن دوره، زمینه‌ای برای شکل‌گیری نگاه ادبی او فراهم کرد.

حضور در انجمن‌های ادبی فردوسی و فرخ و ارتباط با شاعرانی مانند محمد قهرمان، غلامرضا قدسی و دیگر چهره‌های ادبی خراسان، از جمله تجربه‌هایی بود که در شکل‌گیری ذوق شعری او تأثیر داشت.

او در سروده‌های خود از تخلص «امین» استفاده می‌کرد و در شعرهایش می‌توان نشانه‌هایی از تأثیرپذیری از سنت شعر خراسان و به‌ویژه سبک هندی را مشاهده کرد.

علاقه به فردوسی، سعدی، حافظ، صائب و بیدل

در روایت رضا اسماعیلی، توجه رهبر شهید انقلاب تنها به شعر معاصر محدود نبود و شاعران بزرگ کلاسیک فارسی جایگاه ویژه‌ای در نگاه ادبی او داشتند.

فردوسی، سعدی، حافظ، مولانا، عطار، صائب تبریزی و بیدل دهلوی از شاعرانی بودند که آثارشان مورد توجه او قرار داشت. در این میان، علاقه ویژه‌ای به صائب و بیدل دیده می‌شد و بارها بر اهمیت مطالعه آثار این دو شاعر تأکید شده بود.

از نگاه او، شعر فارسی تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها و صنایع ادبی نبود؛ بلکه می‌توانست حامل حکمت، اخلاق، معنویت و معرفت باشد.

چرا نام شاملو و فروغ در سخنان او مطرح می‌شد؟

یکی از نکات قابل توجه در این گفت‌وگو، اشاره به برخورد متفاوت رهبر شهید انقلاب با شاعران دارای گرایش‌های سیاسی و فکری متفاوت است.

به گفته رضا اسماعیلی، او میان ارزش ادبی یک اثر و گرایش سیاسی شاعر تفکیک قائل می‌شد و شعر را به عنوان بخشی از میراث زبان فارسی مورد توجه قرار می‌داد.

به همین دلیل، نام شاعرانی همچون احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، فروغ فرخزاد، هوشنگ ابتهاج و حسین منزوی نیز در برخی دیدارها و سخنان او مطرح شده و در مواردی به اشعار این شاعران استناد شده است.

این رویکرد نشان می‌دهد که از منظر مطرح‌شده در این گزارش، ارزش ادبی و نقش شاعر در غنای زبان فارسی می‌توانست مستقل از گرایش سیاسی او مورد بررسی قرار گیرد.

شعر؛ میراث فرهنگی و سرمایه ملی

یکی از محورهای اصلی این گفت‌وگو، جایگاه شعر در نگاه رهبر شهید انقلاب است. طبق روایت اسماعیلی، شعر برای او صرفاً یک هنر یا سرگرمی ادبی نبود و به عنوان بخشی از سرمایه فرهنگی و زبانی ایران مورد توجه قرار می‌گرفت.

او بر ضرورت پاسداری از زبان فارسی تأکید داشت و شعر را یکی از ابزارهای قدرتمند برای انتقال مفاهیم انسانی، اخلاقی و معنوی می‌دانست. همچنین بر نقش هنر در ماندگار شدن پیام‌های فرهنگی و اجتماعی تأکید می‌کرد.

توجه ویژه به شعر آیینی

در کنار شعر کلاسیک و معاصر، شعر دینی و آیینی نیز جایگاه مهمی در این نگاه داشت.

در گزارش منتشرشده، بر این نکته تأکید شده که شعر آیینی باید از نظر محتوایی با معارف دینی سازگار باشد و شاعران و مداحان از بیان مطالب خرافی، جعلی یا غیرمستند پرهیز کنند.

از این منظر، شعر آیینی علاوه بر برخورداری از ارزش هنری، مسئولیتی فرهنگی و اعتقادی نیز بر عهده دارد.

«از دفتر شعر امین»؛ مجموعه‌ای از سروده‌ها و آثار هنری

همزمان با انتشار کتاب «از دفتر شعر امین»، بار دیگر وجه ادبی و شاعرانه شخصیت رهبر شهید انقلاب مورد توجه قرار گرفته است.

این کتاب با مقدمه غلامعلی حدادعادل توسط انتشارات انقلاب اسلامی منتشر شده و دو بخش دارد؛ بخش نخست مجموعه‌ای از اشعار در موضوعات آیینی، اخلاقی، معنوی، دینی و عرفانی است و بخش دوم به آثار تایپوگرافی هنرمندان بر اساس سروده‌های او اختصاص دارد.

مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در گزارش

نگاه متفاوت به شعر و شاعران

آنچه در این گزارش بیش از همه مورد تأکید قرار گرفته، تفکیک میان شعر و مواضع سیاسی شاعر است؛ رویکردی که به گفته رضا اسماعیلی باعث می‌شد آثار شاعران مختلف با توجه به ارزش ادبی و نقش آنها در زبان فارسی دیده شود.

از این منظر، شعر فارسی نه تنها بخشی از تاریخ ادبی ایران، بلکه یکی از عناصر مهم هویت فرهنگی و تمدنی کشور تلقی می‌شود.