وزیر اسبق آموزش‌وپرورش: انحلال مدارس هیئت امنایی اشتباه است

به گزارش رکنا، گروه آموزش‌وپرورش: علیرضا علی‌احمدی وزیر اسبق آموزش و پرورش و معاون اسبق سازمان برنامه و بودجه در نشست تخصصی آموزش‌وپرورش و اقتصاد در اندیشه‌های رهبر شهید که امروز در خبرگزاری فارس برگزار شد، اظهار کرد: از ابتدا حضرت امام(ره)، رسالت، مأموریت و نقشی را که ملت بزرگ ایران و کشور عزیزمان باید در عصر کنونی ایفا کنند، با آموزش و پرورش مرتبط می‌دانستند و آموزش و پرورش را مهیاکننده و تأمین‌کننده منابع انسانی برای انجام این رسالت‌ها می‌دیدند.

وی افزود: یک کشور برای پیشرفت همه‌جانبه در عرصه‌های فناوری، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و امنیتی و برای اینکه کشوری آباد و برخوردار باشد و مردم بتوانند از نعمت‌های آن استفاده کنند و شکرگزار خالق هستی باشند، نیازمند پاسخگویی به نیازهای مردم و همچنین الگویی برای سایر کشورها، به‌ویژه کشورهای اسلامی، حوزه مقاومت و مردم مستضعف جهان است.

آموزش و پرورش؛ جایگاه اصلی انسان‌سازی

علی‌احمدی ادامه داد: ملت ما نیز رسالت‌هایی بر دوش دارد و در بدو امر باید کار انسان‌سازی را برای خود و جامعه انجام دهد. جایگاه اصلی این انسان‌سازی در خانواده و نظام تعلیم و تربیت، با تأکید بر آموزش و پرورش است.

وزیر اسبق آموزش و پرورش گفت: باید در آموزش و پرورش انسان‌هایی اسوه و نمونه تربیت کنیم و در تکمیل آن، در آموزش عالی کشور بتوانیم یک ملت نمونه برای امت اسلام باشیم. لازمه این موضوع آن است که آموزش و پرورش نقش خود را به خوبی ایفا کند.

وی افزود: معلمان و مربیان کسانی هستند که می‌توانند تسهیلگر، زمینه‌ساز، مربی و هدایت‌کننده انسان‌ها برای رسیدن به جایگاهی باشند که شایسته آن هستند.

علی‌احمدی تأکید کرد: همه این موارد نشان می‌دهد شأن، رسالت و جایگاه آموزش و پرورش بسیار والا است. به تعبیر امام، دستگاه آموزش و پرورش در مقایسه با سایر دستگاه‌ها شأن بالاتری دارد؛ چراکه آموزش و پرورش تأمین‌کننده سرمایه انسانی و منابع انسانی برای سایر دستگاه‌هاست و سایر دستگاه‌ها مصرف‌کننده و استفاده‌کننده از سرمایه‌ای هستند که در آموزش و پرورش تربیت می‌شود. البته این مسیر ابتدا از خانواده آغاز می‌شود، سپس آموزش و پرورش و در ادامه آموزش عالی، دانشگاه‌ها ادامه می‌یابد.

آموزش و پرورش و ضرورت توجه بیشتر دولت‌ها

وزیر اسبق آموزش و پرورش با اشاره به رهنمودها و مطالبات امام از مسئولان و دولت‌ها گفت: نقل به مضمون، آنچه تاکنون برای آموزش و پرورش گذاشته شده، کفایت نمی‌کند و باید از هر جهت بیشتر به آموزش و پرورش رسیدگی شود.

علی‌احمدی افزود: ما هم در دولت بوده‌ایم، هم در آموزش و پرورش و هم در سازمان برنامه و بودجه و مقدورات و محدودیت‌های کشور نیز شرایط خاص خود را دارد که باید به آن توجه کرد.

وی با اشاره به نحوه ارزیابی بودجه آموزش و پرورش اظهار کرد: دولت‌ها معمولاً کمک خود را در قالب بودجه ارزیابی می‌کنند و بودجه یک دستگاه را با تولید ناخالص داخلی، بودجه کل کشور و همچنین بودجه کشورهای دیگر مقایسه می‌کنند و بعد قضاوت می‌کنند که دولت‌ها چه میزان نسبت به آموزش و پرورش اهتمام داشته‌اند.

