فرار بزرگ از تهران؛ بحران مسکن دانش‌آموزان پایتخت را به شهرهای اقماری تبعید کرد/ دانش آموزان ایرانی کوچ کردند، اتباع برگشتند

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، استاندار تهران امروز گفت:" تعداد دانش آموزان شهر تهران ۷ هزار نفر کمتر شده است، گفت: اما شمار دانش آموزان در شهرستان‌های استان ۱۷ هزار نفر بیشتر شده که ناشی از انتقال شماری از دانش‌آموزان شهر تهران به شهرستان‌ها بابت شرایط اقتصادی بوده و همچنین تعدادی از اتباع نیز بازگشته اند."

کوچ اجباری از پایتخت؛ وقتی تورم و مسکن، نیمکت‌های مدارس تهران را دانش آموزان ایرانی خالی می‌کند

تهران دیگر تنها میزبان هزینه‌های سرسام‌آور زندگی نیست؛ این کلان‌شهر حالا سرمایه انسانی و آینده‌سازان خود را نیز به حاشیه‌ها و استان‌های پیرامونی تبعید می‌کند. آمارهای رسمی که اخیراً از سوی استانداری تهران درباره جابجایی جمعیت دانش‌آموزی منتشر شده، فراتر از یک تغییر آماری ساده، گواهی بر عمق شکاف طبقاتی و فشارهای بی‌سابقه اقتصادی بر پیکر خانواده‌های تهرانی است؛ روایتی تلخ از کوچ اجباری خانواده‌ها به دلیل ناتوانی در تأمین هزینه‌های سرسام‌آور مسکن و معیشت در پایتخت.

بر اساس تازه‌ترین داده‌های استانداری تهران، در حالی که شمار دانش‌آموزان شهر تهران طی سال تحصیلی جاری هفت هزار نفر کاهش یافته، جمعیت دانش‌آموزی در شهرستان‌های استان تهران ۱۷ هزار نفر افزایش نشان می‌دهد. این تراز منفی ۱۰ هزار نفری در مرکز استان و تورم جمعیتی در حاشیه‌ها، دو دلیل عمده دارد؛ نخست، مهاجرت اجباری خانوارهای تهرانی به شهرهای اقماری و شهرستان‌های اطراف به دلیل شرایط وخیم اقتصادی و هزینه‌های سرسام‌آور اجاره‌بها و مسکن، و دوم، بازگشت شماری از خانواده‌های اتباع به کشورهای مبدأ.

این جابجایی اجباری، پیش از آنکه یک پدیده جمعیتی باشد، زنگ خطری جدی برای نظام برنامه‌ریزی شهری و آموزشی کشور است. پایتختی که روزگاری مقصد مهاجرت و مرکز ثقل امکانات آموزشی بود، اکنون به دلیل تورم مزمن و عدم تناسب درآمدها با هزینه‌ها، به نقطه‌ای تبدیل شده که اقشار متوسط و ضعیف تاب ماندن در آن را ندارند. خانواده‌هایی که سال‌ها در محدوده شهری تهران سکونت داشتند، زیر بار فشار مالی ناچار به ترک پایتخت شده‌اند و به ناچار فرزندان خود را به مدارس شهرهای اقماری منتقل کرده‌اند.

آسیب‌شناسی این پدیده ابعاد نگران‌کننده‌ای دارد. از یک سو، شهرستان‌های پیرامونی استان تهران که پیش از این نیز با کمبود سرانه‌های آموزشی، فضای فشرده کلاس‌ها و کمبود معلم دست‌وپنجه نرم می‌کردند، اکنون با موج جدیدی از دانش‌آموزان روبه‌رو شده‌اند که زیرساخت‌های شکننده این مناطق را بیش از پیش تحت فشار قرار می‌دهد. از سوی دیگر، این مهاجرت معکوس از مرکز به حاشیه، هزینه‌های پنهان دیگری نظیر فرسایش روانی خانواده‌ها، افزایش ساعت تردد دانش‌آموزان و در نهایت افت کیفیت یادگیری را به دنبال دارد.

کارشناسان اقتصادی و اجتماعی هشدار می‌دهند که این آمار، شاخص عینی از کوچک شدن سفره خانوار و تهی شدن پایتخت از طبقه متوسط و مولد است. وقتی مسکن و هزینه‌های جاری زندگی به فاکتورهای طرد اجتماعی تبدیل شوند، نخستین قربانیان آن کودکان و نسل آینده خواهند بود که ناخواسته تاوان سیاست‌های کلان اقتصادی و بحران‌های معیشتی را پس می‌دهند. 

خروج سالانه هزاران دانش‌آموز از شهر تهران و انباشت آن‌ها در شهرستان‌های اطراف، تنها جابجایی صندلی‌های مدرسه نیست؛ این زنگ خطری است که هشدار می‌دهد بحران مسکن و تورم، ریشه‌دارتر از آن است که تنها به بازار مسکن محدود بماند، بلکه این بحران در حال بازتولید نابرابری در عمیق‌ترین لایه‌های اجتماعی و آموزشی کشور است. ادامه این روند بدون مداخله حمایتی دولت، بحران آموزش در حاشیه پایتخت را به نقطه‌ای غیرقابل مهار خواهد رساند.