تهران و واشنگتن دنبال چه هستند؟ / ابوالفتح : بدون دیدار هم می توان به توافق رسید ، کافی است اراده وجود داشته باشد

به گزارش رکنا ، سفر مسعود پزشکیان به نیویورک در شرایطی انجام می‌شود که جنگ ایران و آمریکا  ادامه دارد و همزمان تهران از آمادگی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی سخن می‌گوید. در چنین شرایطی، رایزنی‌های دیپلماتیک در حاشیه نشست سازمان ملل می‌تواند به یکی از مسیرهای احتمالی برای کاهش تنش و عبور از بن‌بست موجود تبدیل شود.

با این حال، تجربه دیدارهای دونالد ترامپ با رهبران روسیه و کره شمالی نشان می‌دهد که دیدار مستقیم به‌تنهایی برای حل اختلافات کافی نیست و اراده سیاسی طرفین اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد. همزمان، تنگه هرمز و امنیت انرژی نیز به بخشی از معادلات دیپلماتیک ایران تبدیل شده و باید منتظر ماند تا نتایج رایزنی‌های نیویورک و مواضع طرف‌های درگیر روشن شود.

 امیرعلی ابوالفتح کارشناس مسائل آمریکا در گفتگو با خبر آنلاین به بررسی جزئیات این اتفاق پرداخته است.

ایران قصد دارد با میانجی‌ها گفت‌وگو کند/ رسانه‌ها از اخبار امیدوارکننده از نیویورک می‌گویند

سوال : آقای پزشکیان در شرایطی به نیویورک سفر کرده‌اند که همزمان جنگ ایران و آمریکا ادامه دارد و تهران نیز از آمادگی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی سخن می‌گوید. آیا می‌توان این سفر را فرصتی برای شکستن بن‌بست دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن دانست؟ 

پاسخ : من اطلاعاتی درباره دستور کار آقای پزشکیان در این سفر ندارم؛ اطلاعاتی که در اختیار من است نه طبقه‌بندی‌شده است و نه از جنس اطلاعاتی که بتوان بر اساس آن با قطعیت درباره برنامه ایشان صحبت کرد. نمی‌دانم آقای پزشکیان قرار است در این سفر صرفاً مواضع ایران را مطرح کنند و درباره اینکه ایران چگونه از سوی آمریکا مورد حمله قرار گرفته صحبت کنند یا اینکه ابتکار عملی هم در دستور کار ایشان قرار دارد.

آنچه رسانه‌ها مطرح می‌کنند، این است که ایران قصد دارد در حاشیه نشست سازمان ملل با میانجی‌ها و طرف‌های مختلف گفت‌وگو کند تا شاید راهی برای عبور از وضعیت موجود پیدا شود. اما اینکه این مسیر به نتیجه می‌رسد یا نه، من نمی‌دانم. یکی دو رسانه، از جمله « کیودوی ژاپن » و همچنین رویترز، گزارش‌هایی منتشر کرده‌اند که گویا ایران پیشنهادی ارائه داده و در این گزارش‌ها از برخی اخبار امیدوارکننده و دلگرم‌کننده صحبت شده است. اما اینکه این خبرسازی‌ها واقعیت دارد یا نه، هنوز نمی‌توانم تأیید کنم.

حداقل باید سخنرانی ترامپ و سخنرانی آقای پزشکیان انجام شود و بعد از آن ببینیم چه اتفاقی می‌افتد.

اگر اراده‌ای برای حل اختلاف نباشد، دیدارها نتیجه نمی‌دهند

سوال : در حالی که آقای پزشکیان و ترامپ، ظاهراً دیدار مستقیمی در برنامه خود ندارند، آیا اساساً برای اثرگذاری دیپلماتیک این سفر، ملاقات رؤسای جمهور ایران و آمریکا ضروری است یا رایزنی‌های غیرمستقیم و دیدارهای حاشیه‌ای می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد؟ 

پاسخ : من توجه شما را به دو مورد از دیدارهای ابتکاری ترامپ ارجاع می‌دهم. یکی دیدارهایی بود که ترامپ با رهبر کره شمالی، کیم جونگ اون، داشت. ترامپ با او دیدار کرد، گفت ما حتی نامه‌های عاشقانه هم با هم رد و بدل می‌کنیم، با هم ناهار خوردند و ترامپ به منطقه حائل رفت و حتی پایش را روی خاک کره شمالی گذاشت. این یک مورد بود.

مورد دیگر، دیدار ترامپ با پوتین بود. ترامپ از پوتین دعوت کرد و او به آلاسکا رفت. چه فرش قرمزی برای او پهن کردند و چه استقبال گرمی از او انجام شد، اما در هر دو مورد، هیچ ذره‌ای از رویکرد ایالات متحده آمریکا در قبال کره شمالی و روسیه تغییر نکرد. حتی بعد از دیدار ترامپ و پوتین، جنگ اوکراین شدت بیشتری گرفت و روس‌ها و اوکراینی‌ها همچنان متحمل خسارت شدند و جنگ به سمت گسترش بیشتر در خاک اروپا پیش رفت.

به عبارتی، چون اراده‌ای برای حل اختلافات وجود نداشت، این دیدارها نتیجه‌بخش نبود. این مسئله فقط درباره ایران نیست و برای هر کشوری صدق می‌کند. اگر آمریکا نسبت به یک کشور خاص اراده‌ای برای پایان دادن به اختلافات و حل‌وفصل مسائل نداشته باشد، دیدارها به خودی خود فایده‌ای نخواهند داشت.