رشد اقتصادی بدون سرمایه انسانی ممکن نیست

معاون اسبق سازمان برنامه و بودجه ادامه داد: در اینجا باید اشاره کنیم که اقتصاد ما اقتصادی پاسخگو برای این کشور و ملت نیست. اصطلاحاً گفته می‌شود کیک اقتصاد ما کوچک است و این کیک باید رشد کند و بزرگ‌تر شود؛ در این صورت سهمی که به هر مجموعه‌ای می‌رسد نیز می‌تواند بیشتر شود.

وی افزود: برای اینکه کیک اقتصاد بزرگ شود، لازم است انسان‌هایی تربیت کنیم که بتوانند با نوآوری، خلق فناوری، شیوه اداره مناسب و ارتقای بهره‌وری، این کیک اقتصادی را بزرگ کنند.

علی‌احمدی گفت: زمانی سرمایه مادی، ریال و دلار، منابع اصلی اقتصاد را تعیین می‌کرد، اما امروز اقتصاد به سمت اقتصاد دانش‌بنیان پیش می‌رود. منابع ریالی و ارزی همچنان مهم هستند، اما منبع اصلی همان سرمایه انسانی است که باید به‌گونه‌ای تربیت شود که بتواند اقتصاد را شکوفا کند و سهم ارتقای بهره‌وری را در پیشرفت اقتصادی پاسخگو باشد.

وی با اشاره به پایین بودن نرخ بهره‌وری در کشور اظهار کرد: یکی از معضلاتی که داریم پایین بودن نرخ بهره‌وری کشور است. بخش عمده بهره‌وری به بهره‌وری نیروی انسانی و کارایی نیروی انسانی و همچنین رشد نوآوری‌های فناورانه برمی‌گردد که می‌تواند منجر به جهش‌های اقتصادی و تحولات چشمگیر شود.

علی‌احمدی ادامه داد: این موضوع به این برمی‌گردد که ما فرزندان خود را چگونه تربیت کرده باشیم، پایه‌های تحصیلی آنها در آموزش و پرورش تا چه اندازه محکم باشد و از نظر مهارت‌ها و تخصص‌هایی که کشور نیاز دارد، تا چه اندازه آمادگی داشته باشند تا در ادامه در دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، مؤسسات تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان بتوانند نقش‌آفرینی کنند.

آموزش و پرورش در یک چرخه فزاینده اقتصادی

وی افزود: اگر بتوانیم یک چرخه فزاینده ایجاد کنیم که آموزش و پرورش سرمایه انسانی را تربیت کند و این افراد بتوانند خلاقیت، نوآوری و کارآفرینی را با استفاده از فناوری گسترش دهند، اقتصاد کشور رشد پیدا می‌کند، بهره‌وری ارتقا می‌یابد و درآمدی که برای کشور و دولت حاصل می‌شود افزایش پیدا می‌کند.

وزیر اسبق آموزش و پرورش گفت: از این طریق، انتظار ما این است که سهم دستگاه عظیمی مانند آموزش و پرورش از منابع ملی و بودجه سالانه کشور نیز بیشتر شود. این یک چرخه است و اگر این چرخه معیوب باشد و نتوانیم سرمایه انسانی شایسته را برای رشد اقتصادی و رشد همه‌جانبه فراهم کنیم، طبیعی است که اقتصاد کشور نیز رشد لازم را نخواهد داشت، سلامت و درآمدهای لازم حاصل نخواهد شد و در نتیجه سهمی که به آموزش و پرورش می‌رسد نیز نمی‌تواند سهم بزرگی باشد.

دولت‌ها به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم به آموزش و پرورش کمک می‌کنند

علی‌احمدی با اشاره به تلاش دولت‌ها برای حمایت از آموزش و پرورش گفت: دولت‌ها کم و بیش تلاش کرده‌اند به آموزش و پرورش رسیدگی کنند؛ اگرچه وزیر آموزش و پرورش در دولت تنهاست و همه فکر می‌کنند آموزش و پرورش دستگاهی است که در حال مصرف کردن است و کسی آن‌گونه که باید به داد آموزش و پرورش نمی‌رسد.

بیش از ۳۰ مسیر برای تأمین منابع آموزش و پرورش

معاون اسبق سازمان برنامه و بودجه با اشاره به بررسی منابع آموزش و پرورش گفت: بیش از ۳۰ نوع بودجه و منبع مستقیم و غیرمستقیم وجود دارد که آموزش و پرورش از آن استفاده می‌کند.

علی‌احمدی افزود: با همه این وجود، نیازهای آموزش و پرورش بسیار بیش از این منابع است. در بودجه جاری آموزش و پرورش، حقوق معلمان و فرهنگیان، بودجه طرح رتبه‌بندی، سرانه مدارس، شیوه مدارس، تغذیه، کتاب و منابع و اقلام دیگر وجود دارد.

