سایپا در صف خصوصی‌سازی؛ تجربه ایران‌خودرو تکرار می‌شود؟

به گزارش رکنا، پرونده واگذاری سایپا به بخش خصوصی همچنان باز است؛ موضوعی که مدت‌هاست در خبرها مطرح می‌شود، اما هنوز نه خریدار نهایی آن مشخص شده و نه تصمیم قطعی دولت درباره آینده این خودروساز اعلام شده است. در حالی که مقدمات عرضه بلوک ۴۲ درصدی سهام تودلی دنبال می‌شود، تازه‌ترین اظهارات رئیس سازمان خصوصی‌سازی نشان می‌دهد اختلاف‌نظر درباره باقی ماندن سایپا در اختیار دولت یا واگذاری آن ادامه دارد.

این بلاتکلیفی در شرایطی است که به گفته رئیس سازمان خصوصی‌سازی، سایپا به ورود سرمایه جدید، فناوری‌های نوین و تعیین تکلیف مدل بازسازی نیاز دارد. پرسش اکنون فقط این نیست که چه کسی سهام سایپا را می‌خرد؛ مسئله اصلی این است که واگذاری احتمالی چه تغییری در کارخانه، کیفیت خودروها و تجربه خریداران ایجاد خواهد کرد.

تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است

زهره عالی‌پور، رئیس سازمان خصوصی‌سازی اعلام کرده است که برخی نمایندگان درباره ادامه حضور دولت در سایپا یا واگذاری آن دیدگاه‌های متفاوتی دارند. به گفته وی، موضوع در کمیسیون‌های مختلف بررسی شده و تصمیم نهایی باید در هیئت وزیران اتخاذ و برای اجرا به سازمان خصوصی‌سازی ابلاغ شود.

عالی‌پور همچنین تأکید کرده که در بخش خصوصی تقریباً اتفاق‌نظر وجود دارد که شرایط سایپا، تزریق سریع سرمایه‌گذاری جدید و رسیدگی به الگوی بازسازی شرکت را ضروری کرده است.

این اظهارات نشان می‌دهد با وجود پیگیری مقدمات معامله، هنوز نمی‌توان خصوصی‌شدن سایپا را قطعی دانست. بررسی پرونده در کمیسیون‌ها و آماده‌سازی سهام برای عرضه، تا زمانی که به تصمیم نهایی و اجرای معامله منتهی نشود، به معنای پایان این انتظار طولانی نیست.

بلوک ۴۲ درصدی؛ معامله‌ای فراتر از فروش سهام

بخش دیگر پرونده به عرضه بلوک ۴۲ درصدی سهام سایپا مربوط است؛ سهامی متعلق به گروه سرمایه‌گذاری سایپا، سرمایه‌گذاری گروه صنعتی رنا، گروه سرمایه‌گذاری کارکنان سایپا و سرمایه‌گذاری و توسعه صنعتی نیوان ابتکار که قرار است به‌صورت تجمیعی واگذار شود. این سهام تودلی را باید از سهم مستقیم دولت و تصمیم درباره واگذاری آن تفکیک کرد.

رفع توثیق حدود ۱۷ درصد از سهام نزد بانک تجارت یکی از گره‌های اصلی این عرضه بوده است. در کنار پیگیری رفع محدودیت‌های سهام، پایان اعتبار گزارش کارشناسی قبلی نیز قیمت‌گذاری دوباره را ضروری کرده است. بنابراین، تعیین ارزش جدید، اعلام شرایط عرضه و احراز صلاحیت متقاضیان همچنان در سرنوشت معامله نقش دارند.

پیش‌تر از اعلام آمادگی حدود ۹ متقاضی برای خرید این بلوک خبر داده شده بود، اما حضور در فهرست متقاضیان به معنای انتخاب خریدار نیست. توان مالی، صلاحیت تخصصی و برنامه اداره شرکت باید در فرآیند واگذاری بررسی شود؛ به‌ویژه آنکه خرید چنین بلوکی می‌تواند جایگاه مهمی در ساختار مالکیت و مدیریت سایپا ایجاد کند.

ایران‌خودرو؛ تجربه‌ای که باید دقیق‌تر دیده شود

سایپا در حالی در انتظار تعیین تکلیف است که انتقال مدیریت ایران‌خودرو به بخش خصوصی در بهمن ۱۴۰۳، تجربه‌ای پیش روی سیاست‌گذاران قرار داده است. تجربه‌ای که درباره نتایج آن، هم روایت‌های امیدوارکننده مطرح شده و هم نقدهای جدی وجود دارد.