آن چیزی که من الان می‌فهمم این است که نه ایران فعلاً می‌خواهد کوتاه بیاید و نه آمریکایی‌ها حاضرند کوتاه بیایند. بنابراین، بر فرض اینکه دیداری هم بین آقای ترامپ و آقای پزشکیان انجام شود ــ که البته محال نیست ــ اگر تهران و واشنگتن نخواهند از اختلافات خود عبور کنند، چه اتفاقی می‌افتد؟ مسئله شبیه همان دیدار ترامپ با کیم یا دیدار ترامپ با پوتین می‌شود. بنابراین، به نظر من ابتدا باید مسیر رسیدن به تفاهم فراهم شود و بعد، در مرحله آخر، رهبران دو کشور با یکدیگر دیدار کنند.

سوال : رویترز امروز گزارش داده که هیئت ایرانی مذاکره‌کننده در نیویورک اختیار کاملی برای پیگیری مذاکرات دیپلماتیک دارد. اساساً این مسئله چه پیامی برای آمریکا و سایر قدرت‌های حاضر در سازمان ملل دارد؟ 

پاسخ : این را باید هیئت نمایندگی ایران توضیح بدهد.  اصلاً نمی‌دانم چنین چیزی صحت دارد یا نه که بتوانم درباره آن تحلیل ارائه کنم. فرض کنید آقای عراقچی، به عنوان رئیس دستگاه دیپلماسی، یا سخنگوی وزارت خارجه بیایند و چنین موضوعی را مطرح کنند؛ آن وقت می‌توان گفت بله، ایران اختیاراتی به هیئت خود داده و این هیئت برای پیگیری و حل‌وفصل موضوع به نیویورک رفته است. اما اینکه یک رسانه چنین گزارشی منتشر کرده، نمی‌دانیم واقعیت دارد یا نوعی فضاسازی و شیطنت رسانه‌ای است.

در روند مذاکرات از طریق میانجی‌ها شاید اتفاقاتی افتاده باشد/ قطر، پاکستان و عراق پیام‌ها را منتقل کرده‌اند

سوال : موضوع تنگه هرمز و امنیت انرژی جهانی در حال حاضر به یکی از محورهای اصلی بحران تبدیل شده است. آیا ایران می‌تواند از ظرفیت دیپلماسی در نیویورک برای تبدیل فشار اقتصادی و امنیتی به یک اهرم مذاکره استفاده کند؟ 

پاسخ : تا حالا هم همین کار را کرده است. با قطر، با پاکستان، با عراق و دیگر کشورها، پیام‌هایی رد و بدل شده و این مسیرها مورد استفاده قرار گرفته‌اند. همه اینها ظرفیت‌های دیپلماتیک هستند. بحث این است که به چه شرطی تنگه هرمز باز می‌شود، به چه شرطی مثلاً نفت برای ما منتقل می‌شود و اگر نفت برای ما منتقل نشود و اساساً انتقالی صورت نگیرد، طبیعتاً اینها همه ظرفیت‌هایی هستند که می‌توان از آنها استفاده کرد.

ایران از این ظرفیت‌ها استفاده کرده و همچنان در حال استفاده است، اما فعلاً نتیجه‌ای حاصل نشده و طرف مقابل نیز از مواضع خودش عدول نکرده است. ایران شروط خودش را اعلام کرده و فکر می‌کنم شش یا هفت شرط مطرح شده که البته چند مورد، اصل و محور اصلی این شروط هستند.

در نهایت، همان‌طور که آقای رضایی هم گفتند، پاسخ‌های مثبتی که انتظار می‌رفت یا داده نشده یا اگر پاسخ مثبتی داده شده، به نتیجه مشخصی منجر نشده است. البته اگر در روند مذاکراتی که از طریق واسطه‌ها و میانجی‌ها میان ایران و آمریکا در جریان است اتفاقاتی افتاده باشد که هنوز رسانه‌ای نشده باشد، من از آن اطلاعی ندارم. اما خروجی ماجرا، به عنوان کسی که اخبار را از منابع خبری و رسانه‌های آشکار دنبال می‌کند، این است که فعلاً گشایشی حاصل نشده است.

نباید موفقیت سفر را فقط به دیدار ایران و آمریکا گره زد/ ممکن است هیچ دیداری انجام نشود، اما توافقی شکل بگیرد

سوال : معیار موفقیت این سفر را در چه چیزهایی باید بررسی کرد؟ 

پاسخ : سفر تازه شروع شده و باید اجازه داد نتایج آن مشخص شود و بعد بتوان درباره دستاوردهایش ارزیابی کرد.

حتی اگر دیداری هم انجام نوشد ممکن است توافقی شکل بگیرد که تنگه هرمز در شرایط خاصی باز شود، یا برای یک بازه زمانی مشخص باز بماند و بعد دوباره بسته شود؛ بالاخره ممکن است یک نتیجه‌ای از مسیرهای دیگر بیرون بیاید.

از طرف دیگر، ترامپ تازه قرار است دیروز سخنرانی کرد و آقای پزشکیان هم امروز صحبت خواهد کرد. چند روز هم آقای پزشکیان در نیویورک حضور دارند و باید دید با چه کسانی دیدار می‌کنند و چه اخباری از این دیدارها منتشر می‌شود. بنابراین، بعداً می‌توانیم ارزیابی کنیم که این سفر دستاورد داشته یا نداشته است. فعلاً تازه شروع ماجراست و برای قضاوت درباره نتیجه آن زود است.