وی ادامه داد: در بخش تملک دارایی‌ها نیز بودجه مقاوم‌سازی و نوسازی، سهم خیرین در احداث و نوسازی مدارس، سیستم‌های گرمایشی که وزارت نفت و استان‌ها باید تأمین کنند و همچنین موضوعاتی که در سفرهای استانی پیگیری می‌شد، وجود دارد.

علی‌احمدی گفت: واگذاری زمین از سوی شهرداری‌ها، منابع طبیعی و سایر دستگاه‌ها برای احداث مدارس و نیازهای ملکی آموزش و پرورش، خانه‌های معلم و تجهیزاتی که برای آن تعریف می‌شود نیز از دیگر موارد است.

وی افزود: در سفرهای استانی، از بودجه ریاست جمهوری، وزارت گردشگری و وزارت نفت برای تجهیز مدارس و پذیرایی از مسافران فرهنگی و همچنین خانه‌های معلم استفاده می‌کردیم.

ظرفیت‌های مالی و مشارکت مردم و نهادها

علی‌احمدی با اشاره به سایر منابع گفت: کمک دولت به صندوق ذخیره فرهنگیان، سهم درآمدهای ثبتی، عوارض شهرداری‌ها، بودجه ارزش افزوده، مالیات بر ارزش افزوده، بودجه مناطق محروم و سرمایه‌گذاری خیرین مدرسه‌ساز از دیگر ظرفیت‌هاست.

وی افزود: سرمایه‌گذاری انبوه‌سازان برای پروژه‌های مسکونی، شهرک‌های جدید و شهرسازی، پرداختی خانواده‌ها از طریق انجمن اولیا و مربیان، سرمایه‌گذاری صاحبان مدارس غیردولتی و معافیت‌های مالیاتی در نظر گرفته‌شده نیز از دیگر ظرفیت‌ها محسوب می‌شوند.

وزیر اسبق آموزش و پرورش ادامه داد: افرادی که علاقه‌مند باشند می‌توانند به آموزش و پرورش کمک کنند و از معافیت مالیاتی استفاده کنند. اعتبارات ناشی از مسئولیت‌های اجتماعی بنگاه‌ها نیز وجود دارد و بستگی به رایزنی آموزش و پرورش دارد که بتواند از آنها استفاده کند.

وی گفت: معافیت‌هایی برای آب، برق و گاز در برخی موارد وجود دارد و همچنین وجوه قابل قبول مالیاتی و منابعی که در اختیار هنرستان‌ها و صنایع قرار می‌گیرد، می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. .

نیاز آموزش و پرورش به ایده‌های جدید برای تأمین منابع

علی‌احمدی تأکید کرد: با وجود تمام این موارد، آنچه نیاز آموزش و پرورش است بیش از این منابع است. اینکه این سهم تا چه میزان افزایش پیدا کند، به دولت و همچنین عملکرد وزارت آموزش و پرورش بستگی دارد.

وی افزود: برای مثال، اگر بخواهیم صاحبان مدارس غیردولتی سهم بیشتری پرداخت کنند، معمولاً بیش از ۱۰ تا ۱۵ درصد نبوده و کشش اقتصاد ما نیز به‌گونه‌ای نیست که بتواند خیلی بیشتر از این را تحمل کند. ممکن است این سهم تا حدود ۲۰ درصد افزایش پیدا کند، اما خیلی بیش از این امکان‌پذیر نیست. بنابراین باید به سراغ ایده‌های جدید برویم. این ایده‌ها از یک جهت شامل صرفه‌جویی‌هایی است که باید انجام دهیم.

ضرورت افزایش بهره‌وری و کاهش اتلاف منابع

علی‌احمدی با انتقاد از پایین بودن اثربخشی مدیریت در آموزش و پرورش اظهار کرد: ما منابع بسیار زیادی در آموزش و پرورش داریم، اما مدیریت‌های ما اثربخش نیست و بهره‌وری ما پایین است.

 وی ادامه داد: تعداد مدارس کم‌جمعیت بسیار بالاست و نوع مدیریت ما نیز باید مورد توجه قرار گیرد. باید ببینیم چه آموزش‌هایی به مدیران خود داده‌ایم که وقتی مدرسه‌ای را اداره می‌کنند، بدانند چگونه باید آن را اداره کنند.

