آیا ایران می‌ تواند برای هواپیماهای آسیب‌ دیده در جنگ غرامت بگیرد؟

علیرضا منظری، نماینده اسبق ایران در سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ایکائو)، درباره مستندسازی هواپیماهای منهدم و آسیب‌دیده در جنگ ۴۰ روزه و ارائه مدارک مربوط به این خسارات به ایکائو و اینکه آیا این اقدام می‌تواند در دریافت غرامت اثرگذار باشد، اظهار داشت: چه این مستندسازی را از قبل انجام می‌دادیم و چه اکنون در حال انجام آن هستیم، در اصل تفاوتی ندارد؛ اما به هر حال مستندسازی این خسارات اقدام خوبی است و هرچه زودتر انجام شود، طبیعتاً بهتر خواهد بود.

به گزارش ایلنا، وی افزود: اینکه این مستندات در آینده تا چه اندازه بتواند موثر باشد، به مسائل بین‌المللی و شرایطی که پس از پایان جنگ ایجاد می‌شود، بستگی دارد. بنابراین دیر یا زود انجام شدن آن شاید در اصل موضوع تفاوت زیادی ایجاد نکند، اما مهم این است که خسارات به صورت دقیق مستندسازی شود.

نماینده اسبق ایران در ایکائو در پاسخ به این سوال که آیا با توجه به این مستندسازی‌ها امکان دریافت غرامت وجود دارد، گفت: این موضوع کاملاً به نحوه پایان جنگ و توافقاتی که در پایان آن صورت می‌گیرد، بستگی دارد.

وی ادامه داد: اکنون این مستندسازی‌ها در حال انجام است و حتی مدارک و مستندات مربوط به خسارات به سازمان ملل نیز ارسال می‌شود. در نتیجه این مستندات باقی می‌ماند و در آینده می‌توان از آنها در صورت فراهم شدن شرایط استفاده کرد.

منظری با اشاره به تجربه سایر کشورها در شرایط مشابه اظهار کرد: جنگ اصولاً حساب و کتاب مشخصی ندارد و در جریان جنگ، همه کشورها تلاش می‌کنند خسارات خود را مستندسازی کرده و مدارک را به مراجع مربوطه ارسال کنند؛ اما تصمیم‌گیری درباره پایان جنگ و نحوه حل‌وفصل مسائل، در نهایت تابع توافقی است که کشورهای درگیر با یکدیگر انجام می‌دهند.

وی افزود: در بسیاری از موارد، مسائل مالی و غرامت نیز در چارچوب همین توافقات تعیین تکلیف می‌شود. بنابراین ممکن است کشوری در طول جنگ مستندات بسیار زیادی جمع‌آوری و ارائه کند، اما پس از رسیدن طرفین به یک توافق سیاسی، موضوع دریافت غرامت به شکل اولیه دنبال نشود.

نماینده اسبق ایران در ایکائو با اشاره به تجربه ایران و عراق در این زمینه گفت: در جنگ ایران و عراق نیز ما مستندات زیادی تهیه و ارائه کردیم، اما وقتی در نهایت دو کشور به توافق رسیدند، عملاً موضوع دریافت غرامت به آن شکلی که انتظار می‌رفت دنبال نشد.

منظری درباره جایگاه ایکائو در رسیدگی به خسارات واردشده به بخش هوانوردی نیز گفت: ایکائو در این زمینه ظرفیت‌هایی دارد. یکی از این ظرفیت‌ها در چارچوب ماده ۵۴ کنوانسیون شیکاگو است که بر اساس آن، کشورها می‌توانند موضوعات مربوط به هوانوردی را در این سازمان مطرح کنند تا مورد بررسی قرار گیرد.

وی تاکید کرد: البته اینکه شورای ایکائو در چنین موضوعی چه نظری بدهد، چه تصمیمی اتخاذ کند و با موضوع چگونه برخورد شود، به دیدگاه کشورهای عضو شورا و نحوه بررسی موضوع بستگی دارد.

نماینده اسبق ایران در ایکائو ادامه داد: ظرفیت دیگر، ماده ۸۴ کنوانسیون شیکاگو است که بر اساس آن یک کشور می‌تواند درخصوص موضوعات مربوط به هوانوردی از کشور دیگری شکایت کند. این شکایت در چارچوب یک فرآیند قضایی در ایکائو مورد بررسی قرار می‌گیرد.

وی افزود: البته در مورد ماده ۸۴، اگر تصمیمی نیز در شورای ایکائو اتخاذ شود، امکان استیناف نسبت به آن تصمیم در دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه وجود دارد.

منظری در پاسخ به این سوال که آیا در سوابق ایکائو مواردی وجود داشته که یک کشور در چنین موضوعاتی شکایت کرده، سازمان وارد رسیدگی شده و در نهایت به صدور رای منجر شده باشد، اظهار کرد: اگر سوابق ایکائو را از زمان تشکیل این سازمان تاکنون بررسی کنیم، شاید چهار یا پنج مورد شکایت در این چارچوب وجود داشته باشد.

وی ادامه داد: اما در مواردی که چنین شکایت‌هایی مطرح شده، به دلیل اینکه کشورهای عضو ایکائو در آنجا حضور دارند و تصمیم‌گیری‌ها تا حدود زیادی تحت تاثیر مسائل سیاسی است، در نهایت بیشتر این موارد با مصالحه و توافق طرفین حل‌وفصل شده و کمتر به یک تصمیم قطعی قضایی رسیده است.

نماینده اسبق ایران در ایکائو تاکید کرد: در واقع بیشتر این پرونده‌ها در میانه راه و از طریق مذاکره و مصالحه حل‌وفصل شده‌اند.

وی با اشاره به تاثیرگذاری مسائل سیاسی بر فرآیند تصمیم‌گیری در ایکائو گفت: طبیعتاً در این سازمان نیز مسائل سیاسی بر مسائل فنی و تخصصی اثرگذار است؛ چراکه دولت‌ها عضو ایکائو هستند و نمایندگان دولت‌ها در این سازمان نیز تا حدود زیادی تابع سیاست‌ها و تصمیمات کشورهای متبوع خود هستند.

منظری خاطرنشان کرد: بنابراین اگرچه مستندسازی دقیق خسارات و ثبت حقوق کشور یک اقدام ضروری و قابل استفاده در آینده است، اما اینکه این مستندات در نهایت به دریافت غرامت منجر شود، صرفاً به استدلال‌های فنی و حقوقی بستگی ندارد و شرایط سیاسی، نحوه پایان جنگ و توافقات میان کشورهای درگیر نیز در آن نقش تعیین‌کننده خواهد داشت.