مدیریت جدید ایران‌خودرو بر کاهش تعهدات معوق، بهبود تحویل، جلوگیری از تولید خودروهای ناقص و برنامه‌های ارتقای کیفیت تأکید دارد. حمید کشاورز، نماینده سهامداران این شرکت، نیز با بیان اینکه مجموعه به مصرف‌کنندگان بدهکار است، هدف تولید خودروهایی با دوام بیشتر و مشکلات کمتر را مطرح کرده است. با این حال، او در ارزیابی پیشرفت برنامه کیفیت گفته که ایران‌خودرو تاکنون تنها ۳۰ درصد مسیر را پیموده است.

با وجود پذیرش کاهش معوقات به‌عنوان یک دستاورد عملیاتی، این تغییر هنوز به سودآوری پایدار، کاهش واقعی هزینه تولید و اصلاح بنیادین ساختار مالی منتهی نشده است. همچنین افزایش درآمد ناشی از رشد قیمت و بهبود حسابداری ترازنامه از مسیر تجدید ارزیابی دارایی‌ها را برای اثبات موفقیت خصوصی‌سازی کافی نیست.

از کنار هم قرار دادن این دو روایت می‌توان دریافت که تغییر مدیریت، آغاز مسیر اصلاح است. نتیجه آن باید در عملکرد مالی پایدار، کیفیت محصول و هزینه‌ای که مشتری می‌پردازد، قابل مشاهده باشد.

خریدار سایپا باید برای روز بعد از معامله برنامه داشته باشد

اگر تصمیم دولت به واگذاری سایپا منتهی شود، معیار انتخاب خریدار باید فراتر از توان پرداخت مبلغ معامله باشد. مجموعه‌ای که وارد این خودروساز می‌شود، باید برای سرمایه در گردش، بدهی‌ها، زنجیره تأمین، توسعه محصول و بهبود کیفیت برنامه اجرایی داشته باشد.

توان خرید سهام با توان بازسازی یک بنگاه صنعتی یکسان نیست. پرداخت پول به فروشندگان سهام نیز به‌خودی‌خود منابع تازه‌ای وارد خطوط تولید نمی‌کند. از همین رو، باید روشن باشد سرمایه مورد نیاز توسعه سایپا از کجا تأمین خواهد شد و خریدار چه تعهدی برای سرمایه‌گذاری پس از انتقال مالکیت می‌پذیرد.

همچنین، اگر خریدار در زنجیره تأمین خودرو فعالیت دارد، سازوکار معاملات با شرکت‌های وابسته و جلوگیری از تعارض منافع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. واگذاری باید به مدیریتی پاسخگو منتهی شود که عملکرد آن با شاخص‌های روشن و قابل ارزیابی سنجیده شود.

سهم مشتری از خصوصی‌سازی چیست؟

برای خریدار خودرو، موفقیت واگذاری با تغییر نام سهامدار یا ترکیب هیئت‌مدیره معنا پیدا نمی‌کند. تحویل به‌موقع، کاهش خرابی، ایمنی بیشتر، خدمات مناسب و تناسب قیمت با کیفیت، نتایجی است که باید در زندگی مشتری دیده شود.

هزینه ارز، مواد اولیه و تولید را نمی‌توان نادیده گرفت، اما انتظار از مدیریت خصوصی این است که بخشی از فشار هزینه‌ها را با افزایش بهره‌وری و اصلاح عملیات جبران کند. اگر تأمین منابع و پوشش زیان عمدتاً به افزایش قیمت خودرو وابسته بماند، پرسش درباره منفعت خصوصی‌سازی برای مصرف‌کننده همچنان پابرجا خواهد بود.

سایپا اکنون به تصمیمی روشن نیاز دارد؛ تصمیمی که هم به انتظار طولانی پایان دهد و هم مسئولیت‌های مالک و مدیر آینده را مشخص کند. اگر قرار است این شرکت به بخش خصوصی سپرده شود، تجربه ایران‌خودرو باید مبنای طراحی دقیق‌تر واگذاری باشد: حفظ دستاوردهای عملیاتی، رفع کاستی‌های ساختاری و تعیین تعهداتی که نتیجه آنها در کیفیت، تحویل و هزینه مالکیت خودرو قابل سنجش باشد.