علی‌احمدی تأکید کرد: بنابراین اولین موضوع این است که مدیریت خودمان را بهتر کنیم تا پرت منابع و اتلاف منابع کاهش پیدا کند.

مدارس هیئت امنایی؛ ظرفیتی برای مشارکت مردم

وزیر اسبق آموزش و پرورش یکی دیگر از راه‌های استفاده از ظرفیت مردم را توسعه مدارس هیئت امنایی دانست و گفت: باید به دنبال راه‌های جدید برای انجام کارها با کیفیت بهتر و هزینه قابل قبول باشیم. برای مثال، توسعه مدارس هیئت امنایی یکی از این راه‌هاست.

وی افزود: اخیراً دیدم که درباره انحلال مدارس هیئت امنایی صحبت‌هایی مطرح می‌شود که به نظر من اشتباه است. ما برای مشارکت مردم، به این مدارس نیاز داریم. در زمان ما این موضوع آزمایش شد و قانون آن را نیز رسمی کردیم.

علی‌احمدی گفت: یکی از راه‌هایی که مردم با افتخار و به دلخواه برای آموزش و پرورش هزینه می‌کنند، همین مدارس هیئت امنایی است. البته نمی‌گویم هر مدرسه‌ای را می‌توان هیئت امنایی کرد؛ هر مدرسه‌ای که شرایط و استانداردهای لازم را داشته باشد، می‌تواند هیئت امنایی شود.

وی ادامه داد: خانواده‌ای که برای غذا، وسیله ایاب و ذهاب و تنقلات فرزند خود سرمایه‌گذاری می‌کند، می‌تواند برای برنامه آموزشی او نیز سرمایه‌گذاری کند و بخشی از خانواده‌ها می‌توانند از طریق هیئت امنا در این زمینه مشارکت داشته باشند.

استفاده از ظرفیت اوقاف و مدارس غیردولتی

علی‌احمدی با اشاره به ظرفیت اوقاف اظهار کرد: باید دید اوقاف چه میزان امکانات در اختیار دارد و آموزش و پرورش تا چه اندازه از آن بهره‌مند می‌شود.

وی همچنین درباره مدارس غیردولتی گفت: اگر در مناطقی که مدرسه زیاد داریم، مدرسه را با قیمت مناسب به کسی که می‌خواهد مدرسه غیردولتی تأسیس کند اجاره دهیم، می‌توان بخشی از مشکلات را حل کرد.

وزیر اسبق آموزش و پرورش افزود: اصلی‌ترین آیتم هزینه‌ای مدرسه غیردولتی، ملک و ساختمان آن است. اگر ساختمان را با قیمت مناسب اجاره دهیم و مؤسس از محل درآمد خود اجاره آن را پرداخت کند، می‌توان سهم مدارس غیردولتی را افزایش داد.

مولدسازی دارایی‌های راکد آموزش و پرورش

علی‌احمدی با اشاره به دارایی‌های راکد آموزش و پرورش گفت: موضوع دیگر، دارایی‌های راکدی است که آموزش و پرورش دارد و گاهی مانند امری وابسته به خودمان با آن برخورد می‌کنیم، در حالی که می‌توان از ظرفیت مولدسازی استفاده کرد.

وی افزود: در آموزش و پرورش امکاناتی داریم که مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. باید این امکانات را به کار گرفت. در برخی مناطق، مدارسی داریم که زمین آنها ارزش بسیار زیادی دارد. می‌توان با اختیاراتی که باید داده شود، چنین املاکی را برای کار تجاری یا موارد دیگر واگذار کرد و در مقابل، در فاصله‌ای مناسب و با زمین ارزان‌تر، مدرسه جدیدی ساخت؛ مدرسه‌ای که از خیابان اصلی فاصله داشته باشد، سروصدا و ترافیک کمتری داشته باشد.

 ادغام مدارس کم‌جمعیت و کاهش هزینه‌ها

وی یکی دیگر از راهکارها را ادغام مدارس کوچک عنوان کرد و گفت: باید مدارسی را که جمعیت کمی دارند، در مواردی که فرهنگ منطقه اجازه می‌دهد، ادغام کنیم و برای یک منطقه مدرسه شبانه‌روزی ایجاد کنیم.

علی‌احمدی افزود: این کار می‌تواند از نظر اقتصادی نیز به‌صرفه باشد، دانش‌آموزان را در یک مجموعه متمرکز کند و امکان رسیدگی بیشتر به آنها را فراهم آورد؛ البته در جایی که فرهنگ منطقه اجازه نمی‌دهد، باید ملاحظات فرهنگی را در نظر گرفت.